Een Sikh-leraar heeft Wetsontwerp 21 van Quebec aangevochten nadat de wet haar verplichtte haar tulband en kirpan af te zetten om als lerares te gaan werken. De wetgeving verbiedt bepaalde werknemers in de publieke sector in Canada om op het werk zichtbare religieuze symbolen te dragen. De zaak ligt nu bij het Hooggerechtshof van Canada en draait om de vraag of de fundamentele vrijheden en andere grondwettelijke beschermingen worden geschonden en tegelijkertijd de toewijding van de provincie aan het staatssecularisme weerspiegelt. De uitkomst zou grote gevolgen kunnen hebben voor religieuze uitingen, de rechten van minderheden en de grenzen van het overheidsgezag in een multiculturele democratie.
Uitdaging van Sikh-leraren tegen Bill 21
Wetsontwerp 21, formeel bekend als de secularismewet van Quebec, werd in 2019 aangenomen. Het verbiedt overheidsfunctionarissen in gezagsposities, waaronder leraren, politieagenten, rechters en aanklagers, om zichtbare religieuze symbolen te dragen tijdens het uitvoeren van hun taken. De wet geldt ook voor schooldirecteuren en andere gezagsdragers. Het omvat items zoals tulbanden, hijaabs, keppels en kruisen.De juridische uitdaging betreft de Sikh-leraar Amrit Kaur, die afstudeerde als leraar in hetzelfde jaar dat de wet werd aangenomen. Ze stelt dat het dragen van een tulband en het dragen van een kirpan, een kleine ceremoniële dolk, een integraal onderdeel zijn van haar identiteit en geloof. Haar advocaten vertelden de rechtbank dat het verwijderen ervan hetzelfde zou zijn als “het opgeven van wie ze is als persoon” en dat dit niet louter bijkomstigheden zijn, maar kernwaarden weerspiegelen zoals gelijkheid en de plicht om op te staan tegen onrecht.Nadat de wet van kracht werd, verliet ze Quebec om haar carrière als docent voort te zetten, omdat het haar feitelijk belette om in de provincie te werken.
Argumenten tegen de wet
Tegenstanders van wetsvoorstel 21 beweren dat het in strijd is met het Canadese Handvest van Rechten en Vrijheden, met name de garanties van religieuze vrijheid en gelijkheid. Verschillende organisaties, waaronder sikh-groepen, moslimverenigingen en voorstanders van burgerlijke vrijheden, beweren dat de wet religieuze minderheden onevenredig zwaar treft, vooral moslimvrouwen en oplettende sikhs.De uitdaging wordt geleid door de Engelse Montreal School Board en ondersteund door een coalitie van organisaties, waaronder een Sikh-groep, een lerarenvakbond en vertegenwoordigers van Joodse advocaten. Ze beweren dat de wet meerdere grondwettelijke beschermingen schendt, waarvan sommige volgens hen niet terzijde kunnen worden geschoven door de niettegenstaande clausule.Juridische vertegenwoordigers hebben ook betoogd dat de wet de onderwijsrechten van minderheidstalen, die worden beschermd door artikel 23 van het Handvest, in de weg staat, inclusief het recht van Engelstalige schoolbesturen om hun instellingen te beheren en te controleren. Een eerdere uitspraak van de rechtbank had Engelse besturen vrijgesteld van de wet, maar die vrijstelling werd later in hoger beroep vernietigd.Andere argumenten zijn onder meer zorgen over gendergelijkheid, waarbij advocaten stellen dat moslimvrouwen onevenredig zwaar worden getroffen, en beweren dat de wet zich richt op de religieuze praktijk zelf in plaats van de neutraliteit te handhaven.Critici hebben verder gewaarschuwd dat het gebruik van de niettegenstaande clausule in dit geval een bredere verschuiving weerspiegelt, waarbij regeringen deze preventief inroepen om gerechtelijk toezicht te vermijden, wat mogelijk de grondwettelijke waarborgen verzwakt.
Het standpunt van de regering van Quebec
De regering van Quebec beweert dat wetsontwerp 21 noodzakelijk is om het secularismemodel van de provincie, vaak laïcité genoemd, in stand te houden, dat de neutraliteit van de staat benadrukt. Ambtenaren beweren dat ambtenaren in gezagsposities geen religieuze symbolen mogen tonen om het vertrouwen van het publiek te behouden en ervoor te zorgen dat staatsinstellingen onpartijdig blijven.De regering heeft zich beroepen op de niettegenstaande clausule van de Canadese grondwet, waardoor de wet ondanks bepaalde beschermingsmaatregelen in het Handvest kan blijven functioneren. Voorstanders beweren dat dit de democratische wil van de wetgevende macht van Quebec en haar uitgesproken culturele benadering van secularisme weerspiegelt.Van verdedigers van de wet wordt verwacht dat zij voor de rechtbank zullen betogen dat deze een legitieme uitdrukking van de waarden van Quebec vertegenwoordigt en onder de provinciale jurisdictie valt.
Wat staat er op het spel
De uitspraak van het Hooggerechtshof zou een belangrijk precedent kunnen scheppen over de reikwijdte van de godsdienstvrijheid en de mate waarin regeringen uitingen van geloof in openbare instellingen kunnen reguleren. Het kan ook de grenzen van de niettegenstaande clausule en de rol ervan in het Canadese constitutionele kader verduidelijken.Naast de juridische uitkomst heeft de zaak geleid tot een breder nationaal gesprek over identiteit, inclusie en de betekenis van secularisme in het moderne Canada.
