“Ik ga niet weglopen en het land in chaos storten”, zei de Britse premier Sir Keir Starmer vrijdag nadat de lokale verkiezingsresultaten aantoonden dat miljoenen kiezers zijn Labour-partij hadden verlaten.
ADVERTENTIE
ADVERTENTIE
Het staat ver af van de algemene verkiezingen van minder dan twee jaar geleden, waarbij Labour een van de grootste meerderheden in de Britse parlementaire geschiedenis won.
Starmer gaf toe dat de verkiezingen – waarbij honderden Labour-raadsleden zetels verloren te midden van enorme winsten voor de Reform UK-partij van Nigel Farage – pijnlijk waren. “De resultaten zijn zwaar, ze zijn erg zwaar, en er is geen suikerlaagje over”, zei hij.
Hij plant al een herstart van zijn premierschap, te beginnen op maandag, met een grote toespraak die naar verwachting nauwere banden met de Europese Unie zal beloven.
Dat sluit aan bij de politieke stemming. Bijna tien jaar na het Brexit-referendum beschouwen kiezers het besluit om de EU te verlaten als een vergissing met een marge van twee tegen één.
Brussel ziet kansen – en gevaren
In Brussel zullen ambtenaren de verbeterde betrekkingen verwelkomen, na een decennium dat werd gekenmerkt door de rancuneuze scheiding van Groot-Brittannië van de EU. Mondiale gebeurtenissen, van de oorlog in Oekraïne tot de herverkiezing van Donald Trump, hebben Groot-Brittannië en de EU al dichter bij elkaar gebracht, vooral op defensiegebied.
Starmer heeft een cruciale rol gespeeld bij het bijeenbrengen van de zogenaamde coalitie van bereidwilligen achter Oekraïne, die vorig jaar meer steun beloofde toen de VS hun hulp aan Kiev terugtrokken. Hij heeft zich ook aangesloten bij de waarschuwende toon van de EU ten aanzien van de oorlog in Iran, waarbij hij oproept tot terughoudendheid ondanks de felle kritiek van de Amerikaanse president Donald Trump omdat hij zich niet bij het conflict heeft aangesloten.
De EU zal echter ook op haar hoede zijn.
Starmer is historisch gezien zwak. Uit nationale peilingen blijkt dat de steun van Labour onder de 20% schommelt, soms achter zowel de Conservatieven als de Groene Partij. Zij liggen ruim achter de hervormingen, met ongeveer 25%.
De persoonlijke beoordelingen van Starmer zijn catastrofaal: uit peilingen blijkt dat slechts 19% van de kiezers zijn leiderschap goedkeurt, en zijn netto goedkeuring bedraagt min 45%. De gokmarkten hebben nu hun exit als een effectieve toss vóór eind juni.
Rivalen binnen Labour cirkelen rond. In Westminster doen geruchten de ronde over mogelijke uitdagingen van onder meer voormalig vice-premier Angela Rayner, minister van Volksgezondheid Wes Streeting en burgemeester van Manchester Andy Burnham.
Dat is van belang in Brussel, waar weinig animo bestaat voor het heropenen van moeilijke onderhandelingen, om vervolgens te zien hoe een verzwakte Britse regering zich onder binnenlandse druk terugtrekt of door de gebeurtenissen wordt ingehaald. “Over alles wat ter sprake komt, moet nog worden onderhandeld – en we zullen voorzichtig zijn als we all-in gaan met Starmer als hij er over een paar maanden uit is”, zei een EU-diplomaat.
En hoe zit het met de langere termijn? Reform UK leidt sinds begin 2025 de peilingen en de bookmakers hebben een goede kans om de volgende algemene verkiezingen, die in 2029 moeten plaatsvinden, te winnen.
Ook al zijn de kiezers voorstander van de EU, de meest waarschijnlijke volgende premier is Nigel Farage, die ook leiding gaf aan de vorige incarnatie van Reform, de Brexit Party. Hij heeft een hardere aanpak van de EU beloofd, inclusief heronderhandelingen over de post-Brexit-handelsovereenkomst om EU-burgers hun uitkeringsrechten te ontnemen.
“Sinds de Brexit bestaat er in Brussel bezorgdheid over het feit dat Groot-Brittannië toezeggingen doet die het niet kan nakomen, vooral als deze door een Farage-regering ongedaan kunnen worden gemaakt”, zegt Fabian Zuleeg, CEO van het European Policy Centre.
Langzame reset, aanhoudend wantrouwen
Maar zelfs afgezien van de politieke vragen over het lot van Starmer en Labour, heeft de EU het moeilijk gevonden om de betrokkenheid van Groot-Brittannië te meten. Ondanks de veelgeprezen ‘reset’ van Starmer na zijn intrede in Downing Street, verloopt de vooruitgang langzaam en wordt hij sterk beperkt door Labour’s eigen rode lijnen: geen terugkeer naar de interne markt, de douane-unie of de vrijheid van verkeer.
Op sommige gebieden zijn de onderhandelingen vooruitgegaan, met name over defensiesamenwerking, energieverbindingen en een veterinaire overeenkomst gericht op het verminderen van de handelsfrictie na de Brexit. Toch blijven veel van de belangrijkste ambities verzanden in technische geschillen over de financiering, de afstemming van de regelgeving en de mobiliteitsregelingen voor jongeren.
Gesprekken over de Britse deelname aan het SAFE-defensiefonds van €150 miljard van de EU zijn al uitgemond in ruzies over financiële bijdragen, terwijl de onderhandelingen over studiegelden en mobiliteitslimieten in Londen politiek giftig zijn geworden.
In Brussel heerst ook de frustratie dat Groot-Brittannië nog steeds onzeker lijkt over wat voor soort langetermijnrelatie het eigenlijk wil.
EU-ambtenaren beweren steeds vaker dat Londen niet tegelijkertijd diepere toegang tot delen van de interne markt kan eisen en tegelijkertijd veel van de verplichtingen die daarmee gepaard gaan, kan afwijzen. Het oude vermoeden uit het Brexit-tijdperk van Britse “cherry-picking” is nooit volledig verdwenen.
Voorlopig beschouwen de Europese leiders Starmer nog steeds als serieus, pragmatisch en oneindig te verkiezen boven de chaos van Boris Johnson, een van zijn voorgangers.
Maar privé maken ambtenaren zich zorgen dat zijn verzwakkende politieke positie zelfs bescheiden overeenkomsten moeilijker te verwezenlijken kan maken.
Weinigen in Brussel willen politiek kapitaal besteden aan het onderhandelen over gevoelige deals met een Britse premier die misschien niet lang genoeg overleeft om ze uit te voeren – of wiens opvolger ze allemaal opnieuw zou kunnen ontrafelen.
