In ‘Mijn ongewenste vrienden’ legt Julia Loktev de aanval op de Russische vrije pers vast: NPR

In het najaar van 2021, vier maanden voordat Rusland op grote schaal begon oorlog in Oekraïnekwam filmmaker Julia Loktev naar Moskou om een ​​documentaire te maken. Het Kremlin had onlangs meer dan 100 individuen en organisaties bestempeld als ‘buitenlandse agenten‘ – een uitdrukking met diepe wortels in de repressie uit het Sovjettijdperk – en Loktev wilde begrijpen wat deze benaming betekende.

“Het (is) behoorlijk verontrustend als een samenleving haar leden dwingt… zichzelf overal als verdacht te bestempelen en niet echt tot de samenleving te behoren”, zegt Loktev. “En we zeiden: ‘Oké, laten we proberen hier een film over te maken. Laten we kijken waar dit heen gaat.'”

Loktev, een Amerikaans staatsburger die in de Sovjet-Unie is geboren, zegt dat de benaming werd toegepast op verslaggevers, bloggers en mensenrechtengroeperingen die tientallen jaren lang de politieke vervolging hadden gedocumenteerd. Haar documentaire, Mijn ongewenste vrienden: deel I – Laatste lucht in Moskouvolgt een groep jonge journalisten die werken voor TV Rain, de laatste onafhankelijke televisiezender van Rusland, evenals andere onafhankelijke journalisten die als buitenlandse agenten werden beschouwd.

Loktev zegt dat de aard van haar film veranderde op 24 februari 2022, toen Rusland Oekraïne binnenviel. ‘In die eerste week van de grootschalige oorlog wordt al die onafhankelijke journalistiek onmogelijk in Rusland’, zegt ze. “En al deze personages proberen te werken om nog een dag te leven, om gewoon de waarheid te blijven melden.”

Veel van de onderwerpen uit de documentaire zijn Rusland ontvlucht. TV Rain opereert nu vanuit Nederland en Loktev zegt dat de Russische regering verschillende nieuwslezers van de zender ervan heeft beschuldigd extremistische terroristen te zijn. Loktev ziet parallellen tussen de onderwerpen in haar film en Sisyphus, het personage uit de Griekse mythologie dat voortdurend een rotsblok een heuvel op moet duwen.

“Als er een les is, denk ik dat het de dingen zijn die mensen in de film zeggen, zoals: ‘Laat vreugde en lachen deel uitmaken van ons verzet'”, zegt ze. “Weet je, betekenis vinden in het duwen van de steen en niet opgeven – zelfs als de dingen nogal hopeloos lijken.”

Hoogtepunten van interviews

Over het opnemen van de film op haar iPhone

Ik had aanvankelijk het idee dat ik een cameraman zou hebben, omdat… je documentaires moet maken met een klein team. Maar toen ik aankwam, was het zo duidelijk dat het beste wat ik had mijn toegang tot mensen was, en ook hoe comfortabel mensen zich bij mij leken te voelen. Ik spreek moedertaal Russisch, maar ik ook… het was maar één lichaam in de kamer en de mensen stelden zich echt voor mij open. En ook zijn mensen eraan gewend om gefilmd te worden met een telefoon. De aanwezigheid van telefoons is bijvoorbeeld geen probleem. Uiteindelijk kreeg ik een kleine lens op mijn telefoon en een kleine microfoon, maar ik was het gewoon echt met de telefoon. En ik denk dat dat grote invloed heeft op hoe mensen zich gedragen, omdat er een intimiteit in de film zit en dat is wat je ziet.

Over het volgen van onafhankelijke journalisten toen Rusland Oekraïne binnenviel

Ik was daar aan het filmen tijdens de eerste week van die grootschalige oorlog, en elke dag probeerden ze erachter te komen: “Hoe kunnen we morgen verslag uitbrengen?” En er werden al deze beperkingen aan hen opgelegd, zoals de Russische communicatieautoriteit zei dat ze alleen moesten rapporteren wat door het Ministerie van Defensie werd bevestigd. En ze zouden er allerlei manieren omheen vinden. Ze zouden bijvoorbeeld een flatgebouw laten zien dat in Oekraïne is gebombardeerd. En nadat ze zouden zeggen: “We zijn verplicht te zeggen dat het Russische Ministerie van Defensie zegt dat het alleen maar militaire doelen bombardeert”, terwijl ons duidelijk is gebleken dat ze een flatgebouw bombarderen, en geen militair doelwit.

Ze kwamen met een verklaring tegen de oorlog. Ze waren hier allemaal extreem tegen en geschokt, maar ze kregen steeds meer bedreigingen. Uiteindelijk zouden al deze media worden gesloten en werden ze geconfronteerd met de letterlijke keuze: “Gaan we morgen naar ons werk of gaan we naar het vliegveld?” En ze besloten naar het vliegveld te gaan, omdat de logica luidde dat als ze bleven werken, ze echt het risico liepen in de gevangenis te worden gegooid. En als je in de gevangenis zit, heb je als journalist voor niemand veel nut. … Dus maakten ze de keuze om te vertrekken, zodat ze konden blijven rapporteren.

Over de vraag of ze tijdens het filmen voor haar eigen veiligheid vreesde

Ik dacht meer aan mijn eigen veiligheid toen ik voor het eerst naar Rusland kwam. En toen, tijdens die eerste week van de grootschalige invasie, werd ik monomaan. Het enige waar ik aan kon denken was mijn beeldmateriaal en het uitbrengen ervan en ervoor zorgen dat ik dingen vastlegde en ervoor zorgde dat ik aan het filmen was.

Brittney Grinner was zojuist gearresteerd. Maar ik dacht: “Nou, ik ben geen beroemde basketbalspeler.” Het is datgene wat je doet waarbij je logischerwijs aan jezelf probeert uit te leggen waarom het wel goed met je gaat. … Ik verbleef in dit hotel dat letterlijk omsingeld was. Zoals elke keer dat ik naar buiten liep, moest ik langs deze muur van oproerpolitie en helmen lopen. Dus ik hield gewoon mijn hoofd gebogen en ging naar de plek waar ik moest gaan filmen.

Over de parallellen die ze ziet tussen het Russische harde optreden tegen journalisten en het huidige politieke klimaat in de VS

Er zitten paaseieren in de film die elke dag relevanter worden, of dat nu zo is arrestaties van journalistenuiteraard, … (of) het einde van comedyshows. Of er is een moment waarop Ruslands grootste, oudste NGO Memorial, een mensenrechtenorganisatie die zich toelegde op het behoud van de herinnering en het onderzoeken van gevallen van politieke repressie die teruggaan tot de stalinistische tijd, maar ook nu, en ze worden gesloten door de rechtbanken, en de rechter de uitleg gebruikt van: Waarom zouden wij, de overwinnaars van de Tweede Wereldoorlog, ons moeten schamen voor onze geschiedenis? En dus hoor ik Trump praten over het Smithsonian en zeggen: waarom kunnen we niet alleen over de aangename dingen in onze geschiedenis praten? Waarom moeten we over dingen praten als slavernij? … Elke dag voelt het alsof iets in de film hier voor de VS op een andere manier begint te resoneren

Lauren Krenzel en Susan Nyakundi produceerden en monteerden dit interview voor uitzending. Bridget Bentz, Molly Seavy-Nesper en Beth Novey hebben het aangepast voor internet.