Julieta Venegas: De legende van Tijuana

“Ik ben een beetje een romantische fabulist”, zegt de eerbiedwaardige Mexicaanse singer-songwriter Julieta Venegas in haar nieuwe memoires, “Norteña: Memorias del Comienzo.”

Als we elkaar ontmoeten, staat ze tussen de planken van Libros Schmibros, een Latino-uitleenbibliotheek in het hart van Boyle Heights in Los Angeles, en loert naar de stapels boeken van auteurs die het enorme scala aan ervaringen en perspectieven in de Latijns-Amerikaanse diaspora tentoonspreiden. Venegas voegt nu haar stem toe aan deze gedeelde, maar gebroken geschreven geschiedenis; zij het niet geheel met opzet.

Geïnspireerd door schrijflessen die ze tijdens de pandemie volgde, begon Venegas met het opstellen van persoonlijke essays voordat ze haar interesse verloor en terugkeerde naar haar dagelijkse baan.

“Ik wilde gewoon nog een plaat maken”, gaf ze toe. “Ik was niet echt geïnteresseerd in mijn eigen memoires.”

Ze realiseerde zich al snel dat haar nieuwe liedjes de thema’s en verhalen van die essays begonnen na te spelen. Het resultaat is niet alleen haar eerste boek, maar ook haar 10e volledige LP, ‘Norteña’, die vrijdag uitkomt.

“Ik besefte dat ik eigenlijk mijn eigen muzikale memoires aan het uitvinden was. Dus ik dacht dat het logisch was om (beide projecten) daadwerkelijk samen te doen.”

Gecombineerd dienen de twee projecten als een kroniek van Venegas’ pad om een ​​van de grootste waarnemers van liefde in de popmuziek te worden. Elk verhaal draait om haar eerste liefde: haar geboorteplaats Tijuana, en de essentiële plaats op haar reis. “Ik las veel schrijvers uit Baja California, schrijvers uit Tijuana. Dit hele project was mijn manier om terug te komen. Ik had het me niet gerealiseerd toen ik begon, maar ik dacht aan Tijuana. Ik dacht aan Baja California.”

De “Norteña”-projecten benadrukken de durf en glamour van het leven tussen grenzen. ‘Zo ver van God, en toch zo dichtbij de Verenigde Staten’, zo beschrijft Venegas het. Het boek geeft een momentopname van het leven van haar familie dat heen en weer beweegt tussen de huizen aan beide kanten, en het proces van transculturatie dat daaruit voortvloeide. De vreugde en levendigheid van het kijken naar shows en het maken van problemen met jongens in Tijuana, afgewisseld met de steriele scènes van het rijden over de 5 Freeway naar het noorden: “soepel en onberispelijk, verstoken van mensen of natuur, van muziek of eten.”

De enige constante was echter de muziek: of het nu ging om het bijwonen van concerten van Mano Negra en de Sugarcubes of het luisteren naar straatmuzikanten die José José-karaoke uitvoerden bij de grensovergang. Het meest levendig zijn de verhalen van haar familie die zo vaak samen zong dat het geluid net zo essentieel werd voor de achtergrond van de Stille Oceaan als palmbomen.

Venegas prijst haar moeder omdat ze ‘met vreugde en melodie door het leven gaat’, en als een bron van aanmoediging. Ze crediteert ook haar moeder de draai die ze in de jaren 2000 maakte van alterna-rocker naar pophitmaker: “Diep van binnen wilde ik liedjes schrijven waar mijn moeder van zou genieten”, zei ze.

Een van de hoogtepunten van het nieuwe album is de levendige corrido “Terca”, die voortborduurt op een kort verhaal in de memoires over de verhuizing van Venegas naar Mexico-Stad. Lopend op een versleten 6/8 maatsoort vertelde Venegas over haar dieptepunt in de Mexicaanse hoofdstad – heimwee, verward, onzeker of ze de kost kon verdienen als muzikant – en overwoog om terug te verhuizen naar Tijuana, waar haar moeder zei: ‘Je bent al gevlogen; kijk niet achterom.’

Venegas typeert het als emblematisch voor haar constante behoefte om te bewegen en te veranderen, of haar ‘koppige manier van leven’. Maar de bevestiging van haar moeder blijft de rode draad tussen beide werken.

Daarentegen ligt ook de hyperwaakzaamheid van haar vader ten grondslag aan het verhaal. Venegas vertelt hoe ze vocht tegen de pogingen van haar vader om discipline te krijgen voor typische jeugdige overtredingen, zoals de keer dat hij haar en haar tweelingzus Yvonne betrapte terwijl ze hun vriendjes kusten, waarvoor hij hen strafte door ze een opgenomen lezing over de gevaren van seks voor het huwelijk te laten transcriberen.

Gevraagd naar de manier waarop haar vader in de memoires wordt beschreven als de strikte discipliner, noemt Venegas hem ‘het perfecte voorbeeld van een Mexicaanse vader in alle opzichten’, die zachter is geworden naarmate hij ouder wordt – en die ze zelf beter begrijpt nadat ze een tienerdochter heeft grootgebracht. Hij geeft ook de meest aangrijpende scène uit het boek, waarin hij tiener Julieta het exclusieve bezit van de familiepiano schenkt, waardoor ze op elk moment kan oefenen met spelen – zelfs terwijl haar broers en zussen de dagelijkse huishoudelijke taken om haar heen uitvoerden.

Maar de ouders van Venegas waren vooral kunstenaars – fotografen in het bijzonder, een vak dat nu door Yvonne wordt uitgeoefend – en als zodanig romantici in hart en nieren. De afsluiter van het album, ‘Te Celebramos’, is een meeslepend stukje Norteño-pop rondom het verjaardagsfeestje van haar vader en het verhaal van hoe haar ouders elkaar ontmoetten; maar het is in werkelijkheid een viering van de kracht die muziek kan bieden als verzoening van de eenheid binnen het gezin. Zoals ze in haar boek zegt: “Ik wil de geest overbrengen die mijn relatie met muziek mij heeft gegeven … om zoiets als een fotoalbum te construeren – zoals zoveel andere die in het huis van mijn ouders op de planken liggen – iets dat daar gearchiveerd blijft.”

Terwijl de memoires de achtergrond bieden achter Venegas’ laatste artistieke wending, laat ‘Norteña’ op het album zien dat ze dieper in haar instincten graaft. Hoewel haar vorige album, het door Álex Anwandter geproduceerde ‘Tu Historia’ uit 2022, haar meest geprezen album in decennia was (inclusief een Latin Grammy-overwinning voor hedendaags popalbum), is het door Zuid-Amerikaanse pop beïnvloede geluid ver verwijderd van waar Venegas vond dat haar muziek naartoe moest.

“Ik was helemaal ondergedompeld in het hele idee dat ik me niet realiseerde dat ik eigenlijk gewoon terug wilde naar Mexico”, zei ze. “Ik wilde het in Mexico opnemen. Ik wilde Mexicaanse gasten hebben en zo. En het duurde lang voordat ik dat besefte.”

Net als de tribunes in het Dodger Stadium zit ‘Norteña’, zoals beloofd, vol met Mexicanen – inclusief Yahritza en haar essentieCafé Tacvba’s Echte meme en El David Aguilar (die veel nummers op het album mede-schreef). Venegas’ goede vriendin en beschermeling, Natalia Lafourcade, verschijnt ook in het duet ‘Tengo Que Contarte’.

Van de pre-release singles heeft de Yahritza-featuring “La Línea” de meeste buzz gekregen vanwege zijn actualiteit. Een verhaal over een migrantenpaar dat gescheiden werd aan de grens. Het is niet de eerste keer dat Venegas over voorpaginanieuws schrijft (onder andere ‘Explosión’ en ‘Mujeres’), maar ze is zelden zo direct geweest over een politieke kwestie.

“Ik wilde het emotionele deel van (familiescheiding) uitdrukken. Ik probeerde niet politiek te zijn”, zei Venegas over het lied, en uitte ook haar shock toen Yahritza Martinez met het onderwerp de persoonlijke geschiedenis van haar eigen familie onthulde.

Vanuit sonisch oogpunt is het meest emblematische nummer van Venegas’ ethos ‘Volver a Ti’, dat ze samen met grupero-icoon Bronco heeft gesmeed. Ze schreef het nummer als genre-oefening met Bronco in gedachten. Na jaren van schetsen kreeg ze de moed om het nummer af te maken nadat ze frontman Lupe Esparza tegenkwam tijdens de editie van 2022. BEnhetzelfde Veel festival, die haar aanmoedigde een demo te sturen.

Het voltooide nummer is het middelpunt van “Norteña” – een nummer dat de popgevoeligheid en kenmerkende verliefde teksten van Venegas combineert met een authentiek Noord-Mexicaans nummer. Het is het soort nummer dat waarschijnlijk het beste klinkt uit de blikkerige luidsprekers van een hatchback uit 1992, en dat is eerlijk gezegd een van de grootste complimenten die je kunt geven aan een grupero-banger.

Maar uiteindelijk leiden alle spreekwoordelijke wegen terug naar Tijuana. Venegas bewaart haar meest filmische beelden om de gouden eeuw en moderne romantiek van de Grensstad te beschrijven; van de fantasievolle wals van “Esquina del Mar” (“Ik wil weer voet op mijn land zetten, op blote voeten, en daar weer blijven, om je op de hoek van de zee te vinden”) tot de Technicolor cumbia van “Leyendas de Tijuana” (“Ik wil je zien in je gloriedagen, door je gouden straten lopen; ik wil mensen zien aankomen, alles speciaal voor jou oversteken”). Venegas houdt duidelijk van deze ruimtes en geschiedenis, of deze nu gebaseerd is op het echte leven of op bekendheid.

(Carlin Stiehl / For De Los)

En dat is waar de “Norteña”-projecten uiteindelijk slagen. Het zijn tweelingportretten van een kunstenaar die zich verdiept in de oorsprong van haar modus operandi. Venegas schrijft al bijna dertig jaar liefdesverhalen. “Sommige mooi, andere droevig en desolaat. Begin, einde, het daartussenin. Probeer te begrijpen waar het vandaan komt, en vraag hoe lang het daar al is”, mijmerde ze.

“Norteña” is de eerste keer dat ze expliciet wordt bekeken achteruitmet het culturele gewicht en de geluiden van Noord-Mexico achter haar. En voor oude fans is het een zeldzaam kijkje achter de schermen. “Dit hele project was langzaam gekookt”, legde ze uit. “Zo wil ik de dingen nu doen. Misschien (denk ik) na over een thema… en (schrijf) ik de liedjes en (schrijf) ik er een tekst over, ook al wordt het geen boek. Dit kan een onderdeel worden van mijn creatieve proces.”

Op dit punt werpt Venegas een korte blik op de rijen boeken in de uitleenbibliotheek, alsof hij nadenkt over de uitgestrektheid van de menselijke creativiteit. Als het om de volgende stap gaat, is ze vastbesloten: ‘Ik neem de tijd.’