In één Russische stad blokkeerden functionarissen een bijeenkomst vanwege een ‘boominspectie’. Elders gaven ze de schuld aan problemen met het sneeuwruimen of aan de nog steeds bestaande COVID-19-beperkingen. En op één locatie voerden bestuurders aan dat de reden voor het protest niet bestond.
Autoriteiten in bijna een dozijn Russische regio’s hebben de afgelopen weken verschillende excuses aangehaald om demonstraties tegen internetcensuur en het blokkeren van internet te voorkomen. de populaire berichtenapp Telegram.
In de meeste gevallen zijn ze hierin geslaagd. Houd rekening met het harde optreden tegen afwijkende meningen sindsdien de vier jaar durende invasie van Oekraïne, activisten besloten het risico niet te nemen om ongeoorloofde bijeenkomsten te houden, ook al gingen die niet over de oorlog. Sommigen gingen naar de rechter om de weigering van de overheid om piketten toe te staan aan te vechten, terwijl anderen deze terugbrachten naar kleinere bijeenkomsten binnenshuis.
Maar de afkeuring blijft over het hele politieke spectrum bestaan over acties tegen de op een na populairste berichten-app van Rusland, wat de frustraties vergroot over een groeiende lijst van verschillende problemen die het land teisteren.
“Het is duidelijk dat de situatie is veranderd, de wetten zijn strenger geworden, maar het protest is nergens heen gegaan”, zegt Alexander Sustov, een wetgever in de Russische regio Primorye, waar vorige maand een pro-Telegram-bijeenkomst werd geblokkeerd.
“De onvrede blijft bestaan. En elk verbod voedt die onvrede alleen maar”, zei hij.
Het beperken van Telegram is de nieuwste stap van Rusland om de internet onder controle van de overheid. Duizenden websites en platforms worden geblokkeerd, evenals meerdere virtuele particuliere netwerken waarmee gebruikers de censuur kunnen omzeilen. Door de wijdverbreide afsluiting van het internet op mobiele telefoons zijn er slechts een handvol door de overheid goedgekeurde websites beschikbaar.
Alleen telegramsporen WhatsApp – ook ernstig beperkt – populair onder de Russen, en wordt veel gebruikt door overheidsinstanties vanwege hun officiële aanwezigheid op sociale media, maar ook door pro-Kremlin-commentatoren en militaire bloggers met honderdduizenden volgers.
Autoriteiten moedigen gebruikers aan om over te stappen naar MAX, een door de overheid gesteunde berichten-app waarvan critici zeggen dat het een hulpmiddel voor staatstoezicht is.
Militaire bloggers bekritiseren de acties tegen Telegram en stellen dat het een onmisbaar communicatiemiddel is voor Russische troepen in Oekraïne en voor activisten die crowdfundingcampagnes voeren om de strijdkrachten van Moskou te helpen.
De regering beloofde aanvankelijk Telegram niet te beperken op het slagveld, maar later kwam er een ander signaal van het Kremlin.
Tijdens een ontmoeting met de Russische president Vladimir Poetin Internationale Vrouwendag, een militair noemde Telegram “een vijandig communicatiemiddel” en was het met hem eens toen hij zei dat “het gebruik van communicatiesystemen die niet van ons zijn, die niet onder onze controle staan, een gevaar vormt voor het personeel” in de strijd.
Onbevestigde mediaberichten voorspellen dat de app de komende weken volledig zal worden geblokkeerd, die in december 2025 93,6 miljoen maandelijkse gebruikers had in Rusland, oftewel 76% van de bevolking, volgens monitoringgroep Mediascope.
Het blokkeren van Telegram zette verschillende politieke krachten – waaronder degenen die de oorlog of het Kremlin in het algemeen steunen – tot actie aan.
De wijdverbreide ontsteltenis en het ontbreken van een zwart-witverhaal om de beperkingen te rechtvaardigen, gaven ‘mensen het gevoel dat ze het zich kunnen veroorloven om hier te protesteren’, zegt politiek analist Abbas Gallyamov.
Vorige maand blokkeerden leden van Other Russia, een ultranationalistische, pro-oorlogsgroep, de toegang tot het Moskouse kantoor van staatsmedia en internetregulator Roskomnadzor met een fietskabel en toonden een spandoek met de tekst: “Geef ons een internet zonder toezicht, (en) Rusland zonder Roskom-schande.”
In december hing de groep een spandoek op bij het kantoor van het bureau in Sint-Petersburg met de tekst: “Roskomnadzor, verbied dit spandoek.”
Allen werden gearresteerd en de Moskou-activisten werden strafrechtelijk vervolgd.
Regionale afdelingen van de Communistische Partij, die over het algemeen het Kremlin steunen, probeerden op verschillende plaatsen bijeenkomsten te organiseren. In de Altai-regio in Siberië werden ze afgewezen nadat lokale functionarissen zeiden dat beweringen over een internetbeperking ‘in strijd waren met de realiteit’. In het zuiden van Krasnodar is een bijeenkomst voor later in maart toegestaan aan de rand van de stad.
In de noordelijke steden Naryan-Mar en Syktyvkar slaagden activisten van de Communistische Partij erin piketten te houden, met borden waarop stond: “Het is niet aan ambtenaren om te beslissen wat we lezen” en “Het internet is geen gevangenis.”
Maar dat waren uitzonderingen, waarbij autoriteiten elders bijeenkomsten weigerden toe te staan of deze op het laatste moment blokkeerden.
De organisatoren in de stad Perm in het Oeralgebergte zorgden voor een vergunning voor een demonstratie op 15 maart, maar twee uur voor de start kregen activisten te horen van een “potentiële noodsituatie” op de rallylocatie die deze ongeschikt maakte voor een bijeenkomst.
Enkelen kwamen nog opdagen. Viktor Gilin, 80, ontvouwde een spandoek met de tekst: “Vladimir Poetin! Ik eis dat je de vrijheid van gedachte en meningsuiting terugbrengt – het internet!” Hij werd snel gearresteerd en beboet.
In de Siberische stad Novosibirsk werden deze maand 16 mensen gearresteerd op de plaats van een geplande pro-Telegram-bijeenkomst. Hoewel toestemming voor het protest op dat plein niet nodig was, ontdekten de deelnemers dat de plek was afgezet met tape voor een zogenaamde ‘boominspectie’, zei activist Roman Malozyomov.
Malozyomov en andere activisten, journalisten en enkele voorbijgangers werden vastgehouden, maar werden na een paar uur vrijgelaten. Hij ging regelrecht naar het Leninplein voor een eenmanspiket met een bord waarop stond dat hij ‘verbonden wilde blijven’, met het Roskomnadzor-logo doorgestreept.
Deze week hebben activisten in verschillende regio’s toestemming gevraagd voor meer bijeenkomsten op 29 maart. Sommige werden snel afgewezen.
Rally’s zijn sindsdien zeldzaam protesten tegen de oorlog werden in 2022 op brute wijze onderdrukt, waarbij de politieke vervolgingen omhoogschoten en wetten de vermenigvuldiging van afwijkende meningen aan banden legden.
Kleinere demonstraties bleven op plaatsen bestaan, ook niet-geautoriseerde demonstraties. Vrouwen van soldaten pikten op bij het Kremlin en de Ministerie van Defensie in 2024en meer dan 1.000 mensen kwamen datzelfde jaar bijeen in de Basjkortostan regio om te protesteren tegen de gevangenneming van een lokale activist, resulterend in massa-arrestaties.
Boeren in Siberië protesteerden deze maand tegen het ruimen van vee dat zij ongerechtvaardigd achten. In het noorden van Komi kwamen arbeiders van een houtbewerkingsfabriek in actie om achterstallig loon te eisen.
Honderden sloten zich in oktober aan bij een geautoriseerde betoging in Vladivostok om te protesteren verhoogde registratierechten voor auto’seen van de grootste bijeenkomsten in de stad aan de Pacifische kust in jaren.
In het Siberische Tomsk slaagde activist Anton Isakov er onlangs in een geautoriseerde demonstratie te organiseren tegen de blokkering van populair online gameplatform Roblox en een andere tegen dierenmishandeling.
Als de autoriteiten protesten toestaan, zijn er bereidwillige deelnemers vanwege de vele kwesties ‘waar mensen zich over willen uitspreken’, zei hij. Zijn pogingen om een vergunning te krijgen voor een pro-Telegram-bijeenkomst zijn tot nu toe afgewezen.
Malozyomov, de Novosibirsk-activist, zei dat kleine, geautoriseerde bijeenkomsten over kwesties als hoge energiekosten daar vaak zijn toegestaan omdat “de autoriteiten proberen mensen de kans te geven hun hart te luchten, zodat de spanning niet toeneemt.”
Sommigen proberen andere maatregelen dan bijeenkomsten.
Konstantin Larionov in Kaluga, ten zuidwesten van Moskou, en 41 anderen hebben vorig jaar een rechtszaak aangespannen tegen Roskomnadzor en andere overheidsfunctionarissen, met het argument dat beperkingen op Telegram en WhatsApp hun rechten op het gebied van vrijheid van meningsuiting en privacy schenden.
Larionov spoorde anderen aan om zich aan te sluiten door via e-mail een verzoekschrift bij de rechtbank in te dienen, en het aantal eisers steeg tot 105. Hij zei dat het bemoedigend was om te zien dat mensen “uit verschillende delen van het land” bereid waren deel te nemen.
De rechtbank koos de kant van de autoriteiten. Larionov ging in beroep en verloor, maar is van plan helemaal tot aan het Hooggerechtshof te gaan.
Hij geeft toe dat het vermogen om te protesteren in Rusland is afgenomen, maar vindt het belangrijk om het te blijven proberen.
“Misschien trekken we ons een beetje terug, maar we geven niet op”, zei hij.
Analist Gallyamov zegt dat de Telegram-protesten meer gaan over het signaleren van onvrede onder de bevolking dan over ‘het bestrijden van het regime’.
Maar “het is weer een scheur in de basis” van Poetins bewind, zei hij.
