In de Nederlandse gemeente Waalre leven inmiddels 10 ouderen onder het stille toezicht van kunstmatige intelligentie. Aan het plafond gemonteerde sensoren van Kepler Vision Technologies scannen hun huizen continu en voeden een AI die is getraind om een val van een sit-down te onderscheiden en automatisch een melding naar familieleden of noodcontacten te sturen wanneer het algoritme een incident signaleert. Afhankelijk van hoe je over surveillancetechnologie denkt, klinkt dat ofwel als een geweldige manier om onafhankelijke oudere mensen die alleen wonen te beschermen, ofwel als een dystopische nachtmerrie. Het veld neigt, althans op papier en gezien het alternatief, naar het eerste.
Volgens CBSIn 2040 zal iets meer dan een kwart van de Nederlandse bevolking ouder zijn dan 65 jaar, maar de zorginfrastructuur groeit niet in vrijwel hetzelfde tempo. Dit is geen uniek probleem voor Nederland. In de VS zullen we in 2050 vergelijkbare aantallen bereiken. De Japanse bevolking van meer dan 60 jaar bedraagt nu al ongeveer 30% en de De Wereldgezondheidsorganisatie voorspelt dat de wereldbevolking boven de 60 naar verwachting tegen 2050 bijna zal verdubbelen. Dat betekent dat er meer druk is op oudere volwassenen om het thuis langer zelfstandig te redden, met elk jaar minder institutionele steun. Vallen – meer specifiek, onontdekt liggen na een val – is een van de gevaarlijkste gevolgen van deze ongelukkige calculus, maar hoe sneller iemand wordt gevonden na een val, hoe groter de kans op herstel.
De app van Leefsamen stuurt automatisch een melding naar familieleden en noodcontacten wanneer er een val wordt gedetecteerd.
Deze Nederlandse pilot, die wordt uitgevoerd via een samenwerking tussen connectiviteitsaanbieder WeConnect, zorgnetwerk Leefsamen en partners uit de Brainport-regio, is bedoeld voor mensen die al een verhoogd valrisico lopen en in hun eigen huis willen blijven. De hardware en software zijn vergelijkbaar met de AI-valdetectiesystemen Kepler is al een tijdje actief in verpleeginstellingen. Deze eerste toepassing in particuliere woningen is dus een logische uitbreiding en niet noodzakelijkerwijs een conceptuele sprong.
En toch lijkt het idee van een alziend oog in een huis, nou ja, raar.
Een sensor die op betrouwbare wijze het bewegingspatroon van een val kan detecteren, kan per definitie nog veel meer detecteren over hoe iemand door zijn huis beweegt: wanneer hij ’s nachts opstaat, hoe vaak hij naar de badkamer gaat, of zijn gang verandert. Zelfs als het systeem is ontworpen om die gegevens te onderdrukken, bestaat de infrastructuur voor het verzamelen ervan. Als de pilot wordt opgeschaald, wat gebeurt er dan als de commerciële prikkels van de betrokken bedrijven toenemen afwijken van de privacybelangen van een 78-jarige die een toestemmingsformulier heeft ondertekend dat zij misschien niet helemaal heeft begrepen? Wat gebeurt er bij een datalek?
Dit zijn geen hypothetische zorgen. Ze beperken zich niet eens tot dit pilotprogramma, aangezien de technologie al meer dan “15.000 ouderen 24 uur per dag” in zorginstellingen in de gaten houdt, zo blijkt uit het bericht van Kepler. De partnerbedrijven hebben de bekende beloften gedaan om de privacy te beschermen, waarbij Kepler de naleving van internationale informatiebeveiligingsnormen specificeert, wat enigszins geruststellend is, maar datalekken gebeuren.
Niets van dit alles maakt de technologie slecht; het is gewoon ingewikkeld. Voor iemand die alleen woont, is de keuze misschien niet tussen AI-monitoring en ongecontroleerde vrijheid; het kan een keuze zijn tussen AI-monitoring en een val die twee dagen onontdekt blijft. Zo ingekaderd begint de sensor in de gang minder op bewaking te lijken en meer op een rookmelder met betere software.
