De laatste crisis op het gebied van de fossiele brandstoffen veroorzaakte ongelofelijk veel pijn voor de Europese bevolking. In 2022, nadat Rusland Oekraïne was binnengevallen, schoten de gasprijzen omhoog, waardoor de energiekosten tot verlammend hoge niveaus stegen. Elke burger van de Europese Unie betaalt te veel voor zijn fossiele gas en elektriciteit verstuurd 150 euro ($175) per jaar naar de Verenigde Staten, volgens een recent rapport van het Center for Research on Energy and Clean Air (CREA).
Die pijn betekende ongekende winsten voor fossielebrandstofbedrijven. In 2023 verdiende de olie- en gasindustrie in de wereld maar liefst 2,7 biljoen dollar, en investeerde slechts 4 procent van haar kapitaaluitgaven in schone energie.
Deze crises zijn momenten van extreem onrecht. Niet alleen betalen mensen een prijs voor het gebruik van fossiele brandstoffen vanwege de onmiddellijke gevolgen voor het klimaat, maar ze lijden nu ook onder steeds vaker voorkomende prijscrises waarbij maaltijden worden overgeslagen, banen verloren gaan en de lichten worden uitgeschakeld. Deze publieke dip in de omstandigheden en de kosten van levensonderhoud loopt parallel met een opwaartse beweging voor de bloedwinsten van fossiele brandstoffenbedrijven.
Het minste wat regeringen op dit moment kunnen doen is een meevallerbelasting opleggen aan energiebedrijven en de opbrengst gebruiken om de klap voor huishoudens op te vangen en een energietransitie te financieren.
Net als in 2022 is de heropleving van de megawinsten van fossiele brandstoffenbedrijven die we nu zien het directe gevolg van bloedige conflicten. Eind februari vielen de VS en Israël Iran aan. Het conflict verspreidde zich al snel over de regio. Inmiddels zijn ruim 3.000 Iraniërs vermoord, waaronder ruim 150 schoolmeisjes en leraren op een school die werd getroffen. Er zijn ook meer dan 2.000 Libanezen gedood, evenals 23 Israëli’s en tientallen mensen in de Golfregio.
De sluiting van de Straat van Hormuz veroorzaakt een mondiale opwaartse verschuiving van de olie- en gasprijzen. Onlangs vrijgegeven rapporten over het eerste kwartaal van het jaar, inclusief de eerste maand van de oorlog, laten al onverwachte winsten zien voor energiebedrijven.
Vorige week maakte BP een “sterker dan verwachte” winst bekend van 3,2 miljard dollar, veel hoger dan de verwachte 2,63 miljard dollar. De aandelen van het bedrijf stegen op de ochtend van de aankondiging met 2,5 procent. TotalEnergies rapporteerde ook een winststijging van 29 procent in het eerste kwartaal naar $5,4 miljard. De winsten van ExxonMobil over het eerste kwartaal waren lager, maar dat komt omdat een deel van de winsten uit de verkopen in maart weerspiegeld zullen worden in het rapport voor het tweede kwartaal van het jaar.
Nu analisten een piek in de olieprijzen voorspellen, zelfs als de Straat van Hormuz binnenkort wordt geopend, zullen deze meevallers zich voortzetten. Een recente analyse van Oxfam International ontdekte dat fossielebrandstofbedrijven in 2026 naar verwachting $3.000 per seconde zullen verdienen.
Dit is het natuurlijke gevolg van een mondiaal energiesysteem dat afhankelijk is van de winning en het transport van een cruciale brandstof via smalle, kwetsbare knelpunten. Maar het is ook in hoge mate een gevolg van hebzucht en winstoogmerk.
Bedrijven op het gebied van fossiele brandstoffen hebben de afgelopen decennia actie ondernomen om ervoor te zorgen dat de mensheid gevangen blijft in dit systeem. Dit gaat terug tot de inspanningen om de klimaatverandering te ontkennen en alternatieven aan te vallen, al in de geschiedenis van de klimaatverandering Jaren 80. Het houdt ook verband met de inspanningen om de vraag naar hun producten te stimuleren door bij overheden te lobbyen en aan te dringen op investeringen in industrieën die sterk afhankelijk zijn van fossiele brandstoffen.
Zoals energiedenktank Ember onlangs zei verkendzijn eerdere crises op het gebied van de fossiele brandstoffen er uiteindelijk niet in geslaagd de wereld los te koppelen van dit fundamenteel kwetsbare en onbetrouwbare systeem. Maar deze keer zijn windenergie, zonne-energie, energieopslag en elektrische voertuigen aanzienlijk goedkoper, zelfs vergeleken met de fossiele brandstoffencrisis van 2022.
Ember benadrukt terecht dat er hier geen sprake is van een standaardbestemming, en dat “de verleiding zal zijn om naar het bekende draaiboek te grijpen – meer boren, meer subsidies, meer diversificatie van het aanbod”. Maar de verleiding kan worden weerstaan.
Korte termijn suikerhits als gevolg van het verlagen van de belastingen op fossiele brandstoffen leiden er uiteindelijk alleen maar toe dat nog meer geld van gewone mensen naar de machtigen wordt overgeheveld, en deze reflexmatige beleidsreacties moeten worden vervangen door gerichte hulp voor degenen die dit het meest nodig hebben.
Bedrijven op het gebied van fossiele brandstoffen zouden op het absolute minimum moeten worden getroffen door meevallersbelastingen, en dat geld moet worden gedeeld met de meest kwetsbaren in de vorm van sociale steun voor verarmde huishoudens. Ze moeten ook worden gekanaliseerd naar landen die het zwaarst worden getroffen door de klimaatverandering. Dergelijke steun zou in wezen fungeren als herstelbetalingen die door grote vervuilers worden betaald aan degenen die onomkeerbare schade lijden.
Meevallersbelastinginkomsten moeten ook worden gebruikt om de transitie van fossiele brandstoffen te financieren, zodat landen immuuner worden voor energieschokken. Regeringen moeten gedurfde en urgente programma’s voor het elimineren van de vraag naar olie introduceren, gericht op openbaar en actief transport, en het stimuleren van kleine auto’s. Nieuw beleid dat de meest kwetsbare burgers helpt, zoals Australië’s goedkope zonne-energieprogramma overdagmoet dringend ten uitvoer worden gelegd.
In dit systeem kunnen wij niet overleven. De mensheid vasthaken aan een brandstof die winstgevender wordt voor bedrijven als er meer bloedvergieten en conflicten plaatsvinden, is een gegarandeerd recept voor meer lijden op alle denkbare manieren.
De standpunten in dit artikel zijn die van de auteur en weerspiegelen niet noodzakelijkerwijs het redactionele standpunt van Al Jazeera.
