De verrijkte uraniumvoorraad van Iran is het middelpunt geworden van een steeds complexer wordende mondiale machtsstrijd, waarbij de Verenigde Staten, China en Rusland allemaal een rol zoeken bij het bepalen van de toekomst van het land, terwijl Teheran volhoudt dat het materiaal aan niemand zal worden overgedragen.Wat ooit een technische kwestie binnen de nucleaire diplomatie was, is nu een van de meest politiek geladen kwesties in de internationale betrekkingen geworden. Voor Washington zou de controle over het uranium van Iran kunnen betekenen dat er in de toekomst geen kernwapens meer kunnen worden ingezet. Voor Moskou en Peking biedt het invloed op de vorm van een toekomstige regeling in het Midden-Oosten. Voor Iran vertegenwoordigt het soevereiniteit, strategische invloed en nationaal prestige.
De kwestie kwam opnieuw in de schijnwerpers nadat de Amerikaanse president Donald Trump beweerde dat Washington en Teheran op weg waren naar een overeenkomst waarbij het Iraanse uranium zou worden teruggevonden en uiteindelijk naar de Verenigde Staten zou worden gebracht.In een telefonisch interview met Reuters zei Trump dat de Verenigde Staten samen met Iran zouden samenwerken om de voorraad terug te halen.“We gaan er samen voor zorgen. We gaan met Iran aan de slag, in een lekker rustig tempo, en gaan naar beneden en beginnen met opgraven met grote machines”, zei Trump. “We brengen het terug naar de Verenigde Staten.”Trump voegde eraan toe dat het materiaal, dat hij omschreef als ‘nucleair stof’, ‘zeer binnenkort’ zou worden teruggevonden.Iran verwierp het voorstel onmiddellijk.“Het verrijkte uranium van Iran zal nergens heen worden overgebracht; het overbrengen van uranium naar de Verenigde Staten is voor ons geen optie geweest”, zei woordvoerder Esmaeil Baghaei van het Iraanse ministerie van Buitenlandse Zaken.De scherpe tegenstelling heeft een van de belangrijkste onopgeloste geschillen blootgelegd in de onderhandelingen die naar verluidt door Pakistan, met steun van Egypte en Turkije, werden bemiddeld.
Waarom het uranium van Iran zo belangrijk is
Uranium in zijn natuurlijke vorm kan niet rechtstreeks in kernwapens worden gebruikt. Het moet eerst verrijkt worden, een proces dat de concentratie van de isotoop uranium-235 verhoogt.Laagverrijkt uranium wordt veel gebruikt in civiele kernreactoren. Hoogverrijkt uranium kan potentieel worden gebruikt in kernwapens.Westerse functionarissen schatten dat Iran over een aanzienlijke voorraad op meerdere verrijkingsniveaus beschikt. Volgens Amerikaanse schattingen die in internationale rapporten worden aangehaald, heeft Iran grofweg 450 kilogram verrijkt tot 60 procent zuiverheid, ongeveer 1.000 kilogram verrijkt tot 20 procent en ongeveer 8.500 kilogram verrijkt tot 3,6 procent.De voorraad van 60 procent is bijzonder gevoelig omdat deze wordt beschouwd als slechts een korte technische stap verwijderd van een verrijking op wapenniveau van ongeveer 90 procent.Dat maakt het Iraanse uranium tot een van de meest bewaakte nucleaire voorraden ter wereld.Iran ontkent dat het land kernwapens zoekt en zegt dat zijn nucleaire activiteiten uitsluitend voor vreedzaam civiel gebruik bedoeld zijn.
Wat is “nucleair stof”?
Trumps gebruik van de uitdrukking ‘nucleair stof’ is geen technisch-wetenschappelijke term. Het lijkt een politieke beschrijving te zijn van uraniummateriaal waarvan hij denkt dat het nog steeds begraven, beschadigd of verspreid is na eerdere militaire aanvallen op de Iraanse nucleaire infrastructuur.De zinsnede verwijst waarschijnlijk naar verrijkt uranium of uraniumverbindingen die zijn opgeslagen in beschadigde ondergrondse faciliteiten, vooral in de buurt van Isfahan, waar naar verluidt delen van het Iraanse nucleaire programma zijn getroffen tijdens eerdere aanvallen.Experts zeggen dat uranium niet zomaar verdwijnt na een staking. Afhankelijk van de opslagomstandigheden kan het worden teruggevonden in containers, afgesloten kamers, begraven puin of beschadigde tunnels. Dat is de reden waarom Trump opgravingen met ‘grote machines’ voorstelde.In praktische termen betekent ‘nucleair stof’ resterend nucleair materiaal dat nog steeds van strategische waarde kan zijn, zelfs als de faciliteiten eromheen vernietigd zijn.
Waarom de Verenigde Staten het willen
Voor Washington zou het verwijderen van Irans uranium de meest directe manier zijn om het vermogen van Teheran om snel op weg te gaan naar een kernwapen te verminderen.Trump heeft de kwestie opgevat als bewijs dat zijn regering een sterkere regeling kan bewerkstelligen dan eerdere nucleaire overeenkomsten.Trump zei donderdag ook dat Iran had ingestemd met “een zeer, zeer krachtige verklaring… dat zij geen kernwapens zullen hebben.”Als het uranium naar de Verenigde Staten zou worden overgebracht of onder door de VS gesteund toezicht zou worden geneutraliseerd, zou Trump het kunnen presenteren als een grote diplomatieke overwinning en een belangrijke prestatie op het gebied van de veiligheid.Hij sprak ook vertrouwen uit over de gesprekken.“Ik denk dat de deal heel snel tot stand zal komen. We kunnen heel goed overweg met Iran”, zei hij.
Waarom Rusland een rol wil
Rusland heeft publiekelijk zijn aanbod verlengd om Irans verrijkt uranium onderdak te bieden in het kader van een toekomstige regeling.Het Kremlin zei dat Moskou bereid blijft om het materiaal in bewaring te nemen, waardoor een aanpak uit eerdere diplomatie nieuw leven wordt ingeblazen.“Dit voorstel werd door president Poetin geuit in contacten met zowel de Verenigde Staten als regionale staten. Het aanbod geldt nog steeds, maar er is nog geen gevolg aan gegeven’, zei Kremlin-woordvoerder Dmitri Peskov.Rusland speelde eerder een belangrijke rol in het nucleaire akkoord van 2015, toen Iran laagverrijkt uranium naar het buitenland verscheepte als onderdeel van nalevingsmaatregelen.Voor Moskou zou het hanteren van de voorraad de invloed in de nucleaire diplomatie herstellen, de relevantie ervan voor het Midden-Oosten vergroten en Rusland positioneren als een onvermijdelijke tussenpersoon tussen Washington en Teheran.
Waarom China geïnteresseerd is
China is ook naar voren gekomen als een mogelijke speler.Rapporten waarin diplomaten worden geciteerd die bekend zijn met het denken van Peking, zeggen dat China openstaat voor het in beslag nemen van Iraans uranium of het terugbrengen ervan naar lagere verrijkingsniveaus die geschikt zijn voor civiel gebruik, als zowel Washington als Teheran daarmee instemmen.Het Chinese belang is van strategische en economische aard.Peking is de grootste handelspartner van Iran en de grootste afnemer van Iraanse olie. Het land beschikt over sterke prikkels om verdere conflicten in de Golf te voorkomen en de energiestromen door de Straat van Hormuz stabiel te houden.Een Chinese rol zou ook de diplomatieke positie van Peking vergroten en zijn imago als stabiliserende kracht in mondiale crises versterken.Verwacht wordt dat Trump naar Peking zal reizen voor gesprekken met de Chinese president Xi Jinpingwaar Iran naar verwachting op de agenda zal staan.
Waarom Teheran weigert het op te geven
Voor Iran gaat de uraniumkwestie niet alleen over nucleaire wetenschap. Het is diep verbonden met politiek, prestige en soevereiniteit.Iraanse leiders hebben het verrijkingsvermogen lange tijd afgeschilderd als een symbool van technologische vooruitgang en weerstand tegen buitenlandse druk.Analisten zeggen dat het in eigen land politiek moeilijk te verdedigen zou zijn om de voorraad aan de Verenigde Staten over te dragen.“De gehechtheid van Iran aan de verrijking van uranium is diep ideologisch”, zei prof. Ali Ansari tegen de Guardian. “Het is bijna een obsessie met nationaal prestige.”Zelfs als Teheran inspecties, tijdelijke plafonds of toezicht van buitenaf zou accepteren, zou het fysiek overhandigen van uranium intern als capitulatie kunnen worden beschouwd.Dat verklaart mede de onmiddellijke en categorische afwijzing van de beweringen van Trump.
Waarom het verwijderen ervan moeilijk zou zijn
Zelfs als er een politiek akkoord zou worden bereikt, kan het fysiek extraheren van het materiaal een van de moeilijkste onderdelen van elke deal zijn.Aangenomen wordt dat een deel van het uranium is opgeslagen in ondergrondse tunnels of beschadigde faciliteiten in de buurt van Isfahan.Militaire en nucleaire experts hebben gewaarschuwd dat elke ophaalmissie opgravingen, beveiligd transport, stralingsvoorzorgsmaatregelen en internationale verificatie vereist.Eén deskundige beschreef de uitdaging grimmig.‘Je hebt feitelijk een halve ton uranium van wapenkwaliteit dat je moet terughalen. En er zijn een miljoen dingen die fout kunnen gaan.’Dat betekent dat een diplomatieke doorbraak slechts de eerste stap zou zijn. De implementatie kan weken of maanden duren.
Het rapport van $20 miljard voegt controverse toe
Er kwamen ook nieuwe vragen naar voren nadat Axios meldde dat de Verenigde Staten hadden overwogen om 20 miljard dollar aan bevroren Iraanse activa vrij te geven als Teheran zijn uraniumvoorraad zou opgeven.Volgens het rapport was Washington eerder bereid 6 miljard dollar vrij te maken voor humanitaire doeleinden, terwijl Iran 27 miljard dollar eiste.Trump ontkende met klem dat geld deel uitmaakte van welke regeling dan ook.“Het is volkomen onjuist. Er verandert geen geld”, zei hij.Later postte hij op Truth Social: “Er verandert geen geld van eigenaar.”Een woordvoerder van het Witte Huis voegde eraan toe dat de regering ‘niet via de pers zou onderhandelen’ en dat anonieme bronnen ‘geen idee hebben waar ze het over hebben’.
Wat gebeurt er daarna
De onderhandelaars zullen naar verwachting de gesprekken de komende dagen voortzetten, maar het uraniumconflict blijft de duidelijkste maatstaf voor de vraag of een bredere regeling werkelijk mogelijk is.Washington wil garanties dat Iran niet snel in de richting van een bom kan komen. Iran wil verlichting van de sancties, veiligheidsgaranties en erkenning van zijn recht op vreedzame kernenergie.Rusland en China zien een kans om de uitkomst vorm te geven.Of het uranium van Iran wordt verwijderd, verdund, in het buitenland opgeslagen of onder streng toezicht wordt bewaard, kan bepalend zijn voor het succes of de ineenstorting van de diplomatie.Voorlopig is één voorraad uranium de strategische prijs geworden die de Verenigde Staten, China en Rusland allemaal willen, en het enige bezit dat Teheran weigert op te geven.
