In het tweede weekend van mei gaf Gustavo Dudamel het New York Philharmonic een salsa-shock. Vrolijk bracht hij de geschrokken spelers samen met het Spanish Harlem Orchestra, een uptown salsa- en jazzband, voor concerten in Lincoln Center en Washington Heights. De fans van klassieke muziek van de stad beschouwden het als een culturele doorbraak; Van Dudamel wordt verwacht dat hij het orkest zal transformeren tot een culturele instelling als hij in het najaar terugkeert als muziek- en artistiek leider.
Een dag later was hij terug in Los Angeles om te beginnen met repetities in een Walt Disney Concert Hall die op fantastische wijze was getransformeerd door Frank Gehry voor de enscenering van The Los Angeles Philharmonic. “De Valkyrie.” Transformatie – of het nu cultureel, orkestraal of persoonlijk is – markeerde Dudamel’s 17 jaar als muzikaal (en meer recentelijk artistiek) directeur van LA Phil, dat nu ten einde loopt met zijn drie weken durende concerten in Disney om het seizoen op 7 juni af te sluiten, gevolgd door een feestelijk weekend in de Hollywood Bowl eind augustus.
Maar een ontmoeting met Dudamel in zijn kleedkamer na een repetitie van “Walküre” (de opera begint dinsdagavond in Disney en duurt zes avonden, één act per avond, de volledige opera twee keer opgevoerd), zegt hij, zoals hij al eerder heeft gezegd, dat hij dit niet als een hoogtepunt beschouwt, maar slechts als het begin van een nieuw avontuur. Hij is appartementen aan het shoppen in New York. Maar hij behoudt zijn huis in Los Angeles.
Hij vertrekt ook met twee zeer lange nieuwe titels als “Die Walküre” in première gaat: de Diane en M. David Paul Artistic Cultural Laureate van LA Phil and Jane en Michael Eisner Founding Director en Conductor Laureate van Youth Orchestra Los Angeles (YOLA).
Gustavo Dudamel dirigeert het Los Angeles Philharmonic tijdens een uitvoering van Beethovens Missa Solemnis in de Walt Disney Concert Hall op 22 februari.
(David Butow / For The Times)
“Het gaat om projecten”, zegt hij. “Kijk, in december kom ik voor twee weken terug”, dan zal hij Beethovenprogramma’s leiden. In het voorjaar keert hij terug. De Bowl zal altijd een tweede thuis blijven.
“Ik woon hier en ik woon hier niet”, legt hij uit. “De verbinding zal er altijd zijn.”
De energie in New York is, vervolgt hij, ‘superspannend’. En wat hem het meest opwindt, is hoe comfortabel hij zich voelt bij de zeer reële verschillen tussen LA en New York.
“Als Latino uit Venezuela”, zegt hij, “heb ik een directe connectie met New York, de thuisbasis van salsa. Toen ik in de baarmoeder zat, hoorde ik salsa.” Zijn vader, Oscar Dudamel, is een trombonist en salsamuzikant.
Maar hij voegt eraan toe dat mariachi, alomtegenwoordig in Mexico en LA, ook een integraal onderdeel is van de Venezolaanse cultuur. “Wat ik te zeggen heb is dat ik gezegend ben. Ik ben gezegend dat beide steden nu deel uitmaken van mijn leven.”
‘Gekke’ ideeën naar Los Angeles brengen
LA is dat natuurlijk geweest de grootste deel van zijn volwassen leven. Op 24-jarige leeftijd maakte hij, een onbekende, zijn oogverblindende Amerikaans debuut in 2005 leidde hij de LA Phil in de Hollywood Bowl. Vier jaar later werd hij muziekdirecteur van het orkest en trok hij de aandacht van de wereld.
Het lijdt geen twijfel dat de buitengewone talenten van Dudamel een grote carrière zouden hebben betekend, waar hij ook terechtkwam. Maar hier erfde hij het meest cultureel open grote orkest ter wereld, waar frisse ideeën en nieuwe muziek gedijen. Disney Hall gaf hem de buitengewone vrijheid om te dromen. Dudamel geeft toe dat het erg emotioneel is om terug te zijn bij Disney, vooral als je ‘Walküre’ dirigeert met Gehry’s sets van golvende, weelderige wolken en fantasierijke witte papierachtige paarden.
“Frank is hier bij ons”, roept Dudamel uit over de architect, die in december overleed en met wie hij een goede band had gekregen. Het dirigeren van Wagners opera vat in veel opzichten de ambities van Dudamel samen, de manier waarop hij zich met meer kanten van het culturele landschap van LA heeft verbonden dan mogelijk welke andere kunstenaar dan ook.
In LA groeide Dudamel als kunstenaar en als persoon, zegt hij, door zijn relatie met een orkest dat uniek flexibel is en een gastvrije gemeenschap. Hierdoor kon Dudamel zijn wat hij graag ‘gek’ noemt.
“Ik herinner me de eerste keer dat ik hier kwam. Ik had geen kans om iets te doen of te zien”, zegt hij over zijn Bowl-debuut. “Dus ik herinner me dat ik van het vliegveld naar Sunset Boulevard reed, waar mijn hotel was, en ik begreep er niets van. Maar het was meteen de connectie met het orkest.”
Frank Gehry ontwierp de decors voor een uitvoering op 18 januari 2024 van Wagners opera ‘Das Rheingold’, waarbij Gustavo Dudamel het Los Angeles Philharmonic leidde in de Walt Disney Concert Hall.
(Allen J. Schaben / Los Angeles Times)
Flits 20 jaar vooruit, van 2005 naar 2025. In wat een echt gek idee leek, bracht hij de LA Phil naar het Coachella Valley Music and Arts Festival, waar hij een gevarieerde reeks klassieke favorieten en optredens met popsterren leidde, voor 150.000 mensen die “LA Phil! LA Phil” riepen. Een van de hoogtepunten was ‘Ride of the Valkyries’, de Engelse titel van ‘Walküre’.
De symboliek van het doen van “Walküre” is voor Dudamel onmiskenbaar. Wagners vierdelige “Ring”-cyclus, waarvan “Die Walküre” de tweede opera is, heeft een sterke invloed gehad op de “Star Wars”-films waarmee Dudamel opgroeide. De componist van de saga, John Williams, is een andere LA-legende die voor Dudamel een soort familie werd. Williams heeft in feite een fanfare geschreven: “Bravo Gustavo!” dat Dudamel op 4 juni in première gaat tijdens een concert waarin hij de muzikanten van LA Phil eert.
De productie “Walküre” drukt bovendien zijn wens uit om verbonden te blijven met LA. Op de vraag of hij nog steeds van plan is de cyclus “Ring” te voltooien met de LA Phil, waarmee hij twee seizoenen geleden begon “Het Rijngoud,” hij zegt: “volledig.”
Het is een radicaal idee, om nog maar te zwijgen van een buitengewoon dure en tijdrovende uitdaging voor elk orkest die aan een voormalige muziekdirecteur wordt gegeven, maar Dudamel is nooit iemand geweest die nee als antwoord accepteerde. “Tijdens mijn laatste gesprek met Frank,” herinnert hij zich, “zei ik dat ik kwam praten over ‘Siegfried’ (de volgende opera in de cyclus), en hij zei: ‘Je bent gek.’”
“Dat was Frank. Elke keer dat ik er met hem over sprak, raakte hij in paniek over de opera’s. En toen kwam hij met fantastische ideeën.”
“Weet je, ik heb er nooit van gedroomd om naar LA Phil te gaan. Ik was gelukkig in Venezuela en was gastdirigent elders. Maar toen ik Frank en John (Williams) ontmoette, wist ik dat ik hier aan het juiste adres was.”
Eén reden waarom Dudamel gelukkig was in Venezuela was zijn positie als muziekdirecteur van het Simón Bolívar Jeugdorkest, onderdeel van El Sistema, het beroemde muziekeducatieprogramma van het land. Een versie daarvan bracht hij naar Los Angeles met YOLA, dat gratis muziekonderwijs biedt aan studenten. Het samenbrengen van jonge mensen om te leren – en niet alleen om muziek te spelen, maar om naar elkaar te luisteren – is voor hem steeds belangrijker geworden.
Gustavo Dudamel heeft plezier met John Williams in de Hollywood Bowl terwijl hij de LA Phil dirigeert tijdens “Maestro of the Movies: John Williams with the LA Phil” op 9 juli 2023.
(Emil Ravelo / For The Times)
Donderdagavond kende het USC Dudamel een eredoctoraat toe tijdens de diploma-uitreiking in het Colosseum, waar Dudamel ook de aanvangstoespraak hield.
“Ik zal het nooit beu worden dit te herhalen: muziek, kunst en schoonheid zijn universele rechten”, zei hij tegen de afgestudeerden, waarbij hij hen aanspoorde de wereld in te gaan, naar anderen te luisteren, anderen te zien en overal aandacht aan te schenken. Dit zijn de praktijken die hij al lang verdedigt als de essentiële behoefte voor jeugdorkesten.
Dit was in feite bijna precies wat hij zei toen hij voor het eerst in LA aankwam. ‘Ik was heel jong, maar ik ben opgegroeid met deze ideeën’, vertelde hij me.
“Je moet tegen de studenten zeggen: ‘Stop! Laten we even pauzeren. Luister gewoon.'”
“Het is een manier om echt verbinding te maken met wat je omringt, maar ook verbinding te maken met jezelf. Dat is het mooie van alle lagen van luisteren die we als muzikanten uitvoeren. Ik denk nu dat dit ons belangrijkste instrument is. Uiteindelijk is het niet alleen luisteren naar geluiden. Het is luisteren als verbinden met anderen.”
In praktijk brengen wat hij preekt
Terwijl Dudamel plannen maakt voor zijn volgende hoofdstuk, geeft hij aan dat het advies dat hij studenten geeft, hij ook tegen zichzelf zegt.
YOLA-studenten treden op op het podium tijdens een “Gracias Gustavo Community Block Party” in het Judith en Thomas L. Beckmen YOLA Center in Inglewood op 11 oktober 2025.
(Etienne Laurent / For The Times)
Wat LA hem gaf, zo concludeert hij, is een grotere diepgang van zijn eigen luisteren. Er was de begeleiding van Deborah Borda, die hem als president en CEO van het orkest inhuurde en begeleidde. Er waren de operaproducties met Peter Sellars, die hem diep in zichzelf lieten kijken. Er waren gemeenschappen om te ontdekken en om mee samen te werken.
New York, zo benadrukt hij, zal een verdere voortzetting van dit proces zijn. “Er zijn veel dingen te doen. Zoals ik hier deed, zal dat niet alleen dirigeren zijn, maar ook een grote hoeveelheid tijd besteden aan andere dingen. Ik zal naar de gemeenschap moeten luisteren. Elke plaats is anders.”
En elke plek moet, voor Dudamel, verbonden zijn. Hij begon zijn laatste seizoen bij Disney in de herfst met de wereldpremière van Ellen Reid’s “Aarde tussen oceanen,” een bicoastale co-commissie tussen de LA Phil en de New York Philharmonic, die sonisch het ecologische verschil tussen LA en New York oproept. Onlangs herhaalde hij het met zijn nieuwe orkest in de David Geffen Hall in New York.
In LA voelde de partituur van Reid aan als een enorme, ontroerende, spirituele soundscape van zowel de woede van onze branden als onze kustfantasie. Bij Geffen werd het een aangrijpend pronkstuk, alsof je met een Ferrari door de straten van Manhattan probeert te zoomen, als ze ooit leeg waren – de sensatie om alles in je op te nemen.
Dudamel zegt dat zijn favoriete plek in New York tot nu toe de archieven van het orkest zijn. Doordat hij opgaat in de geschiedenis van Amerika’s oudste orkest, komt hij op nieuwe ideeën terecht. Hij wil tegelijkertijd het oude, het nieuwe en het vele.
Ook dringt hij aan op steeds meer verbindingen. “We maken heel veel projecten samen”, zegt hij over de LA Phil en de New York Philharmonic. Dat omvat onder meer het samenbrengen van de twee orkesten in een nieuw luisterexperiment.
“Dat is heel belangrijk voor mij, een van mijn dromen. En het is niet moeilijk”, zegt hij. “We hebben plannen en het is prachtig. Dat moeten we doen.”
