‘Silent Friend’-recensie: een gingko met een eigen charme Tony Leung

Het is niet alleen trendy psychologiseren om de kwaliteiten van een stevige boom te eren: een nederige herinnering aan de onmetelijkheid van de tijd, maar ook een levende belichaming van onderdak, verandering en groei. Laat het dan maar over aan een gigantische gingko op het terrein van de universiteit van een middeleeuwse Duitse stad om de drieledige, multi-generatie karakterstudie ‘Silent Friend’ van de Hongaarse filmmaker kosmisch te centreren. Ildiko Enyedi.

Enyedi is, van haar hypnotiserende, kenmerkende leeuwerik ‘My Twentieth Century’ tot het excentrieke liefdesverhaal ‘On Body and Soul’, altijd bezig geweest met dat rijk waarin het alledaagse het alziende ontmoet en mogelijkheden worden gewekt. Het zou dus niemand moeten verbazen dat ze een hoofdrol zou geven aan een 200 jaar oude boom, wat misschien wel tot de benodigde antwoorden zou kunnen leiden. En waarom niet? Onze levende, ‘ademende’, naar de hemel reikende buren beschikken over aanzienlijke communicatieve vaardigheden met elkaar.

Onze ingang is een moderne neurowetenschapper, gespeeld door Tony Leung Chiu-wai (en genaamd Tony), die als gastprofessor aan de Universiteit van Marburg arriveert, klaar om zijn baanbrekende onderzoek naar de mysteries van de ontwikkeling van de hersenen van baby’s voort te zetten. Het optreden wordt echter een eenzame onderneming wanneer de pandemie toeslaat en hij wordt opgesloten op een ontvolkte campus en ongewild in een soort monnikendom wordt gestuurd.

Het is alsof de nabije natuur, gefotografeerd door Gergely Pálos en gemonteerd door Károly Szalai, wachtte op zo’n eenzaam moment om Tony’s onverdeelde aandacht te vestigen op het vooruitzicht van groene intelligentie.

Tegelijkertijd neemt Enyedi ons mee naar 1908 om de aspirant-botanicus Grete (Luna Wedler) te ontmoeten, de eerste vrouwelijke studente van de universiteit, onderworpen aan een wreed betuttelende behandeling door zelfvoldane mannelijke ouderen, maar toch gedreven om planten opnieuw te zien wanneer ze kennismaakte met de lichtvangende nauwkeurigheid van fotografie. De derde in de film verweven hoofdrolspeler is een vindingrijke boerenjongen met grote ogen, Hannes (Enzo Brumm), uit 1972. Terwijl zijn medestudenten de wind van politieke verandering en seksuele vrijheid laten waaien, raakt hij gefixeerd op wat een eenzame geranium, fantasierijk in de gaten gehouden op de vensterbank, zou kunnen overbrengen als hij de kans krijgt.

De vloeiende, eigenzinnige charme van “Silent Friend” – dat nooit aanvoelt als twee en een half uur – ligt in Enyedi’s oprechte overtuiging dat nieuwsgierigheid eenvoudigweg een tuin is waarin vooruitgang groeit. Het kan natuurlijk geen kwaad dat de hoofdrolspelers van deze ervaren droomwever betoverend zijn en zelf exemplaren uitnodigen, geleid door een innerlijke gloed van mededogen in Leung die aanvoelt als zijn eigen natuurlijke energiebron. Wanneer zijn karakter contact maakt Léa Seydoux’s Franse plantenexpert, wordt het bijna te veel meeslepend intelligent stervermogen voor één rustig poëtische film, ook al zijn deze goddelijke acteurs alleen maar aan het zoomen en praten.

Hier is nauwelijks iets overdreven en op één essentiële manier pleit Enyedi ook voor films zelf als fenomenen die moeten worden beschermd en gekoesterd: ecosystemen van licht, textuur, verwondering en voeding. Visueel schakelt de film tussen intiem 35 mm zwart-wit, korrelige 16 mm kleur en multifunctionele digitale camera’s die visueel verschillende tijdperken vertegenwoordigen. Het is onnodig om te zeggen dat die gingkoboom in al zijn vormen subliem en majestueus is.