Elk jaar komen honderdduizenden mensen rijke landen binnen met een tijdelijk werkvisum, in de hoop de kost te verdienen en hun gezinnen te onderhouden. Voor velen bieden deze visa ongetwijfeld een kans om meer geld te verdienen en een stabieler leven op te bouwen. Maar voor anderen worden ze een nieuwe bron van kwetsbaarheid en misbruik.
Neem het geval van Larisa.
Terwijl ze op Facebook aan het surfen was, vond ze een advertentie die huishoudelijk werk in Duitsland, een goed salaris en betaalde reiskosten beloofde. Als moeder van drie kinderen uit een afgelegen dorp in Moldavië liet ze haar kinderen achter om die kans te grijpen en haar gezin uit de armoede te halen.
Maar toen ze aankwam, was de realiteit heel anders. Ze werd naar een afgelegen stad gebracht, samen met andere vrouwen gehuisvest en haar de controle over haar documenten ontnomen. Een jaar lang, zegt ze, werd ze gedwongen huizen schoon te maken en twintig uur per dag voor ouderen te zorgen, zonder betaling en onder voortdurend toezicht.
De Internationale Organisatie voor Migratie identificeerde haar zaak later als een voorbeeld van mensenhandel via een schijnbaar legitiem rekruteringsproces. Haar paspoort werd in beslag genomen en ze mocht niet vertrekken.
Larisa’s verhaal is niet uniek. Over de hele wereld blijven migranten gevangen zitten in slechte arbeidsomstandigheden, niet alleen door criminele netwerken, maar ook door legale migratiesystemen die werknemers afhankelijk maken van één enkele werkgever.
Waarom legale migranten kwetsbaar zijn
Mensenhandel wordt vaak in verband gebracht met smokkel, grensoverschrijdingen of georganiseerde misdaad. Maar het kan ook legale migranten treffen, vaak op minder zichtbare manieren. Het kan gaan om schuldslavernij, inbeslagname van paspoorten, bewegingsbeperkingen, ingehouden lonen, dreigementen met deportatie en dwingende arbeidsomstandigheden.
Migranten zijn bijzonder kwetsbaar omdat ze vaak in een nieuw land aankomen met beperkte middelen, weinig kennis van de lokale cultuur of taal en zonder ondersteunend netwerk. Migranten zonder papieren zijn gemakkelijke doelwitten omdat ze bang zijn voor deportatie en mogelijk geen hulp zoeken. Maar legale migranten kunnen ook in de val lopen.
Veel tijdelijke werkvisumprogramma’s binden werknemers aan één enkele werkgever. Als ze die werkgever verlaten, verliezen ze mogelijk niet alleen hun baan, maar ook hun juridische status. Contracten zijn vaak lang, onduidelijk of geschreven in een taal die werknemers niet begrijpen. Klachten kunnen worden beantwoord met bedreigingen, intimidatie of waarschuwingen dat het uitspreken van de situatie tot deportatie zal leiden.
Wanneer rechtssystemen misbruik mogelijk maken
In sommige gevallen hoeven mensenhandelaars geen mensen over de grens te smokkelen of documenten te vervalsen. Zwakke punten in de systemen voor legale migratie maken uitbuiting veel gemakkelijker.
Onderzoek naar arbeidswerving en arbeidsleaseregelingen in sectoren als de landbouw, de zorg en de bouw heeft aangetoond hoe migranten legale banen in het buitenland worden beloofd in ruil voor grote sommen geld, om uiteindelijk onderbetaald, bedreigd of gevangen te raken in onveilige omstandigheden.
Een van de meest kwetsbare gebieden zijn de tijdelijke visumprogramma’s. In de Verenigde Staten bijvoorbeeld hebben onderzoeken naar het H-2A-visumsysteem, dat wordt gebruikt om seizoensarbeiders in de landbouw het land binnen te halen, loondiefstal, onveilige huisvesting, ingehouden paspoorten, bewegingsbeperkingen en blootstelling aan gevaarlijke hitte onder seizoensmigranten gedocumenteerd.
Uit een Polaris-analyse van gevallen van arbeidshandel die tussen 2018 en 2020 aan de Amerikaanse National Human Trafficking Hotline werden gerapporteerd, bleek dat 72 procent van de geïdentificeerde slachtoffers van wie de visumstatus bekend was, in het bezit was van een H-2A-, H-2B-, J-1- of A-3/G-5-visum. Deze tijdelijke visumcategorieën worden vaak gebruikt voor landbouw, seizoensarbeid, uitwisselingsprogramma’s en huishoudelijk werk.
Uit hetzelfde Polaris-onderzoek bleek dat bijna de helft van de slachtoffers van arbeidshandel, van wie de immigratiestatus bekend was, legaal in de Verenigde Staten aanwezig was met een tijdelijk visum.
Deze problemen beperken zich niet tot één land of één visumsysteem. Arbeidsrechtengroepen en internationale organisaties hebben soortgelijke misstanden gedocumenteerd in heel Europa, de Golfregio en andere regio’s die sterk afhankelijk zijn van tijdelijke arbeidsmigranten.
Schulden, wervingskosten en inbeslagname van paspoorten
Schulden zijn een andere manier waarop werknemers vast kunnen komen te zitten.
Veel migranten betalen grote bedragen aan wervingsbureaus om banen in het buitenland veilig te stellen. Gezinnen lenen vaak geld, verkopen onroerend goed of gaan leningen aan in de overtuiging dat de baan uiteindelijk voor stabiliteit zal zorgen.
Maar zodra er werknemers arriveren, kan het beloofde salaris lager zijn dan verwacht, of bestaat de baan misschien helemaal niet. In sommige gevallen krijgen werknemers te horen dat ze de hoge wervingskosten moeten terugbetalen voordat ze kunnen vertrekken of van baan kunnen veranderen.
Soortgelijke patronen zijn gedocumenteerd in de Golfstaten, waaronder Qatar, waar rechtengroepen melding maken van illegale wervingskosten, schuldslavernij, ingehouden lonen en de inbeslagname van paspoorten. Veel werknemers komen al met schulden aan nadat ze grote bedragen aan recruiters hebben betaald. Anderen blijven afhankelijk van werkgevers vanwege hun juridische status en hun vermogen om van baan te veranderen, waardoor het moeilijker wordt om uit misbruiksituaties te stappen.
Wat moet er veranderen
Regeringen kunnen niet beweren dat ze legale migratie steunen, terwijl ze de manieren negeren waarop systemen voor legale migratie kunnen worden misbruikt.
Een sterker toezicht op wervingsbureaus is essentieel. Bureaus die illegale vergoedingen in rekening brengen, valse beloften doen of samenwerken met werkgevers die misbruik maken, moeten strafrechtelijk worden bestraft.
Werknemers mogen niet gebonden zijn aan één werkgever. Visumsystemen moeten migranten in staat stellen van baan te veranderen zonder onmiddellijk hun wettelijke status te verliezen.
Regeringen moeten ook de wervingskosten die aan werknemers worden aangerekend verbieden, de arbeidsinspecties versterken en meertalige klachtensystemen opzetten, zodat migranten misbruik veilig kunnen melden.
Klokkenluiders moeten beschermd worden. Migranten die uitbuiting melden mogen niet worden vastgehouden of gedeporteerd, ongeacht hun immigratiestatus.
Ten slotte moeten regeringen de inbeslagname van paspoorten als een ernstig misdrijf behandelen en rechtsbijstand en noodhuisvesting bieden aan werknemers die proberen te ontsnappen aan misbruikende werkgevers.
Larisa kwam uiteindelijk thuis bij haar kinderen. Maar veel anderen niet.
Zolang migranten gebonden blijven aan werkgevers, gebukt gaan onder schulden en bang zijn voor deportatie, zal het misbruik voortduren binnen systemen die hen moeten beschermen.
De standpunten in dit artikel zijn die van de auteur en weerspiegelen niet noodzakelijkerwijs het redactionele standpunt van Al Jazeera.
