In het vluchtelingenkamp Aysaita in de Afar-regio in het noordoosten van Ethiopië worstelen ongeveer 40.000 Eritreeërs om in hun dagelijkse basisbehoeften te voorzien. Voor de 10.000 kinderen jonger dan 10 jaar die in het kamp wonen, is er één hulpbron die vaak over het hoofd wordt gezien: spelen.
Bij velen vluchtelingenkampen over de hele wereld kan spelen begrijpelijkerwijs een bijzaak worden, omdat humanitaire organisaties zich concentreren op het leveren van essentiële zaken zoals huisvesting en eten. Maar onderzoeken tonen aan dat spelen van cruciaal belang is voor de ontwikkeling van kinderen executieve motoriek en relationele vaardigheden. Het is ook een belangrijk therapeutisch instrument voor kinderen die een trauma hebben meegemaakt. Deze inzichten inspireerden Speelopkomsteen Britse liefdadigheidsinstelling die speelstructuren ontwerpt voor kinderen die op rampenbestrijdingslocaties over de hele wereld wonen.
Alexander Meininger, de oprichter en directeur van Speelopkomstzegt dat het concept voor de non-profitorganisatie begin 2024 ontstond. Terwijl hij zag hoe zijn eigen twee jonge kinderen spelenderwijs leerden, hield hij tegelijkertijd de stroom nieuws over conflicten en oorlog op verschillende locaties in de wereld bij, waaronder Oekraïne, Gaza, Soedan en Eritrea. Gedurende deze tijd maakte hij zich steeds meer zorgen over de gevolgen van het gebrek aan toegang tot kinderen die door geweld ontheemd waren geraakt speelstructuren.
“Spelen is over het algemeen belangrijk voor de ontwikkeling van elk kind, maar vooral voor kinderen die zich in deze werkelijk extreme omstandigheden bevinden, helpt het hen een gevoel van normaliteit terug te krijgen, een trauma te overwinnen en te ontsnappen aan de verschrikkingen die ze hebben meegemaakt”, zegt Meininger. “Het gaat echt verder dan de fysieke en mentale ontwikkeling van elk kind: voor hen speelt spelen een hele grote rol in termen van genezing.”
Naast het Londense architectenbureau OMMXdat gespecialiseerd is in wat het ‘maatschappelijk verantwoorde architectuur’ noemt, heeft Meininger de afgelopen twee jaar gewerkt aan een prototype voor een plat verpakte speelstructuur die gemakkelijk ter plaatse kan worden verzonden en gebouwd. Het eerste Playrise-gebouw, dat naar de Verenigde Staten zal worden verscheept Aysaita kamp eind april – is eindeloos aanpasbaar, veilig om te klimmen en ontworpen om aan elke omgeving te worden aangepast.
Het doel is om spelen uiteindelijk universeel toegankelijk te maken voor iedereen 50 miljoen kinderen die momenteel uit hun huizen zijn verdreven vanwege geweld en conflicten.
Speel als een hulpmiddel voor genezing
Voordat het Playrise-team serieus met het ontwerpproces begon, overlegden ze met verschillende vluchtelingengemeenschappen over de hele wereld om inzicht te krijgen in hun unieke uitdagingen, natuurlijke omgevingen en hoe de kinderen zelf eigenlijk wilden spelen.
Om deze inzichten te verzamelen, hebben medeoprichter en directeur van OMMX Hikaru Nissanke, Meininger en een team van projectleden in juni en juli 2025 workshops gegeven. Ze reisden naar Caïro, waar veel Palestijnse kinderen zijn gevlucht de oorlog tussen Israël en Hamas; zes verschillende dorpen in Zuid-Egypte, waar een groep vluchtelingen vandaan komt Soedan; en het vluchtelingenkamp Aysaita.
Nissanke bracht een pakket stoffen mee, gemaakt door een kleermaker in de buurt van zijn kantoor in Londen, om op elke locatie geïmproviseerde speeltuinen op te zetten. In Groot-Brittannië, legt hij uit, betrekt zijn team kinderen doorgaans via gestructureerde activiteiten, zoals kleuren, spelen met gereedschap of werken met stickers. In de workshops concentreerden ze zich in plaats daarvan op bewegingen als dansen, springen en zingen: intuïtieve spelonderdelen die de kinderen zelf konden begeleiden, in plaats van dat er buitensporige uitleg of instructie via een vertaler nodig was.
“We wilden iets heel directs, authentieks en actueels”, zegt Nissanke. “We wilden niet slechts één manier van denken aannemen, zoals: Dit is hoe we het in Groot-Brittannië doen, en daarom zullen we het ook in Ethiopië doen. We wilden zoveel mogelijk van hen leren, in plaats van lesgeven.”
Met de vrije hand bloeide de creativiteit van de kinderen op. Ze transformeerden stof in parachutes, glijbanen, klimrekken en hangmatten – kenmerken die ten grondslag lagen aan het ontwerp van Playrise. “Een belangrijke conclusie is dat ze van alles hielden”, zegt Nissanke. “Dat was echt een enorme uitdaging.”
Op elk van de drie locaties was het duidelijk dat de kinderen niet slechts één onveranderlijke structuur wilden; ze wilden kunnen klimmen, forten creëren, podia bouwen en spelen op basis van hun verbeeldingskracht. Tegelijkertijd benadrukten de workshops hoe verschillend de architecturale omstandigheden van vluchtelingenkampen zijn: in Aysaita was de beschikbare ruimte een uitgestrekte, dorre woestijn gemaakt van zanderig terrein en blootgesteld aan de zon, terwijl in Caïro de beschikbare ruimte een krappe binnenplaats binnen een ommuurde ruimte was.
Playrise zou een systeem moeten creëren dat in massa geproduceerd, plat verpakt, ter plaatse gebouwd en voortdurend opnieuw geconfigureerd kan worden, gebaseerd op zowel de ideeën van de kinderen als de beperkingen van het natuurlijke terrein.
De beste oplossing “was om ze een gereedschapskist te geven, zodat ze vervolgens hun eigen speelvormen konden bouwen voor alles wat ze op dat moment nodig hadden”, zegt Nissanke. Flexibiliteit zorgde er ook voor dat de kit cultureel responsiever werd, een les die het ontwerpteam leerde van workshops in Ethiopië.
“De ouders zeiden dat ze er echt baat bij zouden zien als hun kinderen een speelstructuur zouden bouwen en onderhouden, omdat het een vaardigheid is die direct kan worden overgedragen op het zorgen voor hun huizen, die ongelooflijk kwetsbaar en precair zijn”, voegt Nissanke toe.
Een modulaire speeltuin ontworpen als Lego
In de vroege fasen van het ontwerpproces beschouwden Meininger en Nissanke het modulaire systeem van Playrise als een set gigantische Lego’s: elk onderdeel moest flexibel genoeg zijn om op een oneindig aantal manieren te worden gebruikt, maar sterk genoeg om jarenlang speelplezier te weerstaan.
Eerst selecteerden ze hout als belangrijkste bouwsteen van het systeem. In Ethiopië en Egypte merkte het team meerdere metalen speeltuinen op die verlaten waren omdat een enkele breuk in de structuur deze onveilig zou maken en omdat het materiaal in de hitte van de woestijn verzengende temperaturen zou bereiken. Hout daarentegen kan duurzaamheid bieden en relatief koel blijven in direct zonlicht.
De volgende fase van het ontwerpproces, en de meest uitdagende, was het vinden van een manier om houten schrijnwerk veilig te stellen. “Het is een beetje een compromis, want als je wilt dat alles zo gemakkelijk mogelijk in elkaar past, is het het gemakkelijkste dingen die net als Lego in elkaar klikken, maar dat zou niet stevig genoeg zijn”, zegt Meininger. In plaats daarvan ontwierpen hij en Nissanke een op maat gemaakte bout die met eenvoudig, gebruiksvriendelijk gereedschap kon worden vast- en losgeschroefd.
Door een samenwerking met een Britse organisatie genaamd de Play Inspector, die advies geeft over speelstructuren om ervoor te zorgen dat ze aan een hoge veiligheidsnorm voldoen, kwamen Meininger en Nissanke erachter dat elk klein gaatje in een speeltuin vingers bekneld kan raken. Dus boorden ze langs elke houten balk een reeks gaten van 26 millimeter breed (ongeveer 2,5 cm, wat groot genoeg is om veilig te zijn voor kinderhanden) en creëerden ze een fitting bestaande uit een buis, bouten en ringen waarmee deze balken in vrijwel elke configuratie met elkaar kunnen worden verbonden.
Toen de balken klaar waren, was de laatste stap het ontwikkelen van een reeks aanvullende onderdelen: de Lego-accessoires van Playrise. Om kinderen tegen de brandende zon te beschermen, ontwierp Nissanke kleurrijke stoffen ‘zeilen’ die tussen de balken kunnen worden vastgebonden om schaduwplekken te creëren. Ze doen ook dienst als canvas dat kinderen kunnen schilderen. Extra onderdelen in de set zijn onder meer beklimbare handgrepen, schommels en touwnetten.
“Ik heb hier het hele jaar aan gewerkt en ik heb duizend foto’s en tekeningen gezien, maar als je het in werkelijkheid ziet, lijkt het echt op een gigantisch speelgoed”, zegt Meininger. “Je kijkt ernaar, en het lijkt een beetje op Lego, en je denkt: Wauw, dit is echt heel leuk.”
De volgende stappen van Playrise
Op dit moment bereidt Playrise zich voor om eind april zijn eerste modulaire speeltuin naar Aysaita te verzenden; speeltuinen in Caïro en het zuiden van Egypte zullen volgen.
Meininger en Nissanke zijn van plan de ervaringen van deze locaties te gebruiken als basis voor toekomstige updates van het ontwerp. Ze breiden de accessoires al uit met meer toegankelijke opties op de begane grond voor kinderen die misschien niet kunnen klimmen, zoals trommels en zintuiglijk speelgoed. Ze willen uiteindelijk een compleet pakket op hun website zetten, waarmee de voordelen van spelen naar de sites kunnen worden gebracht waar dit het meest nodig is.
“Alles wat kinderen doen is spelen”, zegt Meininger. “Zo ervaren ze de wereld. Zo leren ze. Zo groeien en ontwikkelen ze. Sophia Apdi, een kinderpsycholoog die onlangs bij ons aan de ronde tafel zat, verwoordde het heel mooi. Ze zei: ‘Spelen is de taal van kinderen.'”
