LUANDA, Angola — Paus Leo XIV vertrekt dinsdag naar Equatoriaal-Guinea voor het laatste deel van zijn reis door vier landen in Afrika. Hij arriveert in een land dat misschien wel de diplomatiek meest delicate uitdaging van deze reis en zijn jonge pausdom vormt.
De voormalige Spaanse kolonie aan de westkust van Afrika wordt geleid door de langst zittende president van Afrika, Teodoro Obiang Nguema Mbasogo, 83 jaar oud. Hij is aan de macht sinds 1979 en wordt beschuldigd van wijdverbreide corruptie en autoritarisme.
De ontdekking van offshore-olie halverwege de jaren negentig veranderde de economie van Equatoriaal-Guinea vrijwel van de ene op de andere dag, waarbij olie nu bijna de helft van het bbp en meer dan 90% van de export voor zijn rekening neemt, aldus de Afrikaanse Ontwikkelingsbank.
Toch leeft meer dan de helft van de bijna twee miljoen inwoners van het land in armoede. En rechtengroepen, waaronder Human Rights Watch – en rechtszaken in Frankrijk en Spanje – hebben gedocumenteerd hoe de inkomsten de heersende Obiang-familie hebben verrijkt in plaats van de bredere bevolking.
Leo heeft laten zien dat hij geen blad voor de mond neemt op deze eerste Afrikaanse reis als paus, en de leer van de kerk over de plaag van sociale ongelijkheid en corruptie is duidelijk. Als de stop van Leo in Kameroen een indicatie zou zijn, zou de boodschap van de paus in Equatoriaal-Guinea misschien wel net zo scherp zijn.
Toen Leo vorige week in Yaounde, Kameroen, aankwam, ontmoette hij president Paul Biya, op 93-jarige leeftijd de oudste leider ter wereld. Net als Obiang is ook Biya al tientallen jaren aan de macht – sinds 1982 – en net als Obiang wordt hij ervan beschuldigd een autoritaire regering te presideren.
Leo hield zich niet in toen hij naast Biya stond en zijn aankomsttoespraak hield in het presidentiële paleis.
“Om vrede en gerechtigheid te laten zegevieren, moeten de ketens van corruptie – die de autoriteit ontsieren en haar geloofwaardigheid ontnemen – worden doorbroken”, zei Leo. “Harten moeten bevrijd worden van een afgodische dorst naar winst.”
Equatoriaal-Guinea is officieel een seculier land, maar de katholieke kerk staat centraal in haar politieke en sociale systemen.
Kerkleiders “zijn in hoge mate intrinsiek verbonden met de regering”, zegt Tutu Alicante, een in de VS gevestigde activist die leiding geeft aan de rechtengroep EG Justice. “Een deel daarvan is de angst die de regering bij iedereen heeft ingeprent, inclusief de kerk, en een deel ervan is de geldelijke winst die de kerk uit deze regering haalt.”
Eerwaarde Fortunatus Nwachukwu, nr. 2 in het missionaire evangelisatiebureau van het Vaticaan, zei dat de Katholieke Kerk aanwezig is in moeilijke civiele ruimtes en weet hoe ze daarin moet opereren om haar missie uit te voeren.
“Moet de kerk oorlog voeren tegen de regering? Zeker niet”, zei Nwatchukwu. “Moet de kerk alles slikken alsof het normaal is? Nee. De kerk moet doorgaan met het prediken van gerechtigheid, altijd ter verdediging van het leven, de menselijke waardigheid en het algemeen welzijn.”
Dat is vooral een uitdaging in Equatoriaal-Guinea, dat met ongeveer 75% van de katholieke bevolking een van de meest katholieke landen in Afrika is.
Maar het is ook een van de meest onderdrukte. Naast officiële corruptie wordt de regering van het land ook geconfronteerd met ongebreidelde beschuldigingen van intimidatie, arrestatie en intimidatie van politieke tegenstanders, critici en journalisten.
Het land behoort consequent tot de onderste tien landen in de jaarlijkse corruptieperceptie-index van Transparency International, hoewel de regering de afgelopen jaren enkele stappen heeft ondernomen om de situatie te verbeteren, aldus Samuel Kaninda, de regionale adviseur van Transparency International voor Afrika.
De regering heeft een anticorruptiewet aangenomen en werkt aan de financiering van een anticorruptiecommissie. Maar de enige manier waarop dergelijke maatregelen effectief zullen zijn, is als de commissie echt onafhankelijk is om onderzoek te doen en de rechterlijke macht ook onafhankelijk is, zei hij.
Kaninda zei dat hij hoopte dat het bezoek van de paus de aandacht zou vestigen op dergelijke tekortkomingen en de bevolking van Equatoriaal-Guinea hoop zou geven. Ook al exploiteert de regering het bezoek om een pauselijke goedkeuring van haar heerschappij kenbaar te maken, historisch gezien zijn pauselijke reizen naar zelfs autoritaire regimes per saldo een positieve ervaring voor het volk geworden, zei hij.
“Het risico is aanwezig, maar tegelijkertijd zien we meer mogelijkheden om meer licht te werpen op veel meer wat daar gebeurt”, zei hij.
Het eerste pauselijke bezoek sinds Johannes Paulus II in 1982 levert op zijn minst naaister Tumi Carine veel omzet op, aangezien ze jurken maakt van stof met de afbeelding van Leo erop.
“De komst van de paus heeft ons veel klanten opgeleverd”, zegt Carine. “We zijn erg dankbaar voor de komst van de paus, dus we zijn erg blij.”
Leo heeft een volle agenda in Equatoriaal-Guinea. Hij arriveert en ontmoet Obiang en maakt vervolgens twee reeksen opmerkingen: een toespraak voor overheidsinstanties en diplomaten, en dan nog een toespraak op de nationale universiteit.
Naast het vieren van de missen zal hij een psychiatrisch ziekenhuis en een gevangenis bezoeken en jongeren en hun families ontmoeten. Voordat hij donderdag vertrekt, zal hij bidden bij een gedenkteken voor de slachtoffers van de explosie in 2021 in een militaire kazerne in Bata, waarbij meer dan 100 mensen omkwamen. De explosies werden toegeschreven aan de onzorgvuldige omgang met dynamiet in een kazerne dichtbij woonwijken.
___
Religieverslaggeving van Associated Press krijgt steun via de AP’s samenwerking met The Conversation US, met financiering van Lilly Endowment Inc. De AP is als enige verantwoordelijk voor deze inhoud.
