De oorlog in Soedan brak uit op de ochtend van 15 april 2023, meer dan duizend dagen geleden. Het conflict heeft in het hele land vernietiging gezaaid, tienduizenden mensen gedood en miljoenen van hun levensonderhoud en hun huizen beroofd.
Soedan is voor mij en voor miljoenen Soedanezen geen verhaal om te analyseren; het is ons verleden, heden en toekomst op deze planeet. Simpel gezegd: dit is ons leven. Het zien hoe ons land voor onze ogen wordt gedecimeerd, genegeerd, uit elkaar getrokken en mishandeld, heeft ons fundamenteel veranderd.
Drie jaar na deze nachtmerrie hebben we een staakt-het-vuren nodig dat niet alleen de gevechten stopt, maar ook de veiligheid, bescherming en toegang tot basisvoorzieningen voor alle Soedanezen garandeert. Vervolgens moet een politiek proces op gang worden gebracht dat alle politieke actoren omvat en dat het Soedanese volk in staat stelt deel te nemen aan een nieuw bestuurssysteem.
Polarisatie en conflict
De oorlog in Soedan volgde op dertig jaar van een meedogenloos regime dat verschillende tactieken toepaste om de controle over het land te behouden, waaronder etnisch geweld en genocide in Darfur, het Nuba-gebergte en andere delen van het land.
In 2019 had het regime zijn strategieën uitgeput en had het Soedanese volk zijn collectieve macht bewezen; miljoenen gingen de straat op om te protesteren tegen het bewind van Omar al-Bashir. Vrouwen, mannen, jongeren en ouderen – we vochten allemaal met één hand en één geest. De opstand was een massale opstand die in wezen een afbrokkelende dictatuur afzette.
Wat volgde was een mislukte transitie die om een aantal redenen de verwachtingen van de mensen niet waarmaakte. Oppositiepartijen die in de schijnwerpers kwamen te staan, waren na de ineenstorting van het regime niet in staat de eenheid te bewaren. Het maatschappelijk middenveld, dat gedegradeerd was door tientallen jaren van brute polarisatie, ontbrak aan keuzevrijheid. De basisgroepen die de opstand leidden, hadden een duidelijke visie, maar het ontbrak hen aan erkenning als politieke organen met leiderschap.
De belangen van meerdere externe spelers hebben de civiele politieke fronten verder versplinterd en het potentieel voor een uniforme visie beschadigd. Wat de situatie nog erger maakte, was dat het land zich in de meest onstabiele economische en veiligheidssituatie bevond. De criminele activiteiten in de nationale hoofdstad waren wijdverbreid en zaaiden wijdverbreide angst onder de bevolking.
Al snel gingen de Rapid Support Forces (RSF) – de opvolger van de Janjaweed-militie, die al-Bashir in Darfur gebruikte – zichzelf zien als de erfgenaam van het regime. Zijn macht ontleende hij niet alleen aan zijn positie binnen het land, maar ook aan zijn rol als huursoldaat in de oorlog in Jemen en aan zijn sterke economische transactionele relatie met de Verenigde Arabische Emiraten.
Ondanks de genocidale achtergrond van de RSF bleven alle buurlanden van Soedan zwijgen, uit angst dat hun belangen zouden worden geschaad als ze zich zouden uitspreken. Veel internationale actoren gingen zelfs zo ver dat ze aandrongen op een verhaal dat de RSF de vervanging zou kunnen zijn van het regime van al-Bashir en voor stabiliteit zou kunnen zorgen. Dit voorstel werd door het Soedanese volk verworpen.
Van 2019 tot het uitbreken van de oorlog van 2023 voerde het Soedanese volk een vreedzame campagne tegen dit gruwelijke plan, ondanks aanzienlijke repressie tijdens hun protesten. Vrouwelijke demonstranten werden op straat verkracht en honderden werden gedood, gemarteld en gevangen gezet.
Het verzet van het volk kon de oorlog niet stoppen.
Nu, drie jaar na dit conflict, is het meer dan duidelijk dat de RSF Soedan niets te bieden heeft behalve een litanie van schade en verschrikkingen die haat en afwijzing onder de Soedanese bevolking blijven aanwakkeren. De wijdverbreide vernietiging van de infrastructuur van het land, waaronder scholen, universiteiten, ziekenhuizen en overheidsgebouwen, evenals de ongebreidelde plunderingen, systemisch seksueel geweld en massale wreedheden tegen burgers, wijzen allemaal op een fundamentele kloof tussen de RSF-militie, het Soedanese volk en het concept van bestuur.
Aan de andere kant blijven de Soedanese strijdkrachten (SAF) vasthouden aan de staat, ondanks hun gebrek aan visie, het onvermogen om te leren van fouten uit het verleden en de wijdverbreide corruptie. Het nauwelijks functionerende staatssysteem is in staat slechts beperkte openbare diensten te verlenen en een kwetsbare economie in stand te houden die moeite heeft om aan de behoeften van haar burgers te voldoen. Kan het leger dit volhouden? Ik denk niet dat ze dat onder de gegeven omstandigheden kunnen doen.
Hoe verder?
De Soedanese bevolking ter plaatse, in vluchtelingenkampen en in diasporagemeenschappen eist fundamentele stabiliteit, vrede en het recht om terug te keren naar hun steden en dorpen. Hun ambities zijn op dit moment niet gericht op wie de regering controleert; ze willen een gevoel van normaliteit terugkrijgen, op adem komen en hun keuzevrijheid herwinnen. Uitdagingen op het gebied van bestuur zijn op dit moment in wezen een kwestie van privilege.
Daarom moet de nadruk nu liggen op het staken van de vijandelijkheden, wat meer inhoudt dan alleen een staakt-het-vuren. Het omvat wat wij, als Soedanezen, zoeken: geen verkrachting; geen plunderingen; geen willekeurige detentie; bescherming voor ontheemde gemeenschappen; veiligheid voor civiele infrastructuur, inclusief ziekenhuizen, scholen en markten; en een fundamenteel functionerende economie.
De onderhandelingen moeten in fasen verlopen. Bij het eerste zouden militaire actoren betrokken moeten zijn. Een effectief bemiddelingsteam is cruciaal. Het moet zich concentreren op regelingen voor de veiligheidssector waarbij alle partijen betrokken zijn.
Bij deze onderhandelingen moeten we de dichotomie tussen RSF en SAF vermijden. Zij zijn niet de enige actoren, al vertegenwoordigen zij wel het zichtbare gezicht van de oorlog. Het conflict kent vele lagen en er zijn talloze actoren met uiteenlopende motivaties bij betrokken. Er zijn aan beide kanten meer dan tien gewapende groepen die deze oorlog bestrijden; elk heeft zijn eigen ambities en belangen, en velen vertegenwoordigen gemeenschappen binnen Soedan. Ongetwijfeld nemen politieke ‘burgergroepen’ actief deel aan deze oorlog door middel van zachte macht en verbondenheid.
De sleutel tot de Soedanese vrede is in handen van de leden van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties, die het vermogen hebben om een einde te maken aan de rol van de Verenigde Arabische Emiraten als belangrijkste militaire leverancier en drijvende kracht achter het conflict. Het is ook van cruciaal belang om de invloed van alle andere landen die de oorlog in Soedan aanwakkeren verder te verminderen.
Dit is de enige manier om ruimte te creëren voor daadwerkelijke, echte en betekenisvolle directe onderhandelingen tussen de strijdende partijen, bemiddeld door aanvaardbare scheidsrechters, waaronder de VN en de Afrikaanse Unie. Belangrijker nog is dat het van cruciaal belang is om een monitoringmechanisme op te zetten dat de effectieve implementatie van het staken van de vijandelijkheden waarborgt.
Voor toekomstige bestuursregelingen moeten duidelijke procedures worden gevolgd om ervoor te zorgen dat het Soedanese volk een stem heeft en de kans krijgt om actief en constructief deel te nemen aan het vormgeven van zijn staat.
Alle politieke facties moeten tegelijkertijd deelnemen aan een verzoenings- en repatriëringsproces. Verkiezingen voor lokale raden en parlementen zouden de volgende stap moeten zijn. Deze stembureaus zouden open moeten staan voor ontheemden en vluchtelingen.
Daarna moeten de lokale parlementen het nationale parlement kiezen, dat een naoorlogse regering voor een termijn van vier jaar moet aanwijzen en deze moet belasten met het formuleren van een grondwet, het lanceren van de wederopbouw en het voorbereiden van nationale verkiezingen tegen het einde van het vierde jaar.
Tegelijkertijd moeten processen voor rechtvaardigheid en verantwoordingsplicht worden opgezet als onderdeel van de inspanningen om vrede en stabiliteit te handhaven.
Elke agenda die de echte problemen vermijdt en de bevolking van Soedan vervreemdt, zal het bloedvergieten en het lijden alleen maar erger maken. De Golfstaten, en met name de VAE, moeten de wil van het Soedan-volk respecteren. Geweld is voor iedereen een doodlopende weg en dat zal ook zo blijven.
Tenzij de leden van de Veiligheidsraad hun verantwoordelijkheid nemen en resoluut actie ondernemen om het conflict te beëindigen, zullen oorlogsmisdaden en genocidale acties blijven voortduren, en zullen militarisme en geweld zich over de grenzen verspreiden in de Hoorn van Afrika en de Sahelregio, wat zal leiden tot meer mondiale rampen, sterfgevallen en ontheemdingen.
De standpunten in dit artikel zijn die van de auteur en weerspiegelen niet noodzakelijkerwijs het redactionele standpunt van Al Jazeera.
