De Wereldgezondheidsorganisatie verklaarde de Ebola ziekte-uitbraak veroorzaakt door een zeldzaam virus in Congo en het naburige Oeganda, zondag een noodsituatie op het gebied van de volksgezondheid van internationaal belang, na meer dan 300 vermoedelijke gevallen en 88 doden.
De WHO zei dat de uitbraak niet voldoet aan de criteria van een pandemische noodsituatie zoals COVID-19, en raadde de sluiting van internationale grenzen af.
De WHO zei op X dat er ook een door een laboratorium bevestigd geval is gemeld in de hoofdstad van Congo, Kinshasa, dat ongeveer 1.000 kilometer (620 mijl) verwijderd is van het epicentrum van de uitbraak in de oostelijke provincie Ituri, wat duidt op een mogelijke bredere verspreiding. Er staat dat de patiënt Ituri heeft bezocht en dat er ook andere vermoedelijke gevallen zijn gemeld in de provincie Noord-Kivu, een van de dichtstbevolkte provincies van Congo en aan de grens met Ituri.
Ebola is zeer besmettelijk en kan worden opgelopen via lichaamsvloeistoffen zoals braaksel, bloed of sperma. De ziekte die het veroorzaakt is zeldzaam, maar ernstig en vaak dodelijk.
De noodverklaring van de WHO is bedoeld om donororganisaties en landen tot actie aan te zetten. Volgens de normen van de WHO toont dit aan dat de gebeurtenis ernstig is, dat er een risico bestaat op internationale verspreiding en dat er een gecoördineerde internationale reactie nodig is.
De mondiale reactie op eerdere verklaringen was gemengd. Toen de WHO in 2024 de mpox-uitbraken in Congo en elders in Afrika tot een mondiale noodsituatie bestempelde, zeiden experts destijds dat ze weinig deed om voorraden zoals diagnostische tests, medicijnen en vaccins snel naar de getroffen landen te krijgen.
Het is moeilijk om een variant van Ebola te behandelen
Gezondheidsautoriteiten zeggen dat de huidige uitbraak, die vrijdag voor het eerst werd bevestigd, wordt veroorzaakt door het Bundibugyo-virus, een zeldzame variant van de Ebola-ziekte waarvoor geen goedgekeurde therapieën of vaccins bestaan. Hoewel er in Congo en Oeganda ruim twintig ebola-uitbraken hebben plaatsgevonden, is dit pas de derde keer dat het Bundibugyo-virus wordt gedetecteerd.
Congo is verantwoordelijk voor alle gevallen op twee na, die beide in Oeganda zijn gemeld, aldus de WHO.
Het Bundibugyo-virus werd voor het eerst ontdekt in het Bundibugyo-district in Oeganda tijdens een uitbraak van 2007-2008, waarbij 149 mensen besmet raakten en 37 mensen om het leven kwamen. De tweede keer was in 2012, tijdens een uitbraak in Isiro, Congo, waar 57 gevallen en 29 doden werden gemeld.
Conflicten en migratie bemoeilijken de inspanningen om de uitbraak op te sporen
Ontvang wekelijks gezondheidsnieuws
Ontvang elke zondag het laatste medische nieuws en gezondheidsinformatie.
Directeur-generaal Dr. Jean Kaseya van de Africa Centers for Disease Control and Prevention zei zaterdag dat er nog steeds een groot aantal actieve gevallen in de gemeenschap bestaat, vooral in Mongwalu, waar de eerste gevallen werden gemeld, “wat de inspanningen op het gebied van insluiting en contacttracering aanzienlijk bemoeilijkt.”
Gewelddadige conflicten met militanten, waarvan sommige gesteund worden door de Islamitische Staatsgroep, evenals de voortdurende bevolkingsbeweging als gevolg van mijnbouw, zowel binnen Congo als over de grens in Oeganda, hebben ook een grote uitdaging gevormd voor de responsinspanningen.
Ambtenaren meldden vrijdag voor het eerst de verspreiding van de ziekte in de provincie Ituri, dichtbij Oeganda en Zuid-Soedan. Zaterdag meldde de Africa CDC 336 vermoedelijke gevallen en 87 sterfgevallen in Congo.
“Er zijn op dit moment aanzienlijke onzekerheden over het werkelijke aantal geïnfecteerde personen en de geografische spreiding die verband houden met deze gebeurtenis. Bovendien is er beperkt inzicht in de epidemiologische verbanden met bekende of vermoedelijke gevallen”, zei WHO-directeur-generaal Tedros Adhanom Ghebreyesus.
Bij de twee gevallen in Oeganda is één persoon betrokken van wie ambtenaren zeiden dat hij uit Congo was gereisd en stierf in een ziekenhuis in de Oegandese hoofdstad Kampala, en een andere persoon die volgens de WHO ook vanuit Congo was gereisd.
De WHO zei dat het hoge percentage positieve gevallen onder de geteste monsters, de verspreiding naar Kampala en Oeganda en de clusters van sterfgevallen in Ituri “allemaal wijzen op een potentieel veel grotere uitbraak dan wat momenteel wordt gedetecteerd en gerapporteerd, met een aanzienlijk lokaal en regionaal risico op verspreiding.”
Uitbraak in Congo doodde 50 mensen voordat het werd ontdekt
Kaseya zei dat trage detectie de reactie vertraagde en het virus de tijd gaf zich te verspreiden.
“Deze uitbraak begon in april. Tot nu toe kennen we het indexgeval niet. Het betekent dat we niet weten hoe ver de omvang van deze uitbraak is”, zei Kaseya, een term gebruikend voor het eerste detecteerbare geval van een epidemie.
Het vroegst bekende verdachte geval, een 59-jarige man, ontwikkelde op 24 april symptomen en stierf op 27 april in een ziekenhuis in Ituri.
Tegen de tijd dat de gezondheidsautoriteiten op 5 mei voor het eerst via sociale media op de hoogte werden gesteld van de uitbraak, waren er al 50 sterfgevallen geregistreerd, aldus de Africa CDC.
De WHO zei dat er minstens vier sterfgevallen zijn gemeld onder gezondheidswerkers die ebolasymptomen vertoonden.
Diagnostiek en vaccins zijn een groot probleem voor Afrika
Shanelle Hall, hoofdadviseur van het hoofd van de Afrikaanse CDC, vertelde verslaggevers zaterdag dat er vier therapieën in behandeling waren voor het Bundibugyo-virus, maar dat er niet actief werd nagedacht over een vaccin.
Een groter probleem is dat zelfs bestaande vaccins en therapieën voor andere Ebola-virussen niet in Afrika worden vervaardigd. De strijd van Afrika om vaccins uit rijkere landen te krijgen tijdens de COVID-19-pandemie heeft verschillende pogingen aangewakkerd om de productiecapaciteit van vaccins te vergroten, maar de middelen blijven schaars.
Kaseya zei dat de vraag naar een vaccin voor een zeldzaam virus als Bundibugyo, dat niet zo dodelijk is als de Ebola Zaïre die prominent aanwezig was bij de eerdere uitbraken in Congo, het terugkerende probleem is in gesprekken met farmaceutische bedrijven over de productie van vaccins.
“Als we serieus zijn op dit continent, moeten we produceren wat we nodig hebben”, zei hij. “We kunnen niet elke dag op zoek gaan naar anderen die ons komen vertellen wat ze doen.”
