Rock & Roll Hall of Fame introduceert zijn eerste Afrikaanse ster: NPR

Noot van de redactie: Dit is een update van het profiel dat in december werd gepubliceerd van de grote Afrikaanse muzikant Fela Kuti. Het oorspronkelijke bericht werd gepubliceerd toen werd aangekondigd dat Kuti de eerste Afrikaanse muzikant zou worden die ooit een Grammy Lifetime Achievement Award zou ontvangen. Deze week staat hij op de lijst van inductees van de Rock and Roll Hall of Fame en opnieuw is hij een historische “primeur”: de eerste Afrikaanse muzikant die in de zaal wordt opgenomen.

Fela Kuti, de Afrobeat-pionier en activist die in 1997 stierf, heeft nu twee belangrijke onderscheidingen.

Op 19 december werd hij de eerste Afrikaanse muzikant die ooit een Grammy Lifetime Achievement Award ontving, en sloot hij zich aan bij een elitegroep van legendes als The Beatles, Johnny Cash, Aretha Franklin, Bob Marley en Frank Sinatra – allen erkend voor het leveren van ‘creatieve bijdragen van uitzonderlijke artistieke betekenis op het gebied van opnames’.

Deze week werd bekend dat hij een van de muzikanten is die in 2026 zal worden opgenomen in de Rock & Roll Hall of Fame. Hij wordt geëerd in de categorie ‘muzikale invloed’. De Hall of Fame bracht dit eerbetoon: “Fela Kuti was een revolutionaire stem die zich uitsprak tegen onrecht door zijn innovatieve muziek – hij veroorzaakte politieke veranderingen terwijl hij jazz, West-Afrikaanse en soulmuziek doordrenkte om het Afrobeat-genre te pionieren.”

Hij wordt al lang geprezen door zijn collega-Afrikaanse kunstenaars. “De muziek van Fela Kuti was een onbevreesde stem van Afrika – de ritmes droegen waarheid, weerstand en vrijheid en inspireerden generaties Afrikaanse muzikanten om moedig door middel van geluid te spreken”, zegt de legendarische Senegalese zanger Youssou N’ Dour.

Fela, bijgenaamd de ‘Zwarte President’ vanwege zijn rol als politiek en cultureel leider, is een van de zeldzame artiesten die onder één naam wordt herkend. Hij zag enorm succes als pionier van het Afrobeat-genre, met zijn veelgelaagde en wisselende syncopen, psychedelische blazers en gezangen. Hij werd tijdens zijn leven nooit genomineerd voor een Grammy – hoewel zijn muzikale zonen, Femi en Seun, en kleinzoon Made, gezamenlijk acht nominaties hebben ontvangen.

Echt een groots geluid

Fela omarmde een massief geluid. Zijn band groeide vaak uit tot meer dan dertig leden (inclusief achtergrondzangers en dansers) en bestond uit twee basgitaren en twee baritonsaxofoons. Zelf speelde hij saxofoon, keyboards, gitaar, drums en trompet (zijn eerste instrument als kind). Zijn nadruk op complexe polyritmen en de opname van traditionele Afrikaanse instrumenten zoals de pratende trommel waren destijds revolutionair: een rebellie tegen de dominantie van de westerse pop en een duidelijke poging om een ​​postkoloniale Afrikaanse identiteit te smeden.

Vanaf het begin van zijn carrière probeerde Fela een groter en pan-Afrikaans publiek te bereiken door vrijwel uitsluitend in het Nigeriaanse Pidgin-Engels te zingen (in plaats van in zijn moedertaal, Yoruba, dat op het grootste deel van het continent niet vertaald wordt).

Hij hield zich niet aan de regels van de muziekwereld. Hij uitte zijn minachting voor feestliedjes en liefdesliedjes. Hij zou in één jaar maar liefst zeven albums uitbrengen. En hij weigerde nummers live uit te voeren nadat ze waren opgenomen.

Zijn muziek was baanbrekend met nummers die wel 45 minuten konden duren. Eén van zijn bekendste albums, Verwarringwas samengesteld uit een eenzaam deuntje dat in twee kanten was opgedeeld, Verwarring Pt. I En Verwarring Pt. II – de eerste helft geheel instrumentaal.

BCUC (Bantu Continua Uhuru Consciousness) uit Soweto, Zuid-Afrika, de opruiende live band en winnaar van de WOMEX Artist Award 2023, stuurde een verklaring naar NPR: “Fela is onze spirituele muze en als hij geen muziek nastreefde zonder grenzen aan de lengte van de nummers en zijn waarheid sprak – zelfs als zijn leven daardoor in gevaar kwam – zouden we niet het lef hebben gehad om onszelf te zijn zonder angst of gunst.”

Een politiek ontwaken – en gevolgen

Tijdens een verblijf van tien maanden in Los Angeles in 1969 raakte Fela bevriend met leden van de Black Panther Party. Daarna werd zijn muziek politiek. Hij werd een uitgesproken tegenstander van de militaire dictatuur van Nigeria en van de Zuid-Afrikaanse apartheid.

Het jaar na zijn album Zombie’s vernietigende aanklacht tegen de Nigeriaanse regering uit 1976, meldde The New York Times dat een strijdmacht bestaande uit 1.000 Nigeriaanse militaire leden Fela’s huis en opnamecomplex in Lagos (inclusief al zijn instrumenten en masteropnamebanden) in brand had gestoken. Fela werd bewusteloos geslagen en zijn moeder, Funmilayo Ransome-Kuti, werd uit een raam op de bovenverdieping gegooid en stierf later aan de daaruit voortvloeiende verwondingen.

Dat album, Zombie, werd vorig jaar opgenomen in de Grammy Hall of Fame en werd pas het vierde album van een Afrikaanse artiest onder de 1.165 releases.

In 1979 stelde Fela zich zonder succes kandidaat voor het presidentschap van Nigeria. Zijn politieke activisme droeg bij aan zijn hoge profiel – en controversiële geschiedenis. Hij werd vele malen gearresteerd door de militaire junta van de Nigeriaanse president Muhammadu Buhari, onder meer op de luchthaven van Lagos toen hij vertrok voor een Amerikaanse tournee. Hij werd veroordeeld tot vijf jaar gevangenisstraf en zat ruim een ​​jaar vast. Amnesty International classificeerde hem als een ‘gewetensgevangene’. Fela werd pas vrijgelaten nadat het Buhari-regime in augustus 1985 was omvergeworpen.

Muzikaal leven na de dood

Fela bezweek in 1997 aan complicaties als gevolg van aids. Zijn oudere broer, Olikoye Ransome-Kuti, een kinderarts en aids-activist die minister van Volksgezondheid voor Nigeria was, verspreidde het woord dat Fela’s dood verband hield met aids. Volgens Ransome-Kuti had Fela geloofd dat “alle doktoren AIDS verzonnen, inclusief ikzelf.”

Naar aanleiding van dat nieuws meldde een van de grootste dagbladen van het land dat de verkoop van condooms in Nigeria enorm was gestegen. Het overlijden van Fela markeerde een keerpunt in het vergroten van het bewustzijn over de epidemie in heel Afrika. Er wordt geschat dat meer dan een miljoen mensen zijn begrafenis bijwoonden.

Sinds zijn dood is zijn muziek voortgezet. Een eerbetoonalbum, Red Hot + Riot: de muziek en de geest van Fela Kutiwerd uitgebracht in 2002, met artiesten als Sade, D’Angelo, Nile Rodgers, Questlove en Taj Mahal. De winst ging naar organisaties die zich inzetten om het AIDS-bewustzijn te vergroten. En in 2009 produceerden Jay-Z en Will Smith Fela!een Broadway-musical over Fela’s leven die elf Tony Award-nominaties opleverde.

Voor hedendaagse Afrikaanse muzikanten en wereldwijd is hij zowel een legende als een inspiratiebron.

Tunde Adebimpe, de Nigeriaans-Amerikaanse acteur (Rachel gaat trouwen, Twisters) en leadzanger van de Grammy-genomineerde band TV on the Radio, vertelde NPR: “Fela is voor mij het hoofdstuk in mijn muzikale opleiding. Hij is de grondlegger die ons muziek liet zien als een machtsbeweging die corruptie aan de kaak stelt. Muziek die je psyche en gezondheid in twijfel trekt, zorgen maakt over je ecosysteem, je gevoel controleert je eigenwaarde en trots, en houdt je op de hoogte. En het beweegt nyash (ass).”

De viervoudig Grammy-genomineerde Malinese zanger Salif Keita zegt het zo: “Broeder Fela had een grote invloed op mijn muziek. Ik hield heel veel van hem. Hij was een moedige man. Zijn nalatenschap staat buiten kijf.”

Ian Brennan is een Grammy-winnende muziekproducent (Tinariwen, Parchman Prison Prayer, The Good Ones, West Virginia Snake Handler Revival) die meer dan 50 platen heeft opgenomen van internationale artiesten op vijf continenten. Hij is de auteur van 10 boeken. Zijn nieuwste is Ontbrekende muziek: stemmen van waar de onverharde wegen eindigen.