Ons is geleerd om mensen te segmenteren in keurig vormgegeven persona’s: jong versus oud, valide versus gehandicapt, patiënt versus verzorger. Deze categorieën kunnen nuttig zijn in een spreadsheet, maar geven zelden het echte leven weer. Vermogen is geen vaste identiteit. Het is een toestand die verandert over uren, seizoenen en decennia.
De meeste mensen zijn niet ‘gehandicapt’ of ‘valide’. Ze navigeren door een continuüm. Een ouder die een peuter draagt, een reiziger die bagage trekt, een kok met natte handen, iemand die herstellende is van een operatie, een persoon met artritis op een koude ochtend, een oudere volwassene die aan het eind van de dag met vermoeidheid omgaat. Dit zijn geen randgevallen. Ze vormen de mainstreamervaring van het moderne leven.
Als design bedoeld is om mensen te dienen, dan is de volgende stap duidelijk: stop met ontwerpen voor categorieën en begin met ontwerpen voor vloeibaarheid.
VLOEIENDHEID IS DE NIEUWE TOEGANKELIJKHEID
Toegankelijkheid wordt vaak omschreven als een set functies voor een specifieke groep. Door deze omlijsting blijft het in de marge hangen. Een betere lens is om toegankelijkheid te beschouwen als de praktische realiteit van de dagelijkse variabiliteit. De capaciteiten van mensen veranderen afhankelijk van de context. Verlichting verandert. Geluid verandert. Energie verandert. Handen raken vol. De aandacht splitst. Stress stijgt. Blessures gebeuren. Lichamen verouderen. Het leven komt tussenbeide.
Als je eenmaal voor die realiteit ontwerpt, wordt de business case duidelijk. Producten die onder meer omstandigheden werken, werken voor meer mensen. Ze worden op meer momenten relevant, wat de acceptatie, tevredenheid en herhaald gebruik vergroot.
ONTWERP VOOR ‘VERMOGENSSTATEN’, NIET VOOR DEMOGRAFIE
Een nuttige verschuiving is het in kaart brengen van ‘vaardigheidstoestanden’ in plaats van gebruikerscategorieën. Vraag niet alleen wie de gebruiker is, maar ook in welke toestand hij verkeert wanneer hij het product gebruikt.
Overweeg een paar veel voorkomende toestanden die letterlijk elk lichaam beïnvloeden:
- Gebruik met één hand, omdat de andere hand vol is.
- Gebruik bij slechtziendheid, vanwege verblinding, duisternis of vermoeidheid.
- Weinig behendigheidsgebruik als gevolg van verkoudheid, artritis, letsel of stress.
- Beperkt mobiliteitsgebruik vanwege zwangerschap, pijn, veroudering of herstel.
- Cognitieve belasting, omdat de gebruiker gehaast, afgeleid of overweldigd is.
Deze toestanden zijn niet zeldzaam. Ze komen dagelijks terug. Door voor hen te ontwerpen, ontstaan betere producten voor iedereen, zonder mensen tot een label te dwingen.
MAAK AANPASSINGSVERMOGEN ONZICHTBAAR
Eén risico is dat ‘ontwerpen voor iedereen’ code ingewikkeld kan maken. Het doel is niet om instellingen en schakelaars toe te voegen. Het doel is om aanpassingsvermogen in de vorm en interactie in te bouwen, zodat het natuurlijk aanvoelt.
Goede voorbeelden zijn meestal stil:
- Een handvat dat uitnodigt tot meerdere handgrepen zonder er gespecialiseerd uit te zien.
- Bediening die intuïtief is zonder dat er instructies nodig zijn.
- Verpakking die schoon opent zonder brute kracht.
- Een product dat communiceert hoe het te gebruiken door middel van vorm en aanraking.
Het beste inclusieve ontwerp voelt voor de hand liggend en niet ondersteunend.
HET STRATEGISCHE VOORDEEL
Vloeibaarheid is ook een merkstrategie. Als klanten het gevoel hebben dat een product hen ‘bijhoudt’, wekt dat vertrouwen. Het wordt het object waarop ze in verschillende levensfasen vertrouwen. Dat is een diepere vorm van loyaliteit dan voorkeur. Het is afhankelijkheid in de beste zin van het woord.
De toekomst van inclusief ontwerp gaat niet over het creëren van meer categorieën. Het gaat erom de behoefte aan categorieën helemaal weg te nemen. Als producten zijn ontworpen voor een leven in beweging, zullen ze voor ieder lichaam, vaker en langer werken.
Ben Wintner is CEO van Michael Graves Design.
