Onder de heilig verklaarde namen van de kunstscene in het centrum van New York is één naam koppig onder de radar gebleven. Vanuit de Bronx, Torrick ‘giftig’ Ablack heeft zich al meer dan vier decennia door de marges van de kunstgeschiedenis begeven, ondanks dat ze in het centrum stond. Het werk was zwaar en het gezelschap dat hij onderhield was legendarisch. En met dat in gedachten komt er een nieuwe, langverwachte tentoonstelling op Woodbury-huis een viering van de rusteloze beeldtaal van Toxic in al zijn technicolor glorie. De retrospectieve – of liever gezegd ‘verklaring’, zoals het persbericht het stelt – loopt tot 26 juni in de Mayfair-ruimte van de galerie. Altijd sinds ’83brengt nieuwe schilderijen en archiefwerken samen die de hele carrière van Toxic bestrijken, van 1983 tot nu.
De datum is belangrijk. Niet omdat het zijn komst naar de kunstwereld markeert, maar omdat het het moment markeert waarop hij besloot dat hij überhaupt kunstenaar kon worden. Dat onderscheid vormt de kern van de tentoonstelling. Er is hier weinig belangstelling voor strakke tijdlijnen of institutioneel revisionisme. In plaats daarvan positioneert de show Toxic zoals hij altijd heeft bestaan: in beweging, intellectueel rigoureus en totaal ongeïnteresseerd in het spelen van het spel van de markt. “Ik zeg alleen maar: dit ben ik. Dit is wat ik doe sinds 1983. Niet meer en niet minder”, schrijft hij in het begeleidende boek van de tentoonstelling.
Voor iedereen die niet bekend is met de mythologie rond de vroege graffiti- en post-graffiticultuur in New York, is de nabijheid van Toxic tot enkele van de belangrijkste kunstenaars van de late twintigste eeuw bijna onwaarschijnlijk. In 1982, een jonge Jean Michel Basquiat keek naar verluidt naar het werk van Toxic over treinlijnen door de stad en vroeg: “Dat is cool. Maar hoe ga je eten met treinen?” Het was eerder een uitdaging dan een ontslag, het werd een katalysator. Het jaar daarop verscheen Toxic in het monument Post-graffiti tentoonstelling in de Sidney Janis-galerij naast Basquiat, Keith Haring, Futura, Rammellzee En Lee Quinonen – kunstenaars die de beeldtaal van die tijd zouden gaan definiëren. En Toxic bevond zich nooit in de periferie, hij bevond zich altijd stevig in de voorhoede.
Datzelfde jaar reisde hij met Basquiat en Rammellzee naar Los Angeles tijdens Basquiat’s tweede show met Larry Gagosian. De reis zou inspireren Hollywood-Afrikaneneen van Basquiats meest ontlede schilderijen, waarin Toxic niet als accessoire verschijnt, maar als onderwerp en onderdeel van de raciale en culturele kritiek van het werk. In het oeuvre van Basquiat is Toxic een van de meest afgebeelde figuren – een detail dat opzienbarend aanvoelt, gezien hoe afwezig hij blijft in bredere gesprekken in de kunstwereld.
De tentoonstelling in Woodbury House probeert hem niet verder te mythologiseren. Het ontdoet in ieder geval de mythologie. De schilderijen van Toxic zijn rijk aan gecodeerde symbolen, gebroken letters en figuren die het gevoel hebben dat ze zweven tussen cartoonlogica en spirituele notatie. Veel hiervan komt voort uit de invloed van Rammellzee, de mentor van Toxic en een van de meest cerebrale theoretici uit de graffitibeweging. Rammellzee’s filosofie van ‘Ikonoklast Panzerism’ – waarbij de taal zelf wordt behandeld als een strijdtoneel tegen controlesystemen – loopt rechtstreeks terug in het werk van Toxic. Brieven worden wapens. Symbolen worden vallen. Betekenis glijdt voortdurend buiten bereik.
De nieuwere werken die hier getoond worden voelen bijzonder rauw aan. Acrylgronden zitten onder snelle, instinctieve uitbarstingen van spuitverf, waardoor oppervlakken ontstaan die er tegelijkertijd uitgegraven en onafgewerkt uitzien. Toxic heeft het proces eenvoudigweg beschreven als “dingen doornemen – mijn demonen, mijn vragen, de dingen die ik nog steeds probeer op te lossen”, en de schilderijen dragen die spanning met zich mee. Ze hebben agressie, maar ook uitputting, humor en een vreemde tederheid. In plaats van zichzelf te herhalen, lijkt hij terug te keren naar oude symbolen omdat de vragen erachter onopgelost blijven.
Er hangt ook een onmiskenbare ontroering boven de tentoonstelling. Toxic overleefde veel van zijn tijdgenoten – Basquiat stierf in 1988, A-Een in 2001 en Rammellzee in 2010. Met elk sterfgeval namen de mensen die rechtstreeks over die periode konden spreken af. Toxic bleef toch schilderen, grotendeels buiten de machinerie van roem die zovelen om hem heen verteerde.
Altijd sinds ’83 geeft dat doorzettingsvermogen eindelijk de schaal die het verdient. Niet als nostalgie, en niet als bijlage bij het verhaal van iemand anders, maar als het werk van een kunstenaar die nooit ophield te geloven dat zijn eigen beeldtaal iets kon zeggen wat de wereld nog steeds niet had leren horen. Toxic schrijft: “Deze tentoonstelling is voor mij belangrijk omdat ik op een keerpunt sta – het soort dat een kunstenaar bereikt, niet vanuit twijfel, maar vanuit momentum. Het soort dat komt wanneer het vertrouwde niet langer bevredigt en iets nieuws, iets dat nog niet volledig is gevormd, je aandacht begint op te eisen. Ik ben hier eerder geweest en ik weet wat het betekent: het werk staat op het punt ergens naartoe te gaan waar het nog niet is geweest. Dat is geen risico. Dat is precies wat veertig jaar oefenen je oplevert: de vrijheid om het werk te volgen waar het ook naartoe leidt, zonder verontschuldiging, zonder compromis.
“Wat er ook komt, het zal eerlijk zijn. Het zal van mij zijn. Dat is altijd zo geweest – altijd sinds ’83.”
Ontdek de tentoonstelling hier. Fotografie met dank aan Woodbury House.
Torrick ‘giftig’ Ablack
