Jij vrijwel zeker ken ze: iemand die moest stoppen met voetbal vanwege een heupprobleem. Een grootmoeder die haar arm niet kan optillen om haar haar te kammen vanwege schouderpijn. Een collega die een knievervanging heeft ondergaan. De oorzaak is zo vaak artrose, een slijtage van de gewrichten waar één op de zes mensen ouder dan 30 jaar last van heeft. Artrose is niet te genezen, en de enige remedies zijn het implanteren van een prothese of een behandeling tegen pijn.
Er is echter reden voor optimisme, omdat een agentschap van het Amerikaanse ministerie van Volksgezondheid en Human Services miljoenen dollars heeft toegewezen aan verschillende initiatieven die onderzoek doen naar een geneesmiddel voor deze ziekte. Dat bureau is het Advanced Research Projects Agency for Health (ARPA-H), en het project dat artrose wil uitroeien heet NITRO, of Novel Innovations for Tissue Regeneration in Artrose. Het meest geavanceerde initiatief op dit gebied wordt ondernomen door een multidisciplinair team van de Universiteit van Colorado Boulder, dat een subsidie van 33,5 miljoen dollar van NITRO heeft ontvangen om een experimentele therapie te ontwikkelen met het potentieel om gewrichtsschade binnen enkele weken ongedaan te maken door middel van een simpele injectie.
Artrose wordt gekenmerkt door het geleidelijk wegslijten van kraakbeen, het weefsel dat het contact tussen botten dempt. Na verloop van tijd veroorzaakt deze verslechtering niet alleen pijn en ontstekingen, maar ook gewrichtsvervorming en verlies van mobiliteit. Het is het meest voorkomende type artritis in de VS beïnvloedt maar liefst 240 miljoen mensen wereldwijd.
“Op dit moment zijn de opties voor veel patiënten een enorme, dure operatie of niets. Er zit niet veel tussenin”, zei Evalina Burger, professor en voorzitter van de afdeling Orthopedie aan de CU Anschutz, via een stelling. “Daarom is ARPA-H zo belangrijk.”
Tegen deze achtergrond stelt het Colorado-team onder leiding van biomedisch ingenieur Stephanie Bryant een radicaal andere aanpak voor: “Ons doel is niet alleen om pijn te behandelen en de progressie te stoppen, maar om deze ziekte te beëindigen.”
Gewrichten die zichzelf kunnen genezen
De doorbraak is gebaseerd op het benutten van het natuurlijke vermogen van het lichaam om zichzelf te regenereren. In plaats van kunstmatige weefsels of een prothese te introduceren, hebben de wetenschappers uit Colorado een systeem ontworpen dat de eigen cellen van het lichaam ‘rekruteert’ om de schade te herstellen.
Eén van de strategieën omvat een enkele injectie waarbij een reeds goedgekeurd medicijn op een gecontroleerde manier vrijkomt, dankzij een deeltjessysteem dat als vehikel fungeert. Met dit systeem kunnen kleine doses gedurende maanden rechtstreeks in het aangetaste gewricht worden toegediend, waardoor de herstelprocessen worden gestimuleerd.
De tweede strategie is bedoeld voor meer geavanceerde gevallen. Het gaat om een kit van biomaterialen en eiwitten die via minimaal invasieve procedures kunnen worden aangebracht. Eenmaal in het lichaam stolt dit materiaal en fungeert het als een steiger, waardoor voorlopercellen worden aangetrokken die beschadigde delen van kraakbeen of bot opvullen en regenereren.
Iets heel belangrijks dat beide benaderingen gemeen hebben, is dat ze proberen het zieke gewricht te transformeren in een omgeving die bevorderlijk is voor natuurlijk herstel.
Snelle en positieve vooruitgang
Uit dierstudies zijn de resultaten bemoedigend gebleken. Behandelde gewrichten keerden binnen vier tot acht weken terug naar een gezonde toestand. Bovendien observeerden de onderzoekers bij ernstigere verwondingen volledige regeneratie van het beschadigde weefsel.
“Binnen twee jaar konden we van een moonshot-idee naar de ontwikkeling van deze therapieën gaan en aantonen dat ze artrose bij dieren omkeren”, aldus Bryant. Aanvullende experimenten met menselijke cellen verkregen van patiënten die een gewrichtsvervanging ondergingen, lieten ook duidelijke regeneratieve effecten zien, wat suggereert dat de aanpak vertaalbaar zou kunnen zijn naar mensen.
Het is echter belangrijk om te benadrukken dat deze resultaten niet zijn gevalideerd in klinische onderzoeken. De onderzoekers zijn van plan hun bevindingen later dit jaar eerst in een wetenschappelijk tijdschrift te publiceren. Ze hebben ook een startup opgericht, Renovare Therapeutics, om het commercialiseringsproces te starten.
Terug in het laboratorium zou de volgende stap het uitbreiden van dierstudies zijn en het analyseren van belangrijke aspecten zoals toxiciteit en veiligheid. Als alles volgens plan verloopt, kunnen klinische proeven op mensen over ongeveer 18 maanden beginnen.
Dit verhaal verscheen oorspronkelijk in BEDRAAD in het Spaans en is vertaald uit het Spaans.
