Het Westen heeft decennialang oorlogen gevoerd waarbij het de lucht beheerste. Deze gevechten zijn historische anomalieën geweest, zei een functionaris van de Britse luchtmacht, en toekomstige controle is niet verzekerd.
“Controle over de lucht is de plicht van een luchtmacht”, zei Air Vice-Marshal Ian “Cab” Townsend, assistent-chef van de luchtstaf van de Britse Royal Air Force, woensdag. “Hiermee is alles mogelijk. Zonder is alles gevaarlijk.”
De oorlog in Oekraïne, waar geen van beide partijen dat heeft gedaan luchtoverwicht bereiktlaat zien dat dit soort controle niet langer gegarandeerd is, zelfs niet voor krachtige luchtmachten.
“Controle over de lucht is geen vanzelfsprekendheid”, zei Townsend.
De groeiende dreiging van drones en raketten heeft de vergelijking veranderd. “De afgelopen tien jaar hebben we te maken gehad met kleine groene mannetjes op de grond, en nu hebben we steeds vaker te maken met kleine grijze drones in de lucht. Gedemocratiseerde luchtmacht is bevrijdend en tegelijkertijd uitdagend”, zei hij in een gesprek met de Britse Royal Aeronautical Society.
Hij zei dat controle “verdiend is”, en legde uit dat “er meedogenloos voor moet worden gevochten en elke minuut van elke dag moet worden gehandhaafd.”
In Oekraïne zijn dat drones, raketten en dichte luchtverdediging een bijzondere uitdaging blootgelegd waar westerse legers al tientallen jaren niet meer op deze schaal mee te maken hebben gehad: vechten voor vrijheid van handelen in een luchtruim dat op bijna elke hoogte druk, omstreden en gevaarlijk is.
“De moderne geïntegreerde luchtraketverdedigingsomgeving wordt steeds complexer en dubbelzinniger”, aldus Townsend.
Legers, zo legde hij uit, proberen de lucht onder controle te krijgen omdat “controle over de lucht de andere fysieke domeinen ten goede komt door hen de vrijheid van initiatief, de vrijheid om te opereren en de vrijheid om te manoeuvreren te geven.”
Zonder die luchtdekking worden voertuigen en gedemonteerde infanterie, zoals de wereld in Oekraïne heeft gezien, geconfronteerd met een reeks extra operationele bedreigingen.
Tanks hebben het moeilijk gehad in Oekraïne, deels omdat ze geen luchtsteun hebben. Metin Aktas/Anadolu Agentschap via Getty Images
“De kritiekheid van de controle over de lucht komt voort uit bittere ervaringen”, zei hij. “De geschiedenis leert ons consequent dat vechten zonder controle over de lucht de kosten, complexiteit en slachtoffers dramatisch verhoogt.”
Townsend zei dat de oorlog in Oekraïne “een grimmige herinnering is aan wat er allemaal gebeurt als geen van beide partijen effectieve controle over de lucht kan krijgen.”
In deze oorlog hebben noch Oekraïne, noch Rusland iets bereikt volledige controle over de luchtdie er in grote mate toe heeft bijgedragen dat de strijd uitmondde in een meedogenloze, uitputtingsslag met grotendeels statische frontlinies. Wanneer vliegtuigen niet veilig dichtbij het front kunnen opereren, verliezen grondtroepen hun vuurkracht, bescherming en het vermogen om voertuigen of troepen te verzamelen voor een doorbraak.
Sinds het einde van de Koude Oorlog hebben westerse legers vooral tegen zwakkere tegenstanders gevochten. Ze zijn ten strijde getrokken met overweldigende voordelen, waaronder superieure luchtmachten die de vijandelijkheden konden onderdrukken vijandelijke luchtverdediging vernietigen en de controle over het luchtruim overnemen, waardoor de weg wordt vrijgemaakt voor de bredere toepassing van gevechtskracht.
Rusland en China zijn zeer verschillende tegenstanders, met formidabelere strijdkrachten.
Een oorlog met Rusland of China zou er heel anders uitzien dan de conflicten waaraan westerse legers gewend zijn geraakt. In die oorlogen vochten landen als de VS en Groot-Brittannië ver van huis, waarbij hun eigen grondgebied grotendeels onaangetast bleef. In een oorlog op grote schaal, vooral wanneer er sprake is van langeafstandsraketten, zouden die afstand en veiligheid kunnen verdwijnen.
“Gedurende mijn hele carrière tot nu toe hebben Groot-Brittannië en de meeste van onze bondgenoten zich geconcentreerd op keuzeconflicten ver van huis en met een veilige thuisbasis”, aldus Townsend. “Die vakantie uit de geschiedenis is duidelijk voorbij.”
“We zijn terug in een tijdperk van concurrentie, risico’s en consequenties. En hoewel we de afgelopen dertig jaar luchtsuperioriteit hebben genoten, zijn de huidige operaties duidelijk meer omstreden.”
Townsend zei dat Groot-Brittannië “het zich niet kan veroorloven zelfgenoegzaam te zijn” na tientallen jaren van controle. “Degenen die vechten voor controle over de lucht hebben de neiging zich de les levendiger te herinneren dan degenen die in de luxe ervan hebben gebaad.”
Westerse functionarissen en defensieanalisten hebben op soortgelijke wijze gewaarschuwd dat het Westen dit niet langer kan doen controle over de lucht garanderen in een toekomstige grootschalige oorlog tegen een bijna gelijkwaardige vijand.
Het Westen zal in een toekomstige oorlog wellicht niet in staat zijn de luchtverdediging van Rusland of China volledig te onderdrukken. DIMITAR DILKOFF/AFP via Getty Images
Generaal David Allvin, destijds stafchef van de Amerikaanse luchtmacht, waarschuwde twee jaar geleden dat het Amerikaanse leger wellicht niet in staat zou zijn om “dagen en weken lang alomtegenwoordige luchtsuprematie te bereiken.” In plaats daarvan, zei hij, kan het dit doel wellicht alleen in korte perioden bereiken korte vensters exploiteren wanneer vijandelijke verdedigingswerken worden vernietigd, onderdrukt of zonder munitie zijn.
Het Amerikaanse leger wel zich bewust van de mogelijke verschuiving ook. Majoor Rachel Martin, directeur van de nieuwe Unmanned Advanced Lethality Course van het leger, bedoeld om de VS op de hoogte te houden van oorlogsvoering met kleine drones, vertelde Business Insider eerder dat “we als leger gewend zijn aan luchtsuprematie.”
“Bij vrijwel elk evenement waar we ooit deel van hebben uitgemaakt, bezitten we de lucht”, zei ze, eraan toevoegend dat Oekraïne laat zien “dat dit misschien niet het geval is.”
Martin zei dat Amerikaanse soldaten geleerd moeten worden ‘pessimistisch of achterdochtig’ te zijn tegenover alles wat in de lucht hangt, terwijl voorheen alles boven hen doorgaans vriendelijk was.
