Wanneer de Japanse premier Sanae Takaichi donderdag Donald Trump ontmoet in het Witte Huis, zal zij de eerste G7-leider zijn die op bezoek komt sinds de reactie op de druk van Washington op bondgenoten om de Straat van Hormuz te helpen beveiligen.
ADVERTENTIE
ADVERTENTIE
Afgelopen weekend had Trump Tokio en andere hoofdsteden gevraagd om deel te nemen aan zijn oorlogsinspanningen en marineschepen te sturen om de kritieke waterweg te ontstoppen.
Nadat de geallieerden hem hadden afgewezen, brak hij zijn oproep af: “Vanwege het feit dat we zo’n militair succes hebben gehad, hebben we de hulp van de NAVO-landen niet langer ‘nodig’ of verlangen we niet langer – dat hebben we NOOIT gedaan! Hetzelfde geldt voor Japan, Australië of Zuid-Korea”, schreef Trump op zijn sociale media-account.
Toen Takaichi woensdag in het parlement werd gevraagd naar de opmerking van Trump, zei hij dat ze van plan is “diepgaande discussies” aan te gaan met de president over de situatie in Iran en over de hele wereld.
“De situatie verandert van dag tot dag. De berichten die online van de Amerikaanse kant komen, veranderen ook”, zei ze.
Het inzetten van Japanse zeestrijdkrachten in het gebied zou op grote constitutionele en juridische hindernissen stuiten en zou de regering van Takaichi in een moeilijke positie brengen.
Tot nu toe heeft de premier, die onlangs met een aardverschuiving is herkozen, haar kaarten dicht bij haar borst gehouden.
Hoewel de Japanse pacifistische grondwet het land er niet van zou weerhouden te helpen bij het opruimen van mijnen rond de Straat van Hormuz “aan het einde van de oorlog”, heeft Tokio geen plannen om mijnenvegers in de regio in te zetten – voorlopig zei ze vorige week.
In 1991 had Tokio met een dergelijke stap ingestemd toen Japan zes mijnenvegers naar de Perzische Golf stuurde, meer dan zes maanden nadat het Amerikaanse leger zijn operatie ‘Desert Storm’ had afgerond, waarmee de eerste Golfoorlog werd afgesloten.
Tegenwoordig is de oorlog met Iran bovenaan de agenda van de Trump-Takaichi-top terechtgekomen, terwijl Japan worstelt met stijgende energieprijzen te midden van het aanhoudende conflict.
Japan is de vijfde grootste importeur van olie ter wereld; 95% daarvan komt uit het Midden-Oosten.
En de prijzen stijgen nu de voorraden vastlopen in de Straat van Hormuz, terwijl de zwakte van de yen de importrekening verder doet stijgen.
Takaichi realiseert zich dat een oorlog waarin haar land geen rol speelt, de kosten van levensonderhoud opdrijft en binnenlandse politieke hoofdpijn veroorzaakt – een oorlog die Japanse functionarissen in feite laat zoeken naar een reactie die het land in de goede gratie van Trump zou houden zonder het vredelievende Japanse publiek van zich te vervreemden.
Terwijl hij donderdag tegenover Trump zit, zal Takaichi vooral geruststelling willen over de veiligheidsparaplu van Washington, de hoeksteen van het Japanse buitenlandse en veiligheidsbeleid in het tijdperk na de Tweede Wereldoorlog.
“De internationale situatie verandert zeer snel en het is belangrijk voor ons om de inzet van de Verenigde Staten veilig te stellen”, vertelde een topfunctionaris van het ministerie van Buitenlandse Zaken aan Euronews.
Het hele strategische denken van Japan is gebaseerd op het stabiliseren van Oost-Azië, het afschrikken van China en het openhouden van de scheepvaartroutes in de Zuid-Chinese Zee, wat alleen kan worden bereikt samen met een betrokken en toegewijd Washington.
De plotselinge focus van Trump op het westelijk halfrond (Venezuela, misschien Cuba) en het Midden-Oosten (Iran) is daarom zeer irritant voor de Japanse leiders.
En zijn herhaalde kritiek op Europa omdat het bepaalde culturele waarden en het ‘christendom’ niet genoeg verdedigt, heeft ook in Japan tot consternatie geleid.
Toen de regering-Trump vorige week haastig opdracht gaf tot de herschikking van Amerikaanse raketten van Zuid-Korea naar het Midden-Oosten, bleef niet alleen Seoel in rep en roer, maar ook Tokio.
In beide geallieerde hoofdsteden rezen er vragen over de betrokkenheid van Trump bij de regio.
“Is Trump nog steeds geïnteresseerd in het afschrikken van Noord-Korea? Zal hij actie ondernemen als Peking actie onderneemt tegen Taiwan?”, vroeg Kazuto Suzuki, directeur van het Instituut voor Geo-economie van het International House of Japan, een in Tokio gevestigde denktank.
“Tijdens de eerste termijn van Trump was hij erg aardig voor Japan”, vertelde Suzuki aan Euronews. “En we moeten er alles aan doen om dat zo te houden.”
In tegenstelling tot Europa, dat, althans in theorie, zijn veiligheidsproblemen kan oplossen zonder de VS, heeft Japan geen keus, voegde hij eraan toe. “Wij hebben geen Plan B.”
En dus zouden de Japanners, in tegenstelling tot de Europese leiders die herhaaldelijk met Trump in botsing kwamen over handel, Oekraïne, Groenland en andere kwesties, een pokerface opzetten en niets doen of zeggen om de man in het Witte Huis boos te maken.
“Onze strategie is: blijven praten, blijven lachen, verder gaan, nooit ja of nee zeggen”, zegt Yoko Iwama, professor aan het National Graduate Institute for Policy Studies in Tokio in een interview met Euronews.
“Psychologisch gezien is de omgang met de Amerikanen altijd moeilijk geweest voor Japan. Amerikanen zijn Amerikanen, ze krijgen altijd wat ze willen, we zijn eraan gewend.”
Eén ding dat Trump wil dat zijn bondgenoten in Japan en Europa doen, is meer doen.
En hier zal Takaichi de goede verstandhouding die ze tijdens een bijeenkomst in oktober met de Amerikaanse president heeft opgebouwd, willen gebruiken om de aanzienlijke nieuwe verplichtingen van Japan te benadrukken: het versnellen van de doelstelling om 2% van het bbp aan militaire uitgaven te bereiken, een belofte om luchtverdediging te ontwikkelen als onderdeel van Trumps ‘Golden Dome’ raketverdedigingsplan, en een overeenkomst om 550 miljard dollar in de VS te investeren in ruil voor een tariefverlaging van 25% naar 15% vorig jaar.
Of Trump Takaichi hiervoor enig krediet zal geven, is nog maar de vraag.
Voorlopig balanceert Tokio de waarde van Trumps afleiding in Iran met zijn onvoorspelbaarheid.
“Onze beste hoop is een snel einde van de oorlog in Iran”, vertelde Hajime Funada, een vooraanstaand parlementslid van Takaichi’s regerende Liberale Democratische Partij (LDP), aan Euronews.
Funada is voorzitter van de parlementaire delegatie die zich bezighoudt met de Europese Unie.
Hij pleit al lange tijd voor nauwere banden tussen Japan en de EU en ziet daar nu een bijzondere noodzaak voor.
“Gezien de huidige crisis moeten de betrekkingen tussen de EU en Japan sterker worden – en dat zullen ze ook doen”, vertelde Funada aan Euronews, waarbij hij benadrukte dat het handhaven van de internationale orde belangrijke gemeenschappelijke doelstellingen zijn.
De betrekkingen tussen Europa en Japan bevinden zich momenteel al op een ongekend hoog niveau en evolueren van een traditioneel handelsgericht partnerschap naar een brede strategische alliantie.
Deze verschuiving wordt verankerd door twee grote overeenkomsten uit 2019: de Strategic Partnership Agreement (SPA) en de Economic Partnership Agreement (EPA), die samen een van de grootste economische zones ter wereld creëerden.
Daarnaast lanceerden Brussel en Tokio in 2024 het veiligheids- en defensiepartnerschap tussen de EU en Japan, het eerste in zijn soort tussen de EU en een land in de regio Azië-Pacific, waarmee een diepere militaire en inlichtingensamenwerking werd geformaliseerd.
“Europa wordt steeds belangrijker voor ons”, zegt Michito Tsuruoka, professor aan het Keio Center for Strategy aan de Keio Universiteit in Tokio. “We hebben stabiliteit nodig en daarvoor hebben we Europa nodig”, vooral in de regio Azië-Pacific.
Op het gebied van maritieme veiligheid geeft hij toe dat Europa het machtsevenwicht in de Stille Oceaan niet kan veranderen. Maar Europa zou zich moeten bezighouden met ‘strategische boodschappen’, en de Chinezen eraan moeten herinneren dat mensen toekijken.
Waarom sturen we dan geen Europese schepen naar de Zuid-Chinese Zee om de serieuze belangstelling van Europa voor de regio te onderstrepen? ‘Zien is geloven,’ zei Tsuruoka.
Op het gebied van de economische veiligheid werken Europa en Japan samen door de veerkracht van de toeleveringsketen te versterken, cruciale technologieën zoals halfgeleiders en grondstoffen veilig te stellen en internationale normen vast te stellen om externe schokken en economische dwang tegen te gaan.
Maar er moet meer worden gedaan met gelijkgestemde partners, vooral in Europa, volgens Akira Igata, politicoloog aan de Universiteit van Tokio, waar hij leiding geeft aan het Economic Security Intelligence Lab.
Het strategische doel is een gezamenlijke veerkracht die geloofwaardig is voor dwingende actoren, werkbaar voor bedrijven en verenigbaar met democratisch bestuur.
De regering-Trump heeft gaten gecreëerd in de internationale, op regels gebaseerde orde die moeten worden opgevuld. Geen gemakkelijke taak.
“Maar Japan en Europa kunnen het wel”, zei Igata.
