DoorDr. Alexander Wolf, hoofd van het kantoor in Berlijn, Hanns Seidel Foundation
Gepubliceerd op
De meningen in dit artikel zijn die van de auteur en vertegenwoordigen op geen enkele manier de redactionele positie van Euronews.
Toen in 1989 de eerste ‘wind van verandering’ waaide, symboliseerde dit de belofte van een verenigde, liberale wereldorde.
ADVERTENTIE
ADVERTENTIE
Het einde van de bipolariteit leek de triomf van de democratie te markeren en het begin van een tijdperk waarin het Westen de mondiale spelregels zou bepalen. Drie decennia lang was dit optimisme de rugwind van Europa.
Vandaag, aan het einde van de 62e Veiligheidsconferentie van München, is de wind gekeerd. Het treft ons frontaal – en het komt niet langer alleen uit het Oosten.
Het komt uit het Westen zelf en doet de fundamenten van onze veiligheidsstructuur meer dan ooit opschudden.
Voor het eerst sindsdien NAVOBij de oprichting bestaat er geen consensus over de essentie ervan. In het verleden discussieerden mensen over het ‘hoe’ van samenwerking. Tegenwoordig is de vraag ‘of’.
De Duitse bondskanselier Friedrich Merz formuleerde het in München in een notendop en stelde dat de claim van de Verenigde Staten op leiderschap ‘omstreden was, misschien al vergokt’.
Het was de duidelijkste diagnose tot nu toe uit Berlijn over een wereld die steeds meer wordt gekenmerkt door de rauwe rivaliteit van de supermachten.
Wat opviel was hoe weinig ruimte het debat over China dit jaar in beslag nam – alsof het Westen, in shocktoestand, zich vrijwel uitsluitend concentreerde op de erosie van zijn eigen as.
Om in dit nieuwe tijdperk te overleven moet Europa drie gevaarlijke illusies van zich afschudden.
Illusie 1: Transatlantische euforie in plaats van strategische realiteit
De staande ovatie voor de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio op zaterdagochtend bevredigde het diepe verlangen van veel Europeanen naar betrouwbaarheid.
Zijn charmante bekentenis dat de VS een ‘kind van Europa’ is en dat Washington een ‘sterk, onafhankelijk Europa’ wil, veroorzaakte een bijna wanhopige zucht van verlichting. Maar nostalgie is geen concept van veiligheidsbeleid.
Rubio’s woorden mogen de realiteit niet verdoezelen: het Amerikaanse buitenlandse beleid volgt tegenwoordig een koele, transactionele logica. En in de huidige regering geldt één simpele waarheid: uiteindelijk is slechts één persoon doorslaggevend: president Donald Trump.
Wat regeringsvertegenwoordigers op internationale podia beweren, is van secundair belang. De uiteindelijke beslissingsmacht en onvoorspelbaarheid liggen uitsluitend in het Oval Office.
Iedereen die vandaag de dag in München over vriendschap praat, ziet het feit over het hoofd dat diplomatieke sentimentaliteit onmiddellijk plaats maakt voor de compromisloze ‘America First’-logica als het gaat om kwesties als handelstarieven, technologieconcurrentie of subsidies.
In een Amerikaans verkiezingsjaar zijn vriendelijke tonen vaak symbolische politiek en geen garantie. Europa zou de meer beleefde stijl moeten verwelkomen, maar met onverminderde consistentie door moeten gaan met zijn strategische autonomie. Mooie woorden beveiligen de grenzen niet; alleen onze eigen kracht doet dat.
Illusie 2: Europa marcheert samen – of helemaal niet
Het tweede zelfbedrog is het idee dat het Europese handelingsvermogen alleen kan worden bereikt via unanimiteit.
In München riep Merz terecht op tot het beëindigen van de “zelf veroorzaakte onvolwassenheid” en tot het eindelijk serieus nemen van de Europese aanspraak op leiderschap.
De realiteit van de EU is echter dynamisch: veranderende regeringsmeerderheden zorgen ervoor dat er altijd weerklank zal zijn.
Degenen die in deze situatie wachten op de kleinste gemene deler zullen nooit de leiding nemen in het tijdperk van de grote mogendheden. Europa heeft een kern van staten nodig die bereid zijn strategische autonomie te bevorderen – een Europa met meerdere snelheden dat in staat is actie te ondernemen.
Tegenwoordig moet een dergelijke motor vooral samenwerking zoeken met de staten in Noordoost-Europa. Waar de dreiging het meest direct wordt gevoeld, is er de grootste strategische duidelijkheid.
Deze kern moet feiten creëren: militair, technologisch en in termen van industrieel beleid. Dit is geen romantische visie, maar de nuchtere voorwaarde voor de levensvatbaarheid van het Europese idee.
Illusie 3: Allianties zijn voor altijd
Vroeger was een alliantie een belofte. Vandaag is het een tijdelijke deal. We moeten afstand nemen van sentimentele nostalgie en allianties erkennen voor wat ze zijn geworden: allianties van gemak gedreven door belangen.
Allianties kunnen alleen overleven als ze een duidelijke strategische meerwaarde bieden en gebaseerd zijn op ‘shared’ realpolitiek.
Kanselier Merz strekte zijn hand uit naar Washington, maar maakte het onmiskenbaar afhankelijk van de naleving van de rechtsstaat en de burgerlijke vrijheden – waarden die nu openlijk ter discussie staan aan de andere kant van de Atlantische Oceaan.
Allianties zijn instrumenten, geen morele comfortzones. Degenen die ze anders begrijpen, zullen de eersten zijn die teleurgesteld en kwetsbaar achterblijven.
Moed om de realiteit onder ogen te zien
De grootste geopolitieke verandering in het verleden was de ineenstorting van het Oostblok. De grootste verandering vandaag de dag is de transformatie van het Westen in zichzelf.
De wind is veranderd en komt uit richtingen waarvan we lang dachten dat ze veilig waren.
Europa beschikt over enorme hulpbronnen: economische macht, intellectueel kapitaal en diplomatieke ervaring. Dit potentieel moet echter niet alleen retorisch worden benut, maar ook daadwerkelijk worden benut.
We leven in een tijd waarin betrouwbaarheid niet langer een constante is, maar waarover dagelijks opnieuw wordt onderhandeld.
Ongeacht de retoriek in München blijft de strategische focus van de VS de Indo-Pacific. In 2026 betekent leiderschap dat we deze waarheid van onze eigen mensen verwachten: we staan er grotendeels alleen voor. Dit is geen reden voor pessimisme, maar een wake-up call.
We zijn niet weerloos – op voorwaarde dat we de moed verzamelen om door te gaan met onze defensiecapaciteiten en strategische autonomie met de consistentie die we decennialang zijn vergeten.
Door zijn defensie-uitgaven te verhogen tot 5% geeft Duitsland een onmiskenbaar signaal af.
Degenen die op de wind van gisteren wachten, zullen in deze storm kapseizen. Degenen die het gebruiken om hun eigen koers te bepalen, kunnen overleven.
Het is tijd voor een ‘Wind of Change 2.0’.
Dr. Alexander Wolf is hoofd van het Berlijnse bureau van de Hanns-Seidel-Stiftung.
