Door Chris Snellgrove
| Gepubliceerd
‘Propaganda’ is een van de smerigste woorden in Hollywood. Ongeacht hoe ze stemmen, de meesten geven er de voorkeur aan dat hun films vrij zijn van openlijke politieke boodschappen. Daar krijgen we tenslotte genoeg van uit onze helse 24-uursnieuwscyclus; Waarom zouden we het op het grote scherm willen zien?
Enkele van de meest geliefde films van de 20e en 21e eeuw hebben echter in het geheim als propaganda gediend. Toppistool is eigenlijk één lange advertentie voor de marine, die wordt gepresenteerd als onze enige verdediging tegen internationale aanvallers. De eerste Transformers-film van Michael Bay is ook propaganda, waarin het leger wordt gepresenteerd als onze belangrijkste verdedigingslinie tegen zowel binnenlandse als zeer buitenlandse vijanden.
Interessant genoeg kwam de meest succesvolle propagandafilm ooit uit in de jaren negentig, en bracht het land bijeen als nooit tevoren. Ik heb het over Onafhankelijkheidsdaghet meeslepende actie-avontuur waarbij Will Smith een klap kreeg vreemdeling (misschien zei het iets over zijn vrouw?) en Jeff Goldblum die UFO’s hackte. Oh, en Bill Pullman verzamelde de hele wereld samen met een toespraak waarbij het publiek over de hele wereld naar het scherm juichte. Het geheel is zo aanstekelijk cool dat je gemakkelijk het voor de hand liggende over het hoofd ziet: dat deze film van begin af aan helemaal gaat over hoe Amerika het verdient om de hele wereld te regeren.
Amerika (F*ck Yeah!)
Waarom is Onafhankelijkheidsdag propaganda, precies? De meest voor de hand liggende reden is de focus op militaire macht als de enige echte oplossing om buitenaardse indringers te verdrijven. Dit is niet sci-fi-achtig StarTrekwaar alles kan worden opgelost met vrede en diplomatie. Het is niet eens zoals Star Wars, waarin een coalitie van mensen en buitenaardse wezens een fascistisch imperium omverwerpt. Nee, dit gaat over hoe de enige oplossingen voor een buitenaardse invasie in de vorm van kogels en raketten komen. Oh, en technologie: te midden van de enorme internetexplosie van de jaren negentig Onafhankelijkheidsdag stelt dat een beetje vibe-codering van een eigenzinnige, militair gerichte wetenschapper onmiddellijk de meest geavanceerde beschaving die de mensheid ooit is tegengekomen, kan overwinnen.
Gezien de naam van de film is dat geen verrassing Onafhankelijkheidsdag concentreert zich op deze militaire suprematie rond Amerika. Uiteraard niet op een uitsluitende manier: karakters maken geen kwaad over andere landen, en de film portretteert andere landen niet in een negatief daglicht. In plaats daarvan situeert het de Verenigde Staten eenvoudigweg als een integraal onderdeel van het voortbestaan en de welvaart van de rest van de wereld. In dit licht is het niet nodig om rechtstreeks op andere landen in te gaan, omdat de film duidelijk maakt dat wanneer het voortbestaan van de mensheid op het spel staat, de wereld zal worden gered door Amerikaanse wapens, Amerikaanse technologie en glorieus koppig Amerikaans lef.
De Koude Oorlog wordt heet
Het is gemakkelijk om te vergeten, maar Onafhankelijkheidsdag kwam zeer snel uit nadat de Koude Oorlog eindelijk was geëindigd. Dat geeft de rah-rah-propagandaboodschappen natuurlijk een eigen, speciaal tintje. De Verenigde Staten hadden zojuist hun enige echte existentiële dreiging sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog effectief verslagen. Wie anders zou dan de hele mensheid kunnen redden van de dodelijkste dreiging sinds de Sovjet-Unie? Opdat die subtiliteit niet verloren gaat bij de kijkers, Onafhankelijkheidsdag hult zich in vlaggen en patriottische toespraken om Amerika’s ontluikende noblesse oblige naar voren te brengen: de verplichting om onze positie als de enige dominante wereldmacht ten goede te gebruiken, niet ten kwade.
Dat leidt tot de voor de hand liggende vraag: Onafhankelijkheidsdag mag dan flagrante Amerikaanse propaganda zijn, maar is dat inherent slecht? Niet echt. Zeker, dergelijke filmische propaganda loopt altijd het risico amorele politici te verheerlijken die talloze levens vernietigen en tegelijkertijd een halve eeuw van twijfelachtige Amerikaanse interventies en avonturisme excuseren. Maar dat is niet echt de voornaamste strekking van Onafhankelijkheidsdag. De film dient misschien wel als een directe uitbreiding van de Amerikaanse droom en verheerlijkt het allerbeste dat het land te bieden heeft. Amerika vertegenwoordigt in deze film geen gevaarlijke en snode wereldpolitie; het vertegenwoordigt eerder een land dat niet getemd kan worden en dat ondanks tirannie altijd de gelegenheid zal aangrijpen.
Welkom op aarde
Achteraf gezien is het voor cynici gemakkelijk om dit toe te schrijven aan het hemelse idealisme van de jaren negentig, en dat zou heel goed waar kunnen zijn. Maar tegenwoordig zijn de helden van Onafhankelijkheidsdag zijn ambitieuzer en inspirerender dan ooit tevoren. Amerika is langs politieke lijnen bitter verdeeld, waarbij mensen eindeloze cultuuroorlogen voeren tegen hun landgenoten over de stomste onderwerpen die je maar kunt bedenken. Het is misschien simplistisch, maar Onafhankelijkheidsdag is een herinnering dat Amerika niet meer te stoppen is als de staten werkelijk verenigd zijn. Als een klein beetje celluloid-propaganda ons kan helpen onze werkelijke toekomst meer op het fictieve verleden te laten lijken, is een beetje blockbuster-propaganda een kleine prijs die we moeten betalen.
Wil je ervaren hoe leuk propaganda kan zijn? Stook je eigen patriottische hartstocht op, of kijk misschien gewoon hoe Will Smith iemand anders dan Chris Rock een klap geeft? Goed nieuws, ruimtevaartcadetten: de droom van de jaren 90 leeft, hier in je woonkamer. Onafhankelijkheidsdag wordt momenteel gestreamd op Netflix, en geloof me: het is net zo bedwelmend leuk en uitzinnig dom als je je herinnert. Het is misschien wel de meest succesvolle propagandafilm ooit gemaakt, maar het is ook een actievolle, bizar hilarische sensatie die je innerlijke buitenaardse minnaar meteen zal aanspreken. Kom voor de UFO’s en blijf voor de buitenaardse autopsie.
Als je echter je eigen anale sonde wilt, kijk dan niet naar mij; ga het vriendelijk aan je partner vragen. Wees niet verbaasd als ze ‘Welkom op aarde’ zegt als ze dat doet!
