De oude, op regels gebaseerde orde die is ontstaan uit de as van de Tweede Wereldoorlog bestaat niet meer – althans dat is het oordeel van de Duitse bondskanselier, en het bewijsmateriaal is duidelijk zichtbaar.
De Verenigde Staten hebben afgelopen weekend op een grote veiligheidsconferentie in München aangegeven dat zij bereid zijn het alleen te doen, zonder hun Europese bondgenoten – tenzij zij serieus beginnen met herbewapening.
Rusland toont geen echte wens om de oorlog te beëindigen Oekraïne.
En China wint een niveau van kracht en invloed dat alleen door Amerika kan worden geëvenaard.
Het betekent allemaal dat de zogenaamde concurrentie tussen de grote machten – die mogelijk tot conflicten op grotere schaal kan leiden – terug is, en dat kleine en middelgrote landen zoals Groot-Brittannië en zijn Europese bondgenoten elkaar meer dan ooit nodig hebben.
Dat was een kernboodschap van de Veiligheidsconferentie van München dit jaar.
Het werd gehouden via toespraken van premiers, presidenten en ministers van Buitenlandse Zaken op een groot podium in een hotel, omringd door politie, barricades en veiligheidskordons.
Friedrich Merzde Duitse leider, zette vrijdag de toon met zijn toespraak, de eerste dag van het evenement dat zich uitstrekte tot zondagochtend.
“In het tijdperk van de grote mogendheden is onze vrijheid niet langer eenvoudigweg gegarandeerd. Ze wordt bedreigd”, zei hij.
“De internationale orde gebaseerd op rechten en regels… bestaat niet meer zoals zij ooit bestond.”
President Vladimir Poetin En President Xi Jinping van China hebben zich al ingezet om dit mondiale systeem te ondermijnen, dat met opzet in het leven is geroepen om liberale democratieën te bevoordelen en autoritaire regimes aan banden te leggen door fundamentele waarden als de mensenrechten en de rechtsstaat te verankeren.
Maar het einde van de Koude Oorlog betekende dat veel Europese regeringen ervoor kozen om de financiering weg te halen van hun respectieve strijdkrachten, die hen de harde militaire kracht hadden gegeven om deze waarden te kunnen verdedigen en te bestrijden als ze in de toekomst ooit opnieuw zouden worden uitgedaagd.
In plaats daarvan vertrouwden ze, vooral in heel West-Europa, op de Verenigde Staten om hen in crisissituaties te verdedigen als onderdeel van de NAVO-alliantie.
De Oekraïense president Volodimir Zelenskij spreekt het publiek toe. Foto: AP
Donald Trump heeft sindsdien echter duidelijk gemaakt dat deze veronderstelling van transatlantische bescherming niet langer als vanzelfsprekend kan worden beschouwd. Zijn regering is ook verder gegaan en heeft de Europese leiders aangevallen op binnenlandse kwesties zoals immigratie en vrijheid van meningsuiting.
Vice-president JD Vance, die een jaar geleden de Amerikaanse delegatie in München leidde, vroeg zich zelfs af of de Europese waarden überhaupt nog zouden moeten worden verdedigd.
Deze keer kwam hij niet terug.
Het standpunt van Washington werd in plaats daarvan vertegenwoordigd door Marco Rubio, de minister van Buitenlandse Zaken, die een meer diplomatieke, verzoenende toon aansloeg.
Dit werd verwelkomd door de afgevaardigden, maar zijn boodschap was niet minder scherp: Europa moet een grotere verantwoordelijkheid nemen voor zijn eigen defensie nu de VS zich terugtrekt en zich gaat concentreren op andere prioriteiten die belangrijker worden geacht voor de nationale belangen van Amerika.
“Wij willen dat Europa sterk is”, zei hij in zijn toespraak op het hoofdpodium.
“Wij geloven dat Europa moet overleven omdat de twee grote oorlogen van de vorige eeuw voor ons dienen als een voortdurende herinnering aan de geschiedenis dat ons lot uiteindelijk altijd verweven is en zal blijven met dat van u.”
Maar hij voegde eraan toe: ‘Onder president Trump zullen de Verenigde Staten van Amerika opnieuw de taak van vernieuwing en herstel op zich nemen, gedreven door een visie op een toekomst die even trots als soeverein en even vitaal is als het verleden van onze beschaving. En hoewel we bereid zijn dit, indien nodig, alleen te doen, heeft het onze voorkeur, en het is onze hoop om dit samen met u, onze vrienden hier in Europa, te doen.’
Beschadigde auto’s op de plaats van een Russische drone-aanval in Odessa. Afbeelding: Reuters
Sir Keir Starmer, de Britse premier, deed zijn best om te zeggen dat Groot-Brittannië en zijn Europese bondgenoten hun uiterste best doen om hun uitgeholde verdedigingslinie te herstellen.
“We moeten onze harde macht opbouwen, want dat is de munteenheid van deze tijd”, zei hij tegen de afgevaardigden toen het zijn beurt was om te spreken.
“We moeten in staat zijn agressie af te schrikken en, ja, indien nodig moeten we bereid zijn om te vechten. Om alles te doen wat nodig is om onze mensen, onze waarden en onze manier van leven te beschermen.
“En als Europa moeten we op eigen benen staan.”
Toch wezen militaire insiders er al snel op dat zijn retoriek ver verwijderd was van de realiteit van de defensiebegroting van zijn eigen land.
Groot-Brittannië is van plan de defensie-uitgaven volgend jaar slechts op te voeren van 2,3% naar 2,5% van het bbp, zonder gefinancierd plan om deze op te trekken naar de nieuwe NAVO-doelstelling van 3,5% in 2035 en er zijn geen tekenen van enig voornemen om de tijdlijn te versnellen, ook al gaan andere staten veel sneller.
Elbridge Colby, de Amerikaanse staatssecretaris van Oorlogsbeleid, gaf in een toespraak aan de NAVO-ministers van Defensie in Brussel aan de vooravond van de top van München het duidelijkst mogelijke advies over hoe zij actie moeten tonen, en niet alleen maar woorden en cijfers.
“Het betekent dat we verder gaan dan input en intenties en naar output en mogelijkheden gaan”, zei hij.
‘De niveaus van de defensie-uitgaven zijn van belang, en er is geen vervanging voor. Maar waar het uiteindelijk om gaat is wat die middelen opleveren: parate strijdkrachten, bruikbare munitie, veerkrachtige logistiek en geïntegreerde commandostructuren die onder stress op grote schaal kunnen functioneren.
“Het betekent dat de effectiviteit van oorlogvoering prioriteit moet krijgen boven bureaucratische en regelgevende stagnatie. Het betekent dat je moeilijke keuzes moet maken over de strijdmachtstructuur, paraatheid, voorraden en industriële capaciteit die de realiteit van het moderne conflict weerspiegelen in plaats van de politiek in vredestijd.”
