Washington: Jarenlang konden Amerikaanse beginnende (convocation) sprekers veilig vertrouwen op formele toespraken met inspirerende clichés, autobiografische worstelingen en aansporingen aan pas afgestudeerden om ‘groot te dromen’ en niet bang te zijn voor mislukking. In 2026 is er een nieuwe vangrail: het noemen van kunstmatige intelligentie is op eigen risico.In de Verenigde Staten zijn dit beginseizoen de sprekers van de diploma-uitreikingen die een beroep doen op AI niet met beleefd applaus begroet, maar met boegeroep en gejoel. Voormalig CEO van Google, Eric Schmidt, werd lastiggevallen aan de Universiteit van Arizona nadat hij afgestudeerden had verteld dat ze de toekomst van AI zouden helpen vormgeven – een argument dat ongemakkelijk terechtkwam onder studenten die naar een moeilijke arbeidsmarkt staarden die steeds meer bevolkt werd door automatisering, ontslagen en personeelsbevriezingen.Aan de University of Central Florida werden afgestudeerden uitgejouwd toen vastgoeddirecteur Gloria Caulfield verklaarde dat “de opkomst van AI de volgende industriële revolutie is.” De reactie was zo onmiddellijk dat de geschrokken spreker vroeg: “Wat is er gebeurd?” voordat hij dapper probeert verder te gaan. Aan de Middle Tennessee State University kreeg muziekdirecteur Scott Borchetta ook boegeroep toen hij sprak over de impact van AI op de creatieve industrie. In plaats van optimisme hoorden veel afgestudeerden iets dat dichter in de buurt kwam van: “Gefeliciteerd, uw vervanger is schaalbaar.”Het gekibbel is meer dan campustheater. Het weerspiegelt een breder Amerikaans verzet tegen een technologische orde die steeds meer wordt gezien als een verrijkende miljardair, terwijl alle anderen van streek raken. Terwijl de elites groei en overvloed beloven, maken jonge afgestudeerden (en hun vaders en moeders) zich zorgen over de elektriciteitsrekening, de watervoorziening en het verdwijnen van banen op instapniveau. De woede verspreidt zich nu buiten de campussen naar bijeenkomsten in voorsteden, landbouwgrond en bestemmingsplannen – vooral rond datacenters, de enorme pakhuisachtige faciliteiten die de AI-boom aandrijven. Net buiten Washington DC in Noord-Virginia, bijgenaamd ‘Data Center Alley’, strijden bewoners over voorgestelde serverparken vanwege geluidsoverlast, stroomverbruik, landverbruik en gevolgen voor het milieu. Soortgelijke onrust heeft zich verspreid over Georgië, Arizona, Oregon, Texas en New Jersey.Het is zo’n actueel onderwerp geworden dat president Trump er zelf woensdag vragen over kreeg, alleen om hem te benadrukken dat “AI GEWELDIG is geweest, omdat we op dit moment meer banen hebben, veel meer mensen die nu in de Verenigde Staten werken dan ooit tevoren”, voordat hij zich snel op Iran richtte. De klasse van miljardairs – van chipmakers tot cloudproviders tot durfkapitalisten – heeft AI gepromoot als de volgende transformatieve sprong in de menselijke productiviteit. Ze hebben niet helemaal ongelijk. AI belooft medische doorbraken, sneller wetenschappelijk onderzoek, gepersonaliseerd onderwijs, verbeterde logistiek, grotere efficiëntie en potentieel biljoenen aan economische output. “AI is er en op veel gebieden is het slimmer dan mensen. We moeten wennen aan het idee dat het de mens op veel gebieden zal vervangen”, zegt prof. Lil Mohan, die een cursus over kunstmatige intelligentie doceert aan de Booth School of Business van de Universiteit van Chicago.Toch beweren critici dat de winsten ongelijk verdeeld zijn. Een afgestudeerde die zich bezighoudt met journalistiek, design, software-engineering, rechten, marketing of klantenondersteuning hoort nu tegelijkertijd dat AI buitengewone productiviteitswinsten zal opleveren – en dat het werk op instapniveau kan krimpen omdat software memo’s kan opstellen, code kan genereren, documenten kan samenvatten of afbeeldingen kan ontwerpen.Bewoners in de buurt van voorgestelde datacenters horen ondertussen beloften over innovatie en belastinginkomsten, maar zien soms een stijgende vraag naar energie, een hoog waterverbruik, geïndustrialiseerde landschappen en een relatief bescheiden permanente werkgelegenheidscreatie. Het publieke scepticisme ten aanzien van AI is toegenomen nu gemeenschappen zich afvragen of de technologische versnelling de democratische toestemming overtreft. “Het is een heel natuurlijke reactie van de afstudeerders omdat er een kleine waarheid schuilt in de daling van het aantal banen op instapniveau”, zegt Aditya Balu, die in 2019 afstudeerde aan de Johns Hopkins University en nu operationeel analist is bij een AI-eenheid bij de Wereldbank. “Uiteindelijk zal iedereen zich moeten verdiepen in AI en zich moeten bijscholen, omdat dit tot fenomenale vooruitgang zal leiden.” Toch is het verhaal niet simpelweg AI-optimisme of techno-pessimisme. De geschiedenis bevat ook een waarschuwing die vaak wordt weggelaten in de keynote speeches van Silicon Valley: transities doen pijn. Ze herverdelen de macht. Ze creëren winnaars en verliezers. En wanneer gewone mensen geloven dat de klasse van de miljardairs het grootste deel van de voordelen naar zich toe trekt, terwijl de gemeenschappen de ontwrichtingen opvangen, volgt er woede.Dat zou kunnen verklaren waarom Amerikaanse afgestudeerden boegeroep.
