Geschiedenisboeken bevatten vaak het verhaal van de Ondergrondse spoorwegeen georganiseerd netwerk van geheime routes, plaatsen en mensen die tot slaaf gemaakte bevolkingsgroepen van het Zuiden naar abolitionistische noordelijke staten leidden.
Er is echter minder bekend over de ondergrondse spoorlijn die zuidwaarts naar Mexico liep. Maar één live-looped musical legt die verborgen geschiedenis bloot, beat voor beat.
Mede gecreëerd en uitgevoerd door Brian Quijada en Nygel D. Robinson, “Mexodus“vertelt het fictieve verhaal van Henry, die zijn gevangenneming ontwijkt door Texas over de Rio Grande te ontvluchten. Na een bijna fatale afloop wordt hij gered door Carlos, een boer en voormalig gevechtsmedicus die vecht tegen zijn eigen trauma van de Mexicaans-Amerikaanse oorlog. Samen vormen ze solidariteit, ondanks sociale, raciale en politieke spanningen aan beide kanten van de grens.
Na de off-Broadway-run in het Daryl Roth Theatre in New York City, zal de met hiphop en bolero doordrenkte musical geregisseerd door David Mendizábal in première gaan in het Daryl Roth Theatre in New York City. Pasadena Speelhuis podium op 8 juli en loopt tot 2 augustus. Maar voor zowel geschiedenisliefhebbers als muziekliefhebbers wordt een sonisch rijkere versie gevuld met geluidseffecten van de musical exclusief uitgezonden op Hoorbaar vandaag, 16 april.
Het idee voor ‘Mexodus’ kwam voor het eerst bij Brian Quijada – toneelschrijver, acteur en componist achter ‘Where Did We Sit on the Bus?’, ‘Kid Prince and Pablo’ en ‘Somewhere Over the Border’ – toen hij in 2018 een artikel las over Geschiedenis.com over de naar schatting 5.000 tot 10.000 tot slaaf gemaakte individuen die uit het Amerikaanse Zuiden zijn ontsnapt voor vrijheid in Mexico, hoewel sommige onderzoekers schatten dat dit aantal hoger ligt.
“Mijn ouders zijn eind jaren zeventig zonder papieren de grens overgestoken, dus ik denk dat ik altijd gefascineerd ben geweest door het schrijven van immigratieverhalen,” zei Quijada. “De reden dat dit verhaal mij aantrok was omdat het een omgekeerde grensverhaal is, maar ik wist ook dat het niet mijn verhaal was om te vertellen, dus ik heb er lang aan gezeten.”
Quijada maakte een bladwijzer voor het artikel totdat hij Robinson – een artiest bij Berkeley Rep, Baltimore Center Stage, Shakespeare Theatre Company, Mozaïek Theater en schrijver en componist van ‘Santa Claus Is Comin’: A Motown Christmas Revue’ en ‘R&J: Fire on the Bayou’ – ontmoette op een acteur-muzikantconferentie weken voor het begin van de COVID-19-pandemie. Zij waren de enige gekleurde acteurs-muzikanten in de zaal, die luisterden naar gesprekken over hoe je auditie moest doen voor musicals als ‘Once’, ‘Million Dollar Quartet’, waarin doorgaans witte verhaallijnen centraal staan.
“We keken elkaar een beetje aan en zeiden: ‘we horen hier niet echt thuis’”, zei Quijada, die Robinson uitnodigde om deel te nemen aan ‘Mexodus’ tijdens de sluiting van de pandemie. De eerste iteratie van het project was als mixtape.
Het muzikale randje van ‘Mexodus’ hangt af van live looping, een opname- en afspeeltechniek waarbij een geluid wordt herhaald en vervolgens gelaagd (denk aan Solo-optreden van Justin Bieber van “Yukon” tijdens de Grammy Awards van 2026). Fysiek moeten de personages van zowel Quijada als Robinson een gitaar oppakken, deze opnemen, vervolgens op het drumstel spelen en naar de bas rennen. “Het is behoorlijk arbeidsintensief,” zei Quijada.
“Ik denk dat Brian en ik op deze manier kunstenaars zijn, net als verschillende gekleurde mensen, waarbij het lijkt alsof niemand anders het voor mij gaat doen, dus ik kan het helemaal alleen doen”, zei Robinson.
Er is ook een meer dramaturgische, meta-reden voor de lus, die door het hele stuk een vierakkoordenstructuur volgt, die zich zowel in 1851 als in het heden afspeelt.
“De looping laat zien dat er niet veel verschil is tussen 1851 en 2026,” zei Robinson. “We blijven onszelf in een loop bevinden en alsof er misschien een geluid in zit dat er voorheen niet was. Misschien wordt er nog een geluid toegevoegd, maar het is nog steeds dezelfde vierakkoordenstructuur die al heel het bestaan in dit land plaatsvindt.”
In 2010, de Amerikaanse National Park Service schetste een mogelijke vluchtroute die zich uitstrekte over de Camino Real de la Tejas tussen Natchitoches, La., naar Monclova, Mexico. Toch is het onduidelijk hoe georganiseerd de ondergrondse spoorlijn naar Mexico werkelijk was Bijbehorende pers gerapporteerd in 2020, waarbij archieven verloren gingen bij een brand en locaties langs het pad verlaten.
In 2024 zal de Jackson Ranch Church en Martin Jackson-begraafplaats in San Juan, Texas – die deel uitmaken van een ranch die eigendom is van het interraciale echtpaar Nathaniel Jackson en Matilda Hicks – werden door de Amerikaanse National Park Service erkend omdat ze als toegangspoort tot vrijheid in Mexico hebben gediend.
Andere koppels uit Texas langs de grens, inclusief interraciale abolitionistische koppels Ferdinand Webber en Silvia Hector – hielp tot slaaf gemaakte mensen bij hun pogingen om Mexico te bereiken, dat de slavernij in 1829 had afgeschaft, terwijl Texas nog steeds deel uitmaakte van het land.
De angst rond de pogingen van de Mexicaanse regering om de slavernij af te schaffen leidde tot de vorming van de Republiek Texas in 1836 en de uiteindelijke annexatie ervan bij de Verenigde Staten in 1845; Uit gegevens blijkt ook dat Amerikaanse slaveneigenaren naar Mexico zouden gaan om voorheen tot slaaf gemaakte individuen te ontvoeren, aldus de USC-historicus Alice Baumgartnerdie erover schreef in haar boek uit 2020 ‘South to Freedom: Runaway Slaves to Mexico and the Road to the Civil War’.
Een databank van de Texas Runaway Slave-project, waarin lijsten werden gevonden voor 2.500 weglopers in verschillende kranten in Texas van de jaren 1840 tot en met de jaren 1860, documenteert ook de veelbezochte reis naar Mexico.
De slavernij in de VS zou pas in 1865 officieel worden afgeschaft met de ratificatie van het 13e amendement op de grondwet.
“Ik was ook erg geïntimideerd door de hoeveelheid onderzoek die ik zou moeten doen om dit stuk te schrijven, omdat onderzoekers destijds (tussen 2017 en 2020) nog maar net veel hiervan begonnen te ontdekken,” zei Quijada.
Thema’s van racisme – waaronder anti-zwartheid in de Latino-gemeenschap – onderdrukking en verzet zijn verweven in ‘Mexodus’, dat kijkers sinds zijn debuut in 2023 in de Baltimore Center Stage/Mosaic Theatre Company in Washington, DC, bewust heeft gemaakt van de weinig bekende geschiedenis.
Robinson herinnerde zich hoe een zwarte vrouw na de show naar hem toe kwam om hem te laten weten dat ze in de grensmuur van Trump geloofde.
‘Ik werd zenuwachtig, maar ze zei: ‘nadat ik dit heb gezien, besef ik dat er iets is dat me daarvan probeert te overtuigen.’ En ik heb zoiets van, ja!” zei Robinson. “Ik denk: dit is goed. Dit is goed. We zijn ergens begonnen. Wauw.”
Het paar hoopt dat te midden van al het duistere nieuws dat over de hele wereld circuleert – en de traumatische, historische thema’s die in ‘Mexodus’ zijn verweven – het bestaan van dit kunstwerk een sprankje hoop en vreugde kan zijn voor de toekomst van zowel zwarte als bruine gemeenschappen.
‘Ik wil dat jullie allemaal de waarheid zien, maar we gaan toch proberen te dansen,’ zei Robinson.
