De hoeveelheid onbelaste rijkdom die door de rijkste 0,1% ter wereld in buitenlandse belastingparadijzen wordt verborgen, overtreft het collectieve vermogen van de armste 4,1 miljard mensen op aarde, zo blijkt uit een analyse van Oxfam.
ADVERTENTIE
ADVERTENTIE
Het donderdag gepubliceerde rapport benadrukt dat tien jaar na het lekken van de Panama Papers de mondiale elite een complex internationaal financieel systeem blijft gebruiken om enorme fortuinen buiten het bereik van publieke controle en belastingheffing te brengen.
In een gesprek met Euronews verklaarde Christian Hallum, hoofd van de belastingdienst bij Oxfam, dat de ultrarijken nog steeds “oceanen van rijkdom” in beslag nemen en waarschuwde hij dat dit niet slechts een kwestie van slim boekhouden is, maar een kwestie van “macht en straffeloosheid”.
Volgens de in Groot-Brittannië gevestigde mondiale confederatie van ruim twintig onafhankelijke NGO’s bleef ongeveer 3,55 biljoen dollar (3,08 biljoen euro) aan particulier vermogen onbelast en niet gerapporteerd op buitenlandse rekeningen.
Dit bedrag is bijna gelijk aan de gehele economie van Groot-Brittannië en is meer dan het dubbele van het gecombineerde bbp van de 44 minst ontwikkelde landen ter wereld.
De concentratie van deze verborgen activa is bijzonder groot, aangezien de top 0,1% grofweg 80% van alle onbelaste offshore-fondsen in handen heeft, wat ongeveer 2,84 biljoen dollar (2,47 biljoen euro) vertegenwoordigt.
Binnen deze groep is een klein deel van de top 0,01% verantwoordelijk voor 1,77 biljoen dollar (1,53 biljoen euro).
Hallum legde aan Euronews uit dat het bedrijfsmodel van belastingparadijzen robuust blijft omdat “ultrarijke individuen de middelen hebben om vermogensbeheerders en accountants in te huren om met steeds fantasievollere ideeën te komen over hoe ze belastingen kunnen ontwijken”.
Terwijl de totale offshore financiële rijkdom in 2023 een geschatte $13,25 biljoen (€11,51 biljoen) bereikte, wat neerkomt op 12,48% van het mondiale bbp, is het onbelaste deel sindsdien naar schatting gestabiliseerd op ongeveer 3,2%.
Oxfam dringt er nu bij de Britse regering en andere G7-leiders op aan om permanente en progressieve vermogensbelastingen in te voeren op de ultrarijken, om deze verloren inkomsten terug te vorderen.
De organisatie stelt dat dergelijke fondsen van cruciaal belang zijn voor het aanpakken van de mondiale armoede, het ondersteunen van de transitie naar een groene economie en het versterken van de afbrokkelende openbare infrastructuur.
Euronews vroeg Hallum of een vermogensbelasting echt de oplossing voor dit probleem is, aangezien de ultrarijken specifiek offshore-diensten gebruiken om belastingen te ontwijken.
De belastingleider bij Oxfam antwoordde dat “een vermogensbelasting het offshore-probleem niet oplost, maar wanneer de rijkste 0,1% ergens rond de 80% van alle onbelaste offshore-vermogen bezit, zijn wij van mening dat onze verliezen aan belastingparadijzen niet los kunnen worden gezien van de kwestie van extreme ongelijkheid”.
“Als we echt serieus willen beginnen met het stoppen van dit bedrijfsmodel, moeten we de financiële transparantie vergroten, maar we moeten ook beginnen met het aanpakken van de extreme ongelijkheid die de vraag stimuleert naar de diensten die belastingparadijzen bieden. Daarom hebben we een vermogensbelasting nodig voor de ultrarijken,” concludeerde Hallum.
Zonder structurele hervormingen om de resterende mazen in de wet te dichten en zonder een werkelijk inclusieve mondiale samenwerkingsstrategie waarschuwen voorstanders dat het offshore-systeem zal blijven functioneren als een veiligheidsklep voor de rijkste mensen ter wereld, ten koste van de meerderheid van de mensen.
De drang naar een mondiaal belastingkader
Een belangrijke hindernis in de strijd tegen belastingontduiking vloeit voort uit de ongelijke implementatie van het Automatic Exchange of Information (AEOI)-systeem.
Hoewel vorig jaar 126 rechtsgebieden de Common Reporting Standard (CRS) hebben ondertekend, waaronder grote hubs als Singapore en de Britse Maagdeneilanden, blijven veel landen in het Mondiale Zuiden uitgesloten.
Hallum vertelde Euronews dat de vereiste van “wederkerigheid” een grote barrière vormt voor ontwikkelingslanden, omdat ze complexe systemen moeten bouwen om uiteindelijke begunstigden te identificeren en gegevens naar andere landen over te dragen voordat ze informatie kunnen ontvangen over de offshore-holdings van hun eigen burgers.
“Het ontwikkelen van de mechanismen die nodig zijn om die informatie van financiële instellingen naar de juiste autoriteiten over te dragen is een zeer veeleisende taak voor zelfs de financieel meest geavanceerde landen, en voor veel ontwikkelingslanden is het een taak die buiten hun bereik ligt”, legde de expert uit.
Hallum haalde ook het voorbeeld aan van Ghana, dat de CRS in 2014 ondertekende, maar pas in 2022 informatie begon te ontvangen nadat het naar schatting 1 miljoen dollar (862.800 euro) had uitgegeven om de benodigde capaciteit op te bouwen.
Deze technische en financiële last verhindert vaak dat overheden met weinig geld toegang krijgen tot essentiële gegevens die hen kunnen helpen verloren belastinginkomsten terug te vorderen.
De aanhoudende omvang van offshore-ontduiking heeft een verschuiving in het mondiale belastingbeheer versneld.
In november 2024 keurden de lidstaten van de Verenigde Naties de taakomschrijving goed voor een VN-Raamverdrag inzake internationale fiscale samenwerking.
De formele onderhandelingen begonnen begin 2025 en zullen naar verwachting doorgaan tot en met 2027, met als doel een inclusiever systeem te creëren dan het huidige door de OESO geleide raamwerk.
Hallum merkte op dat veel regeringen in het Mondiale Zuiden zich meer hebben uitgesproken over het vergroten van de transparantie dan hun collega’s in het Mondiale Noorden, deels omdat de rijkdommen die offshore zijn opgeslagen de neiging hebben naar de rijkste landen te vloeien.
Naast een vermogensbelasting legde Hallum uit dat Oxfam pleit voor een mondiaal vermogensregister om economische eigendommen in verschillende rechtsgebieden in kaart te brengen, en voor het openen van openbare registers om ‘shell companies en trusts’ te doorbreken die onroerend goed en andere bezittingen verbergen.
Hallum vertelde Euronews dat deze maatregelen, gecombineerd met verhoogde investeringen in belastingdiensten, de ‘informatie-infrastructuur’ zouden opbouwen die nodig is om belastingontduiking structureel moeilijker te maken en ervoor te zorgen dat de ultrarijken eerlijk bijdragen aan de samenlevingen waarin zij opereren.
De Europese cijfers
Terwijl de Oxfam-analyse zich richt op mondiale cijfers, biedt de Atlas of the Offshore World een andere kijk op de totale offshore-rijkdom, en niet alleen op onbelaste fondsen, en geeft hij een beeld van de Europese context.
Dit initiatief van het EU Tax Observatory en het Norwegian Centre for Tax Research is samengesteld met behulp van gegevens van Gabriel Zucman en andere economen.
Schattingen suggereren dat de offshore-rijkdommen over het hele continent hoog blijven, waarbij Griekenland het hoogste bedrag in handen heeft in verhouding tot zijn economie onder de EU-lidstaten, namelijk ongeveer 80% van het bbp.
Bovendien verliest Griekenland 47% van zijn inkomsten uit vennootschapsbelasting, de hoogste in Europa, gevolgd door Duitsland met 29% en Estland met 24%.
Frankrijk en Groot-Brittannië completeren de top 5 en verliezen beide naar schatting 16%.
Het grootste deel van de Griekse activa wordt naar verluidt aangehouden in Zwitserland, dat naast Luxemburg, Cyprus en de Kanaaleilanden een belangrijke gastheer blijft voor offshore-rijkdommen.
