Rechter Troy Nunley was het zat.
Federale immigratieambtenaren hadden opnieuw zijn gezag genegeerd door een man opgesloten te houden in een detentiecentrum in Californië, nadat Nunley hem had bevolen vrij te laten. Toen hij uiteindelijk werd vrijgelaten, werd de man zonder paspoort, rijbewijs of andere persoonlijke bezittingen op straat gezet. De eis van de rechter om de spullen terug te geven werd met stilte beantwoord.
En dus gaf Nunley, de hoofdrechter van het oostelijke district van Californië, dinsdag de advocaat van het ministerie van Justitie Jonathan Yu een officiële sanctie en een boete van $250.
In een vernietigende volgorde legde Nunley uit waarom hij zo’n zeldzame stap moest zetten. De boete was misschien minder dan die voor sommige verkeersboetes, maar het is vrijwel ongehoord dat een rechter een overheidsadvocaat formeel vermant.
Zoals Yu zelf toegeeft, verdronk hij in zijn werk. In zijn bevel verhaalde Nunley de bewering van de advocaat dat hij de afgelopen drie maanden meer dan 300 vrijwel identieke zaken toegewezen had gekregen, allemaal immigranten die in hechtenis zaten en beweerden dat ze zonder reden werden vastgehouden.
Uit rechtszaken blijkt dat in veel zaken in Californië sprake is van langdurige Amerikaanse ingezetenen die onverwachts naar de gevangenis worden gebracht na routinematige controles bij immigratieambtenaren. Eén ervan was een Afghaan die de Amerikaanse oorlogsinspanning had geholpen. Nog een Cambodjaanse grootmoeder van acht kinderen die bijna vijftig jaar geleden als meisje de moordvelden van Pol Pot ontvluchtte.
Tot vorig jaar zouden de meesten tegen deportatie op borgtocht hebben gevochten na een korte hoorzitting met een immigratierechter. Nu is hun enige hoop op vrijlating het indienen van een petitie voor een habeas corpus – een juridische manoeuvre die ooit voorbehouden was aan terdoodveroordeelden en vermoedelijke terroristen – waardoor de drukste federale rechtbanken van het land worden overspoeld met duizenden noodzaken.
De advocaat van Trump zei dat hij de situatie probeerde te ‘triageren’, maar Nunley ontdekte dat hij herhaaldelijk niet aan de regels voldeed, waardoor mensen met het recht om vrij rond te lopen achter de tralies bleven zitten.
“Het Hof is niet overtuigd”, schreef hij, terwijl hij de sancties uitvaardigde.
Het bevel kwam dagen nadat Nunley de ongebruikelijke stap had gezet om een ‘gerechtelijke noodtoestand’ aan te kondigen in het district, dat bijna de helft van Californië bestrijkt en zich uitstrekt van de grens met Oregon tot de Mojave-woestijn in het binnenland van de staat, inclusief Fresno, Bakersfield en Sacramento.
Het afgelopen jaar heeft het Eastern District meer petities ontvangen van immigratie-gedetineerden dan bijna enig ander rechtsgebied in de Verenigde Staten: meer dan 2.700 sinds januari, vergeleken met minder dan 500 vorig jaar en slechts 18 in 2024. Soortgelijke crises spelen zich elders af, waarbij federale rechtbanken in Minnesota kortstondig lamlegden tijdens de handhavingsblitz van de regering-Trump daar afgelopen winter.
Mensen die worden vastgehouden worden gezien achter hekken in een ICE-detentiecentrum in Adelanto, Californië op 10 juli 2025.
(Patrick T. Fallon/AFP via Getty Images)
In een interview met The Times zei Nunley dat het omgaan met de golf van activiteit sinds afgelopen zomer ‘alsof je met een knuppel op je hoofd wordt geslagen’.
‘We zijn de hele nacht wakker met deze zaken,’ zei hij.
Dit jaar hebben de zes actieve rechters van het oostelijke district tot nu toe de vrijlating van bijna 2.000 mensen bevolen.
“Het merendeel van de gevallen die we zien, zijn gevallen waarin mensen niet mogen worden vastgehouden”, zei Nunley. “Ze zouden hoorzittingen moeten krijgen om te bepalen of ze wel of niet in dit land moeten blijven, en totdat ze die hoorzittingen krijgen, moeten ze vrij zijn.”
Sinds afgelopen juli heeft het ministerie van Binnenlandse Veiligheid bevolen dat alle immigranten die het arresteert onderworpen zijn aan “verplichte detentie” – een beleid dat voorheen alleen gold voor degenen die aan de grens werden opgepakt.
De verandering kwam vier dagen nadat president Trump een uitgavenwet had ondertekend waarin 45 miljard dollar werd gereserveerd voor de uitbreiding van het federale netwerk van opsluitingen van immigranten.
“Dit is een grote verandering in de manier waarop de regering de wet heeft gelezen”, zegt My Khanh Ngo, een senior stafadvocaat bij het ACLU Immigrants’ Rights Project. “Bijna elke rechter die hiernaar heeft gekeken, is het ermee eens dat deze mensen een borgtocht moeten krijgen, en toch zitten duizenden mensen nog steeds in detentie.”
Elizabeth Vega, 15, rechts, en Darlene Rumualdo, 15, van Torres High School sluiten zich aan bij vakbondsorganisatoren, leiders van geestelijken en immigrantenrechtengroepen om te protesteren tegen immigratie-invallen in het hele land in La Placita Olvera in het centrum van Los Angeles op 23 januari 2026.
(Genaro Molina/Los Angeles Times)
Inwoners van de VS die ooit hebben gevochten tegen uitzetting uit huis – waar ze gemakkelijker bewijsmateriaal kunnen verzamelen om hun zaak te ondersteunen en met advocaten kunnen overleggen – worden in plaats daarvan voor onbepaalde tijd vastgehouden.
Velen hebben geen strafblad. Sommigen zijn al zo lang in de VS dat de landen waar ze vandaan kwamen niet meer bestaan.
“Mensen worden opgesloten in dezelfde faciliteiten als mensen die beschuldigd worden van misdaden, mensen die veroordeeld zijn voor misdaden… en dan zeg je tegen mensen: je hebt geen kans om eruit te komen”, zei Ngo. “Mensen vasthouden en hen niet de kans geven om uit detentie te komen, is een manier om mensen te dwingen hun claims op te geven.”
Het habeas-proces kan weken of maanden duren, afhankelijk van de rechter en het district.
“Toen het aantal immigratiezaken in ons district daalde, werden we harder getroffen dan enig ander buiten West-Texas,” zei Nunley. “Aanvankelijk hadden we meer gevallen dan wie dan ook.”
Tegenwoordig zijn gegevens verzameld door ProPublica en juridische actiegroepen, waaronder de Initiatief voor transparantie van immigratierechtvaardigheid blijkt dat bijna een kwart van de ongeveer 30.000 actieve habeas-verzoekschriften in de Verenigde Staten bij rechtbanken in Californië zijn ingediend. Uit Nunley’s eigen tabellen blijkt dat de helft van de zaken in Californië zich in zijn district afspeelt, waar een perfecte storm van verscherpte handhaving, een grote populatie arbeidsmigranten en een concentratie van detentiecentra een stortvloed aan habeas-verzoekschriften teweegbrachten.
De zaken zijn afhankelijk van de garantie van de Grondwet voor een eerlijk proces voordat hen hun leven, vrijheid of eigendom wordt ontnomen. Maar volgens gerechtelijke documenten heeft de regering in sommige gevallen betoogd dat “het Vijfde Amendement niet van toepassing is” op gedetineerde immigranten.
DOJ-advocaten die reageren op de biedingen voor vrijheid klagen nu regelmatig dat ze onder het papierwerk worden verpletterd.
Rechters die eraan gewend zijn dat overheidsadvocaten hun bevelen opvolgen, zijn woedend gebleven.
In het Central District van Californië, dat LA en omliggende gebieden omvat, schreef rechter Sunshine Sykes eerder dit jaar een vurige uitspraak waarin stond dat de regering-Trump ‘terreur tegen niet-burgers’ toepast.
Sykes is een van de vele federale rechters in het hele land die hebben geprobeerd de regering te dwingen de hoorzittingen over obligaties te hervatten. Het 9e Amerikaanse Circuit Court of Appeals blokkeerde die beslissing in maart en liet het habeas-systeem voorlopig van kracht. Maar met uitdagingen of recente beslissingen over meerdere circuits zeggen experts dat de strijd voor het Hooggerechtshof is voorbestemd.
“ICE heeft de wet en de feiten aan zijn kant, en houdt zich aan alle rechterlijke beslissingen totdat deze uiteindelijk worden neergeschoten door de hoogste rechtbank van het land”, zei een woordvoerder van Homeland Security in een e-mail aan The Times.
Een vrouw houdt een “ICE hier niet welkom!” ondertekenen tijdens een wake in San Pedro in januari.
(Gina Ferazzi/Los Angeles Times)
De advocaten die vechten voor de vrijlating van degenen die gevangen zitten onder het verplichte detentiebeleid van de regering-Trump zeggen dat ze aanvankelijk niet waren toegerust voor deze juridische strijd, omdat deze vroeger buitengewoon zeldzaam waren.
De meeste federale rechters hadden vóór afgelopen zomer slechts een handvol habeas-verzoekschriften gezien – en toen hadden ze plotseling honderden verzoeken om dringende hulp, aldus Jean Reisz, mededirecteur van de USC Immigration Clinic.
Reisz zei dat er pogingen zijn om pro bono-rechtsgroepen te trainen in het effectief bepleiten van habeas-zaken, “maar het duurt een tijdje voordat ze op de hoogte zijn.”
Een federale agent vraagt bewoners terug te verhuizen na een schietpartij tijdens een immigratiehandhavingsoperatie in Willowbrook op 21 januari 2026.
(Genaro Molina/Los Angeles Times)
Tegelijkertijd, zegt Reisz, dringen advocaten er bij rechters die toezicht houden op de zaken op aan om snel te handelen, omdat eindeloze procedurele vertragingen ervoor zorgen dat mensen in de gevangenis blijven zitten.
“De meeste habeas-verzoekschriften omvatten een motie voor tijdelijke huisverboden, en daarvoor zijn noodbeslissingen van de rechtbanken nodig, waardoor de rechtbanken zeer snel moeten handelen”, zei Reisz.
Bij de federale districtsrechtbanken van Californië blijven de achterstanden duizenden groot. Nunley zei dat het systeem moeite heeft om het grote aantal zaken bij te houden.
“Er is niets dat zegt dat niet-staatsburgers geen recht zouden moeten hebben op een eerlijk proces,” zei Nunley. “Dit zijn onze mensen, ze wonen in ons district. Ze hebben recht op hetzelfde eerlijke proces waar jij en ik recht op hebben.”
