Soms dragen de ‘goeden’ witte hoeden.
Nou ja, soort van.
De ‘goede kerel’ waar ik het over heb is de in Amerika geboren leider van de katholieke kerk, paus Leo XIV, die leiding geeft aan een gemeente die 1,4 miljard leden telt.
De ‘witte hoed’ die hij draagt is een kalotje dat ‘zucchetto’ wordt genoemd – wat bedoeld is om zijn autoriteit en nederigheid in gelijke mate aan te duiden.
De laatste tijd oefent Leo zijn gezag uit – doordrenkt van een stille nederigheid – om de confrontatie aan te gaan met een pestkop die al lang geleden had moeten worden geconfronteerd.
Die pestkop is natuurlijk de Amerikaanse president Donald Trump – wiens idee van diplomatie het is om over de hele wereld te paraderen en kinderlijke, godslasterlijke dreigementen uit te spuwen die bedoeld zijn om andere presidenten en premiers bang te maken of te intimideren tot berusting of onderwerping.
Jarenlang heeft de modus operandi van Trump gewerkt. Te vaak kozen te veel presidenten en premiers ervoor om hem te verzachten, in plaats van hem uit te dagen.
Hun kortzichtige redenering – dat het sussen van het ego van Trump zijn kleinzielige, wraakzuchtige instincten zou kalmeren – moedigde alleen maar een president aan die, zoals elke pestkop, er veel plezier in schept zwakte uit te buiten om een op narcisme gerichte honger naar dominantie te stillen.
Het is duidelijk dat Leo verzoening afwijst als tegengif tegen dwang en haat.
In tegenstelling tot een groot aantal onverschillige politici die hun twijfels verpakken in zorgvuldig geformuleerde ontwijkingen en bureaucratische taal, heeft Leo een bot, publiek standpunt ingenomen tegen de woedende, dwaze architecten van een rampzalige oorlog.
In dit welkome opzicht heeft Leo niet alleen het eervolle verzet van zijn voorganger – paus Franciscus – tegen lijden en onrechtvaardigheid overgenomen, maar heeft hij dit ook verfijnd tot een scherpe, compromisloze kritiek op autocratische hoogmoed.
Terwijl de meeste ‘leiders’ van westerse, ‘liberale’ democratieën terughoudend waren in het veroordelen van Trumps openlijke uiting van genocidale bedoelingen, maakte Leo zijn bezwaren duidelijk – zonder aarzeling of zelfs maar een zweem van kwalificatie.
“Zoals we allemaal weten was er ook een bedreiging tegen het hele Iraanse volk, en dit is werkelijk onaanvaardbaar”, zei Leo in het Italiaans. “En ik wil iedereen uitnodigen om echt diep in hun hart na te denken over … onschuldige mensen die ook het slachtoffer zijn van deze escalatie van een oorlog.”
Het is niet verrassend dat Leo’s vermaning en oproep Trump en zijn evangelische aanhangers ertoe brachten te bevestigen dat ‘denken’ over het lot van ‘onschuldigen’ voor hen een onaangenaam, vreemd concept is.
Trump en het duizelingwekkende bedrijf dat tapijtbombardementen uitvoert, hebben de niet-uitgelokte aanval op Iran ingekaderd als een noodzakelijke Heilige Oorlog, gesanctioneerd door een Heer wiens leringen zij, op niet overtuigende wijze, beweren trouw te zijn.
Leo verwierp de flagrante godslastering ronduit.
In een preek tijdens de zondagsmis verwierp Leo het absurde idee dat de God die hij dient en aanbidt gehoor geeft aan de hysterische roep van oorlogshitsers.
Hij benadrukte in plaats daarvan dat hun “handen vol bloed zijn”.
“Broeders en zusters, dit is onze God: Jezus, Koning van de Vrede, die oorlog afwijst, die niemand kan gebruiken om oorlog te rechtvaardigen”, zei Leo. “Hij luistert niet naar de gebeden van degenen die oorlog voeren, maar wijst ze af en zegt: ‘Ook al bid je veel, ik zal niet luisteren: je handen zitten vol bloed.’”
Leo noemde hem niet bij naam, maar zijn scherpe kant was ongetwijfeld gericht tegen de keurige Amerikaanse minister van Oorlog, Pete Hegseth, en de groep nep-christelijke predikers die een rampzalige oorlog naar keuze aanmoedigden.
De Israëlische premier Benjamin Netanyahu ontsnapte niet aan de doordringende staaf van Leo.
Hoewel het aanpakken van het misplaatste avonturisme van Trump misschien wel bovenaan de agenda stond toen Leo zaterdag een gebed voor de vrede hield in de Sint-Pietersbasiliek in Vaticaanstad, zat Netanyahu, daar ben ik van overtuigd, ook in zijn retorische vizier.
Leo maakte zich belachelijk met het ‘waanidee van almacht dat ons omringt en steeds onvoorspelbaarder en agressiever wordt’.
Trump en Netanyahu lijken op een Siamese tweeling die een ‘waanvoorstelling van almacht’ en een onverzadigbaar verlangen naar oorlog delen.
Leo drong er bij hen op aan het bloedbad dat zij hebben aangericht te stoppen – dit keer op de Iraniërs.
“Tegen hen roepen wij uit: Stop. Het is tijd voor vrede. Ga aan de tafel van dialoog en bemiddeling zitten – niet aan de tafel waar herbewapening wordt gepland en dodelijke acties worden besloten.
“Genoeg machtsvertoon! Genoeg oorlog! Ware kracht komt tot uiting in het dienen van het leven”, voegde hij eraan toe.
De reactie van het Trump-regime is, voorspelbaar, een weerspiegeling geweest van de kenmerkende brutaliteit en zelfverheerlijking van de Amerikaanse opperbevelhebber.
Een hoge functionaris van het Pentagon bracht een niet zo verhulde dreiging over tijdens een “bittere” ontmoeting met de Amerikaanse gezant van het Vaticaan.
Naar verluidt werd kardinaal Christophe Pierre gewaarschuwd dat Washington “de militaire macht heeft om te doen wat het wil – en dat de Kerk maar beter haar kant kan kiezen”.
Geconfronteerd met de rauwe, ongecontroleerde vijandigheid van een president die vrome loyaliteit eist, heeft Leo de opschepper beledigd.
Het antwoord van de paus was een eenvoudige, krachtige verklaring van ongewone vastberadenheid.
“Ik ben niet bang voor de regering-Trump of om hardop uit te spreken over de boodschap van het evangelie. Ik geloof dat ik hier ben om te doen, wat de kerk hier moet doen”, zei Leo.
Terwijl een belegerde president jammert over ‘zwakte’, heeft Leo – door zijn aangrijpende woorden en mooie voorbeeld – vastgesteld dat ware kracht ligt in morele helderheid, en niet in het verwoede, lege streven naar rijkdom en hegemonie.
Het verhelderende aspect van deze botsing tussen een demagoog en een paus werd duidelijk toen Trump een afbeelding plaatste – en vervolgens verwijderde – waarop hij zichzelf afbeeldde als de letterlijke figuur van Christus.
Het was tegelijk een droevige poging tot zelfvergoddelijking, en een herinnering aan de verrassende omvang van Trumps bepalende verwaandheid en ijdelheid.
Het was een smakeloze greep op heiligheid van een man wiens leven de antithese was van de waarden en overtuigingen die hij zich wilde toe-eigenen voor zijn parochiale politieke doeleinden.
In deze strijd tussen persoonlijkheden en wil is de kloof groot: de ene kant biedt de bekende stijlfiguren van de sterke man, terwijl de andere ons eraan herinnert dat waardigheid een resultaat is van tolerantie en begrip.
De pestkop mag dan wel de raketten en een presidentieel zegel hebben, maar hij heeft eindelijk een principiële tegenstander ontmoet die zich niet laat intimideren, omkopen of tot een samenzwering of stilte dwingen.
En dat is, zo lijkt het, het enige idee dat Donald Trump niet kan verdragen.
