LONDEN (AP) – Brits Premier Keir Starmer beloofde zijn worstelende regering nieuw leven in te blazen, maar kreeg na een rampzalige reeks steeds meer oproepen om af te treden lokale en regionale verkiezingen voor zijn PvdA.
Toen de definitieve resultaten zaterdag bekend werden gemaakt, had Labour in heel Engeland 1.000 gemeenteraadszetels verloren en werd het na 27 jaar in Wales uit de macht gezet. De anti-immigratiepartij Reform UK won bijna 1.300 zetels in heel Engeland, werd tweede in Wales en boekte aanzienlijke winst in Schotland.
Het was een botte uitspraak van kiezers bij verkiezingen die algemeen werden gezien als een onofficieel referendum over Starmer, wiens populariteit is gekelderd sinds hij de centrumlinkse partij aan de macht leidde minder dan twee jaar geleden.
Hier zijn vijf dingen die we van de verkiezingen hebben geleerd.
Starmer heeft geleende tijd
Starmer hield vol dat hij niet zou weglopen en ‘het land in chaos zou storten’, en de verschrikkelijke verkiezingsresultaten vormden geen onmiddellijke uitdaging voor zijn leiderschap.
“Het juiste om te doen is de wederopbouw en het tonen van de weg voorwaarts”, zei Starmer zaterdag. “Dat is wat ik de komende dagen ga doen.”
De collega’s van het kabinet van Starmer spraken hun steun uit, en geen van de spraakmakende Labour-politici die als potentiële uitdagers worden beschouwd, heeft een stap gezet. Minister van Volksgezondheid Wes Straatingvoormalig vice-premier Angela Rayner en burgemeester van Greater Manchester Andy Burnham houden zich voorlopig stil.
Maar een groeiend aantal Labour-wetgevers drong er bij de premier op aan een tijdschema op te stellen voor zijn vertrek dit jaar. De Britse politiek staat partijen toe tussentijds van leider te wisselen zonder dat er nieuwe verkiezingen nodig zijn.
“Er moet een tijdschema zijn”, zei wetgever Clive Betts tegen de BBC. Een andere wetgever, Tony Vaughan, zei dat er een “ordelijke overgang van leiderschap” moet plaatsvinden.
Starmer probeerde zaterdag verandering aan te tonen door twee cijfers uit eerdere Labour-regeringen terug te brengen. Hij benoemde voormalig premier Gordon Brown tot speciaal gezant voor mondiale financiën, en benoemde de voormalige vice-voorzitter van de partij, Harriet Harman, tot adviseur voor vrouwen en meisjes.
Starmer zal maandag een toespraak houden in een poging het momentum te herwinnen, voordat de regering woensdag haar wetgevingsplannen uiteenzet in een toespraak van koning Karel III bij de staatsopening van het parlement.
De hervormingen in Groot-Brittannië zijn in opkomst
De verkiezingen waren een doorbraak voor Reform UK, de nieuwste hardrechtse partij onder leiding van de ervaren nationalistische politicus Nigel Farage.
Gedreven door een anti-establishment en anti-immigratieboodschap won de partij honderden gemeenteraadszetels in arbeiderswijken in het noorden van Engeland, zoals Sunderland, die decennia lang een solide Labour-terrein waren. Het boekte ook winst bij de Conservatieven in gebieden als het graafschap Essex, ten oosten van Londen.
Farage zei dat de resultaten een ‘historische verandering in de Britse politiek’ markeerden. Hij zei dat hij er vertrouwen in heeft dat “de kiezers die naar ons toe zijn gekomen dit niet doen als protest voor de korte termijn.”
Reform UK heeft momenteel slechts acht van de 650 zetels in het parlement en het is onduidelijk of het zijn succes bij een nationale verkiezing kan herhalen.
Een steeds meer verdeeld koninkrijk
De verkiezingen hebben in Schotland en Wales semi-autonome regeringen opgeleverd onder leiding van partijen die zich inzetten voor de onafhankelijkheid en het uiteenvallen van Groot-Brittannië – hoewel geen van beide dat beleid op de voorgrond heeft staan.
De Scottish National Party, die sinds 2007 in Edinburgh regeert, won opnieuw een termijn, maar behaalde geen meerderheid, wat betekent dat een onafhankelijkheidsreferendum onwaarschijnlijk is. Labour en Reform stonden op een verre tweede plaats.
Plaid Cymru (de Partij van Wales) won de meeste zetels in de in Cardiff gevestigde wetgevende macht, de Senedd. De partij, die de ambitie heeft dat Wales het Verenigd Koninkrijk zal verlaten, maar geen plannen heeft om dit op korte termijn te doen, haalde geen meerderheid, maar zal waarschijnlijk de nieuwe regering vormen. Reform kwam op de tweede plaats en Labour op een verre derde plaats in een van de meest historische kernlanden, waarbij de vertrekkende eerste minister Eluned Morgan haar zetel verloor.
De economie is het grootste probleem
De economie vormt de kern van de problemen van Labour, zoals dat bij veel zittende regeringen het geval is.
Sinds er een einde is gekomen aan veertien jaar conservatief bewind, geteisterd door bezuinigingen en de COVID-19-pandemie, heeft Labour moeite gehad om de kosten van levensonderhoud te verlagen en een trage economie weer op gang te brengen tegen de harde economische achtergrond van oorlog in Oekraïne en, meer recentelijk, Iran. Starmer heeft ook aanhangers boos gemaakt met pogingen om te bezuinigen op de sociale uitgaven, waarvan sommige werden teruggedraaid na Labour-opstanden.
Sommigen binnen Labour zeggen dat de prestaties van de regering, waaronder bescherming van huurders en een hoger minimumloon, onopgemerkt blijven. Velen geven Starmer de schuld, een weinig inspirerende leider die wordt afgeleid door schandalen, waaronder zijn rampzalige benoemingsbesluit Peter Mandelsoneen door schandalen aangetaste vriend van Jeffrey Epstein, als ambassadeur van Groot-Brittannië in Washington.
Maar Stephen Houghton, de aftredende leider van de Barnsley-raad in Noord-Engeland, waar Labour verloor van de hervorming, zei dat het probleem “dieper gaat dan de premier.”
“Dit gebeurt al dertig jaar in het hele land, in postindustriële gemeenschappen en kustgemeenschappen die zijn achtergebleven”, zei hij. “Je kunt de hele dag van premier wisselen. Als je het beleid niet verandert, worden er geen kosten in rekening gebracht.”
Het tweepartijenpolitieke systeem is aan het barsten
De resultaten weerspiegelen een fragmentatie van de Britse politiek na tientallen jaren van overheersing door Labour en de Conservatieve Partij, die donderdag ook grote verliezen leden.
De verkiezingen boden de kiezers een regenboog aan keuzes, waaronder de centristische liberaal-democraten en de nationalistische partijen in Schotland en Wales.
Maar de grote winnaars waren de populistische opstandelingen, Reform UK en de Groene Partijwiens focus zich heeft uitgebreid van het milieu naar sociale rechtvaardigheid en de Palestijnse zaak onder de zelfbenoemde “eco-populistische” leider Zack Polanski. De Groenen wonnen honderden raadszetels van Labour in stedelijke centra en universiteitssteden en namen de controle over verschillende lokale autoriteiten over.
Tony Travers, hoogleraar regering aan de London School of Economics, zei dat de resultaten suggereren dat de volgende nationale verkiezingen, die in 2029 plaatsvinden, voor geen enkele partij een meerderheid zullen opleveren.
“Dus dan zit je in de wereld van, na de verkiezingen, twee of drie grote minderheidspartijen die proberen uit te vinden hoe ze zouden gaan regeren,” zei hij – iets dat traditioneel als “zeer on-Brits” wordt beschouwd.
