De filmklassieker ‘Jaws’ uit 1975 van regisseur Steven Spielberg gaat, zoals je waarschijnlijk weet, over een grote witte haai die de stranden van een badplaats in New England besluipt. De stad verdient echter veel geld aan zijn toerisme, dus de burgemeester weigert de stranden te sluiten. Spoiler: deze gok werkt niet, dus de film bereikt een hoogtepunt met de helden die op pad gaan om de grote vis te doden. Hoewel plotgewijs eenvoudig genoeg, “Jaws” veranderde de box office voor altijd en daarmee het grotere filmische landschap.
Natuurlijk bracht de film van Spielberg ook heel wat navolgers voort, en hoewel geen van hen dezelfde populariteit genoot, zorgden films als ‘Piranha’, ‘Orca’ en ‘Mako: The Jaws of Death’ voor een leuk, grillig genre op zich. (Heck, wij hier bij /Film eerder gerangschikt als de beste “Jaws” knock-offs.) Zelfs tot op de dag van vandaag worden er nog steeds haaienfilms geproduceerd dankzij ‘Jaws’, waarbij ‘Thrash’ uit 2026 een recent voorbeeld is.
Vreemd genoeg was zelfs Nobuhiko Obayashi’s cultklassieker ‘House’ uit 1977 bedoeld als een ‘Jaws’-knock-off. Zoals het nu bestaat, is ‘House’ een surrealistisch meesterwerk vol bizarre, bloederige beelden en verwrongen horror-verwaandheden die ongewijzigd ontsnapten uit het door katten geteisterde brein van een uit de hand gelopen tv-commercialregisseur. Er zitten echter geen haaien in, het speelt zich ook niet af op het strand en er worden geen dieren aangevallen.
Hoe is het dan verbonden met “Jaws”? Volgens de Brits filminstituut, ‘House’-sponsor Toho had Obayashi gevraagd een film te maken in dezelfde geest als de blockbuster van Spielberg. Dat hij in plaats daarvan “House” inleverde, dient als een glorieus wonder van het verkeerd begrijpen van de opdracht.
Je zou nooit raden dat House begon als een knock-off van Jaws
“House” was Nobuhiko Obayashi’s eerste speelfilm, waarbij de regisseur eerder in de wereld van tv-commercials had gewerkt. Hij wist echter niet precies hoe hij een groot filmpubliek moest aanspreken, dus ondervroeg hij zijn jonge dochter, Chigumi, over de dingen die haar bang zouden kunnen maken als ze ze in een horrorfilm zou zien (volgens het BFI). Ze kwam op het idee van “een huis dat meisjes eet” en stelde een paar horrorscènes voor die in de uiteindelijke film terechtkwamen. Ze dacht bijvoorbeeld aan iemand die een watermeloen in een put liet vallen, om er vervolgens een afgehakte kop uit te halen.
De film bevat ook een piano die tienermeisjes eeteen bizarre spiegel, en een krijgskunstenaar die gedeeltelijk in een spookachtige dimensie wordt gezogen, terwijl haar benen nog steeds in de onze bungelen. Nog vreemder is dat er ook een dansend skelet is, samen met verschillende meisjes die boos en/of doodsbang zijn door een geest die misschien wel een kat is (… of zoiets) en een beer die sushi aan het bereiden is. Elders wordt op een gegeven moment een jonge man getoond die in een duinbuggy naar het titulaire huis rijdt, wat impliceert dat hij de heldinnen mag redden. Wat er met hem gebeurt, is verbijsterend.
In de documentaire ‘Constructing a House’, die zelf is opgenomen in de ‘House’ Criterion-editie, wordt uitgelegd dat de filmscore was voltooid voordat de opnames begonnen. Asei Kobayashi speelde pianostukken voor de soundtrack en de rockband Godeigo schreef een paar nummers. Obayashi speelde later de soundtrack van de film (een vreemde mix van pop, sprookjesachtige speeldoosmelodieën en grote muzikale prikkels) op de set om zijn acteurs in de juiste gemoedstoestand te krijgen.
Het is allemaal zo wonderbaarlijk ongerijmd. Je zou nooit raden dat deze film begon als een knock-off van “Jaws”.
House is geen echte Jaws-imitatie, maar het is wel een hit geworden
Een inzichtelijk essay van Chuck Stephens op de Criterion-website onderzoekt hoe “House” tot stand had kunnen komen, vooral als het mandaat aan Nobuhiko Obayashi was om een ”Jaws”-knock-off te maken. Het essay merkt op dat het eind van de jaren zeventig een vreemde tijd was voor de Japanse cinema. De Japanse New Wave van eind jaren zestig deed het nog steeds goed, en regisseurs als Nagisa Ōshima, Shōhei Imamura en Seijun Suzuki (“Branded to Kill”) maakten nog steeds af en toe opvallende films. Japan kreeg ook nog steeds yakuza-films van onder meer Kinji Fukasaku (de uiteindelijke regisseur van “Battle Royale”), maar die raakten uit de mode.
Vreemd genoeg was 1977 echter een plotseling dood punt voor de beweging (zoals Stephen opmerkt). Imamura en Ōshima brachten dat jaar geen films uit, terwijl de filmische oudere staatsman Akira Kurosawa nog maar net een film had uitgebracht. blies zijn carrière nieuw leven in met ‘Dersu Uzala’ uit 1975. In plaats daarvan waren de grote hits van de dag hoogwaardige drama’s voor volwassenen. Zo duwde Obayasho “House” in deze miniatuur dode zone en vond de enige scheur waar het doorheen kon glippen. De wereld kreeg nu te maken met dit bizarre gedoe dat deels gebaseerd was op de nachtmerries van de dochter van de regisseur.
De film bleef tientallen jaren onduidelijk in de VS voordat hij in 2010 onder de aandacht van cultfilmfans kwam, toen hij op grote schaal werd uitgebracht. (De Criterion Collection bracht later datzelfde jaar een Blu-ray uit.) Volgens de documentaire ‘Constructing a House’ werd ‘House’ een hit in de Verenigde Staten, vooral onder tieners. Obayashi was misschien niet in staat geweest om een echte “Jaws”-knock-off te creëren, maar hij gaf Toho toch waar voor zijn geld.
“Jaws” is een prima film, maar als iemand die van echte gonzo-cinema houdt? Geef mij “Huis” op elke dag van de week.
