Wanneer Peter Farrelly’s drama ‘Green Book’ uit 2018 won de Beste Film bij de Academy Awards, het werd als een soort schandaal beschouwd. Het vertelde het verhaal van de echte pianist Don Shirley (Mahershala Ali) en zijn vriendschap met zijn ruige chauffeur, een hongerige mook met de bijnaam Tony Lip (Viggo Mortensen). De film speelt zich af in 1962 en volgt Shirley op een muzikale tournee door het zeer, zeer racistische Diepe Zuiden, met Tony als zijn chauffeur. Het Groene Boek uit de titel verwijst naar de echte reisgids ‘The Negro Motorist Green Book’, een gids voor zwarte reizigers om de gevaarlijkste racistische delen van het Zuiden te vermijden.
De film ‘Green Book’ gaat weliswaar over racisme, maar wordt gepresenteerd als een feelgooddrama over hoe racisme zou verdampen als mensen gewoon leerden vrienden te zijn. Het berust op stereotypen, en er is een beledigende scène waarin Tony aan Shirley uitlegt dat hij, als verfijnde muzikant, vervreemd is geraakt van zijn eigen zwarte cultuur. Tony is degene die tegen Shirley zegt dat zwarte mensen van gebakken kip houden. De film lijkt te zeggen dat Tony’s nonchalante, niet-onderzochte onverdraagzaamheid slecht is, maar het is net zo slecht als Shirley’s eigen snotterige sofisterij.
Het werd gezien als een ernstig artistiek onrecht dat ‘Green Book’, gemaakt door een blanke filmmaker, zoveel bijval kreeg in hetzelfde jaar waarin meer opvallende, intrigerende en veel betere films van zwarte filmmakers kwamen. 2018 was dat ook het jaar van Spike Lee’s “BlacKkKlansman”, Black Panther van Ryan Coogler en Sorry to Bother You van Boots Riley.
Maar “Green Book” was een grote hit en verdiende $ 321,8 miljoen op het budget van $ 23 miljoen. Het is momenteel een van de meest bekeken films op Netflix. Zelfs als het racisme vervlakt tot saaie, publieksvriendelijke stijlfiguren, lijken veel menigten tevreden.
Green Book is misschien wel de slechtste winnaar van de beste film aller tijden
Justin Chang, die voor de Los Angeles Times schreef, reageerde op de overwinning voor Beste Film van “Green Book” met een opmerkelijk hoofdartikel genaamd “‘Green Book’ is de slechtste winnaar van de beste film sinds ‘Crash’.” De criticus merkte op dat de overwinning van de film overal in verlegenheid was gebracht. Chang wees er terecht op dat racisme in de film neerkomt op een stom Hollywood-achtergrondverhaal dat gemakkelijk kan worden ontsloten met de kracht van vriendschap. Hij schreef:
“Net als (‘Crash’) is Peter Farrelly’s interraciale maatjesdrama beledigend glibberig en hucksterachtig, een zelfvoldane slurf vermomd als een olijftak. Het reduceert de lange, barbaarse en voortdurende geschiedenis van het Amerikaanse racisme tot een probleem, een formule, een dramatische vergelijking die in evenwicht kan worden gebracht en kan worden opgelost. ‘Green Book’ is een schande; de onbetwistbare omarming ervan door de filmindustrie is een andere.’
Niet alleen is ‘Green Book’ gemaakt door een blanke filmmaker, maar het zet ook op frustrerende wijze het witte karakter op de voorgrond. Tony Lip is de verteller, en hoewel hij nonchalant racistisch is en enorm veel honger heeft (hij rolt een hele pizza op en eet die op als een burrito), wordt hij ook gezien als de ‘wijze wijze’ die Don Shirley kan begeleiden om vriendelijker en menselijker te worden. Velen vragen zich misschien af waarom een film over racisme uit 1962, vernoemd naar de Groene Boeken van die tijd, niet het zwarte personage als hoofdrolspeler zou moeten hebben. In plaats daarvan worden we getrakteerd op beledigende scènes, zoals het kijken naar Shirley die gebakken kip proeft.
Natuurlijk, zo merkte Chang ook op, heeft de Academie dit soort dingen al eerder gedaan. In 1989 werd de prijs voor Beste Film toegekend aan ‘Driving Miss Daisy’, een andere film over een interraciale vriendschap tussen een chauffeur en een passagier. Ze nomineerden alleen Spike Lee’s baanbrekende “Do the Right Thing” voor Beste Scenario en Beste Mannelijke Bijrol. Het verloor beide.
Wat critici van Green Book vonden
Op Rotten Tomatoes kreeg “Green Book” een verrassend hoge goedkeuringsscore van 77%, gebaseerd op 362 beoordelingen. Dat gezegd hebbende, zijn zelfs veel van de positieve recensies gekwalificeerd, waarbij veel critici opmerken dat ‘Green Book’ op zijn best sentimentele onzin is. Geoffrey Macnab, schrijft voor de Independentmerkte op dat de film hem een goed gevoel gaf, ook al begreep hij dat het een sprookje was dat “het publiek vleit met zijn eigen gezond verstand en tolerantie.” Aan het einde verandert het in ‘een volwaardige kerstfilm’, met alle zoetsappigheid die erin zit.
De meeste recensies waren meer in lijn met Lawrence Ware’s recensie in de New York Timeswat vernietigend en correct was. Hij merkt een bijzonder kwetsende scène op waarin Don Shirley naar een plaatselijke YMCA gaat in een poging een discrete affaire met een andere man te hebben. Shirley had Tony Lip niet verteld dat hij vreemd was, en het publiek werd ook niet geïnformeerd, dus zijn seksualiteit wordt gepresenteerd als een “shockmoment”. Tony schiet te hulp en betaalt de politie die anders Shirley zou arresteren wegens de misdaad homoseksueel en zwart te zijn in het Zuiden. Ware wijst erop dat de scène uit de film komt. Don’s seksualiteit komt niet meer ter sprake. Tony is de tolerante, en Don is degene die hem berispt omdat hij de politie heeft omgekocht. “Green Book” heeft geen interesse in de realiteit van het zijn van een vreemde zwarte man in 1962. De film beweert alleen dat zulke mannen een blanke verdediger nodig hebben. Het is zo betuttelend.
We kunnen alleen maar stellen waarom het publiek in 2026 massaal naar ‘Green Book’ op Netflix komt. Misschien kennen ze de reputatie ervan en zijn ze nieuwsgierig. Of misschien houden veel mensen onvoorwaardelijk van de film. Hoe dan ook, mensen zien dit vreselijke ding.
