Boekverboden nemen toe – en ze zijn steeds meer gericht op het censureren van feiten.
In een nieuw rapport over verboden boeken op Amerikaanse openbare scholen constateerde de belangenorganisatie voor vrije meningsuiting PEN America dat het aantal non-fictieboeken dat uit de schappen werd gehaald vorig jaar verdubbelde. De groep beschrijft een “golf” van boekverboden gericht op non-fictiewetenschap, geschiedenis en biografische titels, waaronder boeken over het spijsverteringsstelsel en het oude Egypte.
PEN America heeft een analyse uitgevoerd van 3.743 boeken die in het academiejaar 2024-2025 uit Amerikaanse schoolbibliotheken en klaslokalen zijn verwijderd. Van de verboden titels was 29% of 1.100 non-fictie, tegen 14% in het voorgaande schooljaar.
Fictietitels vormen nog steeds het leeuwendeel van de verboden boeken, maar de piek in non-fictieboeken die vanwege hun inhoud het doelwit zijn, is bijzonder alarmerend en duidt op een nieuwe grens in de Amerikaanse academische censuur. Vergeleken met het voorgaande schooljaar is het aandeel verboden educatieve en informatieve boeken gegroeid van 5% van alle verboden titels naar 13%.
“Deze nieuwste trend toont een omarming van anti-intellectualisme, waarbij de publieke kennis wordt ondermijnd door onderwijs en expertise te devalueren”, zei Kasey Meehan, programmadirecteur van PEN America in een verklaring over de bevindingen. “Het is opnieuw een voorbeeld van hoe censuur zich breed verspreidt en leidt tot de verwijdering van allerlei soorten boeken, in haar pogingen om angst en wantrouwen te zaaien in ons openbare onderwijssysteem.”
Boeken worden niet in een vacuüm verboden. Titels kunnen op verschillende manieren worden gemarkeerd en ingetrokken, onder meer door tussenkomst van ouders of de gemeenschap, door een administratief besluit of als reactie op overheidsbeleid. Wanneer een enkel boek wordt verboden, kunnen honderden exemplaren van die titel uit de circulatie worden gehaald in een schooldistrict in bibliotheken en klaslokalen.
Anatomie van een verboden boek
In haar rapport identificeerde Pen America een aantal trends in de titels die uit de schappen van scholen worden gehaald. Van de 3.743 unieke titels die het afgelopen schooljaar verboden waren, bevatte 57% van die boeken geweld, 48% ging over dood en verdriet, 39% ging over empowerment en zelfwaardering, en 36% ging over LGBTQ-onderwerpen.
Van de bijna 4.000 titels die tussen 2024 en 2025 verboden waren, was 38% van het realistische/hedendaagse genre, 25% was dystopisch, sci-fi of fantasy, 14% was geschiedenis- of biografische boeken, en 13% was educatief en informatief. PEN America beschrijft de laatste categorie als overwegend non-fictie, geschreven ‘ter referentie of leerdoeleinden’ over een breed scala aan onderwerpen, waaronder kunst, taal, politiek, aardrijkskunde, identiteit, puberteit, geestelijke gezondheid en zelfhulp.
Bezwaren tegen het blootstellen van kinderen aan seksuele inhoud zijn een veelgehoorde klacht als mensen een boek willen verbieden, maar uit het rapport van PEN America blijkt dat slechts 10% van de titels die het afgelopen schooljaar verboden zijn, ook daadwerkelijk ‘op de pagina’ seksuele inhoud met wederzijds goedvinden bevatten. Seks domineert het gesprek rond het censureren van het soort boeken waartoe leerlingen in het basis- en voortgezet onderwijs toegang hebben, maar de realiteit is dat de meeste verboden boeken eigenlijk geen beschrijvingen van seksuele inhoud bevatten.
In de laatste reeks verboden boeken bevatte 44% karakters of gekleurde mensen – het grootste percentage tot nu toe. In het voorgaande schooljaar was in 36% van de beoogde titels sprake van raciale minderheden. De toename weerspiegelt, samen met een vergelijkbare stijging van het aantal verboden boeken met LHBTQ-personages en -inhoud, een breder politiek klimaat dat aanvallen op gemarginaliseerde gemeenschappen buiten de bibliotheek normaliseert.
Dat blijkt uit een rapport dat vorige maand werd gepubliceerd door de American Library Association meer dan 90% De pogingen om boeken te verbieden of te beperken kwamen van georganiseerde pressiegroepen, schoolbestuurders en overheidsfunctionarissen. Minder dan 3% van de uitdagingen met betrekking tot boeken kwam van ouders van schoolkinderen en nog minder van de leerlingen die daadwerkelijk gebruik maakten van schoolbibliotheken.
