Wat was de eerste sciencefictionfilmfranchise die zo’n grote draai maakte dat de hele mythologie ervan opnieuw werd gedefinieerd? De twist van 1980 Het rijk slaat terug komt in me op, maar voordat de Star Wars-films de standaard zetten voor sciencefictionfranchises, Planeet van de Apen was een van de meest scrappiste, meest succesvolle en goed beoordeelde genrefilmseries van zijn tijd. Maar na de tweede film, Onder de planeet van de apen, de titelplaneet in 1970 vernietigde, was er op de een of andere manier een vervolg dat de voortstuwing veroorzaakte Apen saga vooruit door het verleden te herschrijven. Het script van Rod Serling voor de eerste film maakte van de inzichtelijke roman van Pierre Boulle een wervelende sciencefiction-kaskraker. Maar wat scenarioschrijver Paul Dehn deed met de derde film: Ontsnap aan de planeet van de apen — was om in het begin een enorme wending te geven en vervolgens nieuwe onthullingen te blijven doen.
Vijfenvijftig jaar later, na de release op 21 mei 1971, Ontsnap uit de planeet van de apen is niet alleen zeer herbekijkbaar, maar een geweldig voorbeeld van hoe een vervolg de mythologie van een hele filmreeks kan herdefiniëren.
Gefilmd in slechts 35 dagen door regisseur Don Taylor, die de vorige twee films nog niet had gezien voordat hij de baan aannam. Ontsnap uit de planeet van de apen was het soort vervolg waarvan werd verwacht dat het ondermaats zou presteren, en had dus een budget dat slechts een fractie was van de originele film. Maar al vroeg in het proces bedacht schrijver Paul Dehn een ingenieuze manier om niet alleen de continuïteit van de vorige film (waarin de toekomstgerichte aarde werd vernietigd) te omzeilen, maar ook veel geld te besparen op een hoop apenkostuums en make-up. Hierin Apen episch, er zou er maar één zijn drie mensachtige apen, die een tijdreis hebben gemaakt vanuit de toekomst voorafgaand aan de vernietiging van de aarde. Dit omvatte bekende personages Cornelius (Roddy McDowell) en Zira (Kim Hunter), evenals hun metgezel, Dr. Milo (Sal Mineo). En omdat Milo al vroeg in de film omkomt, rennen er eigenlijk maar twee apen rond in Los Angeles gedurende het grootste deel van de film. Dit maakt de reikwijdte van Ontsnap uit de planeet van de apen klinkt klein, maar het is eigenlijk enorm.
“Het is duidelijk dat we niet vooruit in de tijd konden gaan zonder naar een andere planeet te verhuizen, wat met een lager budget onmogelijk was”, herinnerde Dehn zich in het boek uit 2024. De onofficiële mondelinge geschiedenis van Planet of the Apes. En zoals filmhistoricus Ray Morton in datzelfde boek opmerkt: ‘Om zijn prequel-verhaalwerk te maken, veranderde Dehn het achtergrondverhaal van de filmische film. Planeet van de Apen van een waarin het menselijk ras zijn beschaving vernietigt met behulp van kernwapens… tot een verhaal dat meer lijkt op het achtergrondverhaal uit Boulle’s originele roman.’
De apen worden op een gegeven moment de toost van de stad.
Schermarchief/Moviepix/Getty Images
Dit idee wordt in wezen geïntroduceerd als kennis die de in de tijd ontheemde Zira en Cornelius al als geschiedenis beschouwen: op een bepaald punt in de toekomst van de aarde zullen honden en katten worden weggevaagd door een plaag, wat ertoe zal leiden dat apen worden verheven tot meer gewone huisdieren, en uiteindelijk tot een soort slaven. Dat zal resulteren in een apenopstand die eeuwen later de Planeet van de Apen wordt. Maar wat maakt Ontsnappen zo verbazingwekkend is dat deze beweringen terloops worden genoemd, die zowel de gebeurtenissen in de volgende twee films voorspellen, maar ook met terugwerkende kracht het achtergrondverhaal van de eerste twee films veranderen. En bovendien creëert het feit dat Zira en Cornelius een baby hebben een predestinatieparadox, aangezien hun intelligente nakomelingen (genaamd baby Milo, maar in de volgende film, omgedoopt tot Caesar) zullen opgroeien en de eerste leider zullen worden die de apen helpt opstaan in de volgende film: Verovering van de Planeet der Apen.
Maar wat maakt Ontsnappen Zo’n interessante sciencefictionfilm is niet alleen de enorme hoeveelheid werk die het kost om een hele filmserie opnieuw te contextualiseren, maar dat hij dit allemaal op de een of andere manier doet terwijl het een uitstekende op zichzelf staande film is, die vaak aanvoelt als sociale satire en soms als een regelrechte komedie. Het vis-uit-water-element voor Zira en Cornelius als intelligente apen in de menselijke cultuur van de jaren zeventig wordt gespeeld voor de lol en verschillende sitcom-achtige stijlfiguren. Maar onder al deze reeksen schuilt het echte doel hiervan Apen film; op een gegeven moment zullen de mensen zich zorgen gaan maken over dit leuke duo, vooral omdat ze hebben toegegeven dat ze uit een toekomst komen waarin het menselijk ras tot slaaf wordt gemaakt en vervolgens volkomen wordt vernietigd. En dus, de plotboog van Ontsnappen is een tragedie die zich de helft van de speelduur voordoet als een komedie.
Zira (Kim Hunter) en haar kind in de laatste momenten van Ontsnap uit de planeet van de apen.
20e-eeuwse Fox/Kobal/Shutterstock
Zonder het daadwerkelijke einde van de film te verpesten, laten we zeggen dat dat niet het geval is Apen film in de franchise – inclusief de verschillende reboots en sequels in de 21e eeuw – die hartverscheurender is dan deze laatste act. Ontsnap uit de planeet van de apen is een hartverwarmende film, maar ook een enorm vermakelijke en doordachte film. In 1971 waren de recensies bijna overweldigend positief, alsof critici verbaasd waren dat een threequel zo goed kon zijn. Verscheidenheid schreef: “Ontsnappen is een uitstekende film. Veel beter dan de opvolger van vorig jaar en bijna net zo goed als het origineel Planeet van de Apen.” Ondertussen is de Boston-bol enthousiast: “Gezien het ongelooflijke uitgangspunt is het verbazingwekkend hoe organisch Ontsnappen is.”
Dit laatste punt is het meest interessant. Ontsnap uit de planeet van de apen voelt als een organische film, vol liefde, hoop, humor en brutaal sociaal commentaar. Het is ook een combinatie van retcons voor tijdreizen en het opzetten van een vervolg met een nieuw achtergrondverhaal. Maar niets ervan voelt hardhandig of verwarrend. Het is een perfect vervolg in een complexe serie, en tegelijkertijd een prachtige film om gewoon in zijn eentje te bekijken.
