Decennia lang heeft een suikerziekte diagnose is grotendeels afhankelijk van het meten van de bloedsuikerspiegel en kijken of het een klinische drempel overschrijdt. Maar onderzoekers maken zich steeds meer zorgen dat deze aanpak al miljoenen mensen over het hoofd ziet evolueert richting ziekte.
Wereldwijd is diabetes een van de bepalende gezondheidscrises van de moderne tijd geworden. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie leed in 2022 14 procent van de volwassenen aan diabetes, tegen 7 procent in 1990. In de VS hebben meer dan 40 miljoen mensen diabetes, maar ongeveer 11 miljoen mensen zijn nog steeds niet gediagnosticeerd. Ruim 115 miljoen Amerikanen zijn dat geschat prediabetes hebben, en ongeveer 80 procent weet het niet. In Groot-Brittannië rondom 5,8 miljoen mensen leven met diabetes, waarvan 1,3 miljoen vermoedelijk niet gediagnosticeerd zijn.
“We hebben het over een epidemie die naar mijn mening veel erger is dan de Covid-pandemie”, zegt Michael Snyder, hoogleraar genetica aan Stanford University. “We hebben nieuwe manieren nodig om dit aan te pakken.”
Het gevaar is niet alleen de diabetes zelf, maar ook de schade die zich jarenlang vóór de diagnose in stilte ophoopt. Een aanhoudend verhoogde bloedsuikerspiegel verhoogt het risico op hartaandoeningen, beroertes, nierfalen, blindheid en zenuwbeschadiging. Hoe eerder de ziekte wordt geïdentificeerd, hoe groter de kans dat deze complicaties worden voorkomen – of dat diabetes volledig wordt vermeden.
De diagnose is nog steeds sterk afhankelijk van het meten van de glucosespiegels in het bloed, meestal met behulp van de HbA1c-test, die de gemiddelde bloedsuikerspiegel over de afgelopen maanden schat. Hoewel het op grote schaal wordt gebruikt en over het algemeen betrouwbaar is, is het niet onfeilbaar. De resultaten zijn niet in staat bepaalde medische aandoeningen of fysiologische factoren weer te geven die de bloedsuikerspiegel kunnen beïnvloeden.
Onderzoekers maken zich steeds meer zorgen dat bestaande diagnostische hulpmiddelen in sommige populaties ook minder effectief zijn. Recente onderzoeken voorstellen HbA1c kan bij sommige zwarte en Zuid-Aziatische mensen vals laag zijn, waardoor de diagnose wordt uitgesteld totdat de ziekte verder gevorderd is.
Die ongelijkheid heeft geleid tot een groeiende belangstelling voor meer gepersonaliseerde en datarijke benaderingen van diabetesdetectie: benaderingen die biomarkers, draagbare apparaten en kunstmatige intelligentie combineren om risico’s eerder te identificeren en de ziekte gedetailleerder te begrijpen.
Aan Stanford University hebben Snyder en collega’s onderzocht of continue glucosemonitors (CGM’s) – draagbare sensoren die de glucosewaarden in realtime volgen – verborgen metabolische patronen kunnen onthullen lang vóór de conventionele diagnose van type 2-diabetes, die verantwoordelijk is voor ongeveer 95 procent van de gevallen. Hoewel vaak geassocieerd met obesitas – wat een belangrijke risicofactor is – kunnen slankere mensen ook type 2 ontwikkelen. Snyder ontwikkelde zelf diabetes type 2, ondanks dat deze niet paste in het stereotiepe profiel van de ziekte.
“Bij de glucoseregulatie zijn veel orgaansystemen betrokken: je lever, je spieren, je darmen, je alvleesklier en zelfs je hersenen”, zegt Snyder. “Er zijn veel biochemische routes, en het spreekt voor zich dat de ontregeling van glucose niet slechts één emmer is.”
Het Stanford-team ontwikkelde een AI-aangedreven algoritme dat patronen in CGM-gegevens analyseert om verschillende vormen van type 2-diabetes te identificeren. Tijdens tests identificeerde het systeem enkele van deze patronen met een nauwkeurigheid van ongeveer 90 procent.
De onderzoekers zijn van mening dat de bevindingen kunnen helpen bij het identificeren van mensen die al stofwisselingsproblemen ontwikkelen lang voordat een conventionele diabetesdiagnose wordt gesteld. “Het is een hulpmiddel dat mensen kunnen gebruiken om preventieve maatregelen te nemen”, zegt Snyder. “Als de niveaus een prediabetes-waarschuwing veroorzaken, kunnen bijvoorbeeld de voedings- of bewegingsgewoonten worden aangepast.”
CGM’s worden ook goedkoper en toegankelijker, en veel ervan zijn nu zonder recept verkrijgbaar in de VS. Snyder gelooft dat ze uiteindelijk onderdeel kunnen worden van de routinematige preventieve gezondheidszorg. “In een ideale wereld zouden mensen ze één keer per jaar dragen”, zegt hij. “Het doel vanuit ons standpunt is om mensen gezond te houden, in plaats van te proberen ze later te repareren.”
