Top Iraanse veiligheidsfunctionaris Ali Larijani werd gedood bij nachtelijke stakingen, zei Israël dinsdag, wat een belangrijk moment markeerde voor de Islamitische Republiek het conflict.
De Israëlische minister van Defensie Israel Katz zei in een verklaring dat Larijani “geëlimineerd” was. Later op de dag bevestigde een verklaring van de Iraanse Hoge Nationale Veiligheidsraad dat Larijani samen met zijn zoon Morteza Larijani en het hoofd van zijn kantoor, Alireza Bayat, evenals verschillende bewakers werd vermoord.
Larijani, het hoofd van de Iraanse Hoge Nationale Veiligheidsraad, behoorde na topleiders tot de hoogste leiders van het regime die nog in leven zijn in Iran – waaronder de Opperste Leider. Ali Khamenei – zijn bij het begin van de oorlog omgekomen. Hij was een van de meest ervaren insiders van het regime en hij werd diep vertrouwd door wijlen Khamenei. Hij behoorde ook tot een zeer kleine groep mensen die zowel de oorlog als de politiek eromheen konden beheren.
Hij was een hardliner die onderhandeling begreep, en ook een systeemloyalist die grenzen begreep.
Larijani was een uitdagende stem sinds het begin van de oorlog en waarschuwde nog maar een week geleden in een boodschap gericht aan president Trump dat het Iraanse volk “uw loze dreigementen niet vreest; zelfs degenen die groter zijn dan u zijn er niet in geslaagd ze uit te wissen… pas dus op dat u niet degenen bent die verdwijnen.”
Hij verscheen vrijdag voor het laatst in het openbaar tijdens een demonstratie ter gelegenheid van Al-Quds Day, een jaarlijks evenement ter ondersteuning van de Palestijnen. Het was een daad van verzet toen hij midden in het conflict door de menigte in Teheran liep.
Waarom de dood van Larijani belangrijk is
Larijani was een voormalige officier van de Revolutionaire Garde die later leiding gaf aan de staatsomroep, de belangrijkste nucleaire onderhandelaar van Iran was en meer dan tien jaar voorzitter van het parlement was. Meer recentelijk keerde hij terug naar de kern van de macht als secretaris van de Hoge Nationale Veiligheidsraad, waar hij op het kruispunt zat van militaire, inlichtingen- en politieke besluitvorming. Hij kwam ook uit een van de machtigste geestelijke families van Iran, wat belangrijk is in de theocratie.
In de maanden voorafgaand aan de oorlog was Larijani zelfs nog belangrijker geworden en voerde hij soms effectief de dagelijkse strategie van het land uit terwijl de druk toenam.
Operationeel gezien is de impact van zijn dood op korte termijn waarschijnlijk beperkt. Op politiek vlak zou het de houding kunnen verharden en het verhaal binnen Teheran kunnen versterken dat dit een existentiële strijd is die gericht is op de ontmanteling van het leiderschap zelf.
Na verloop van tijd verwijdert het een van de weinige insiders die zouden kunnen helpen een politieke off-ramp vorm te geven. Figuren als Larijani zijn vaak degenen die niet alleen helpen bepalen hoe oorlogen worden uitgevochten, maar ook hoe ze eindigen.
Larijani zou binnen de veiligheidsstaat kunnen opereren en toch externe onderhandelingen kunnen voeren. Hij hielp de Iraanse nucleaire houding vorm te geven en was betrokken bij stille pogingen om de kanalen met Washington te heropenen, zelfs toen de spanningen escaleerden.
Net zo belangrijk was dat hij hielp bij het beheren van de politieke laag van de oorlog zelf.
Hij was een van de weinige figuren die de berichten kon vormgeven, bedoelingen kon signaleren en communicatielijnen naar buiten kon onderhouden, zelfs terwijl de gevechten voortduurden, terwijl hij volledig vertrouwd bleef door het systeem. Hoewel hij de escalatie begreep, begreep hij ook waar deze moest stoppen. Dat maakte hem tot een van de weinige figuren in Teheran die in staat waren beide kanten van een crisis tegelijk te beheersen, en zonder hem wordt dat vermogen steeds kleiner.
Zijn dood betekent dat ook Mojtaba Khameneide nieuwe opperste leider en zoon van wijlen ayatollah, verliest een van de weinige mannen die wisten hoe zijn vader feitelijk de macht had. Larijani stond dicht bij wijlen Khamenei en maakte deel uit van een binnenste cirkel die begreep hoe macht aan de top werd uitgeoefend.
De Islamitische Republiek is echter gebouwd om de verliezen van leiders als Larijani op te vangen, en dus zal zijn dood de koers van Iran wellicht niet fundamenteel veranderen. De macht verdwijnt niet, maar verschuift terwijl het systeem blijft bestaan.
In zijn laatste berichten was Larijani bot. Hij omschreef de oorlog als een existentiële strijd en daagde moslimlanden rechtstreeks uit door hen te vragen: “Aan welke kant staan jullie?” over hun ogenschijnlijke stilte terwijl het geweld voortduurde. Tegelijkertijd benadrukte hij dat Iran niet op zoek is naar overheersing over zijn buurlanden.
Onder andere Larijani werden vermoord
Het Israëlische leger maakte dinsdag ook de moord bekend op generaal Gholam Reza Soleimani, de commandant van de gevreesde Iraanse paramilitaire Basij-troepenmacht.
“De Israëlische luchtmacht heeft, handelend op basis van de IDF-inlichtingendienst, Gholamreza Soleimani, die de afgelopen zes jaar als commandant van de Basij-eenheid opereerde, aangevallen en geëlimineerd”, zei de IDF in een verklaring, waarin de Basij, onder het bevel van Soleimani, werd beschuldigd van het leiden van “de belangrijkste repressie-operaties, waarbij gebruik werd gemaakt van ernstig geweld, wijdverbreide arrestaties en het gebruik van geweld tegen civiele demonstranten” om de anti-regeringsprotesten die in januari door Iran trokken te vernietigen.
De IDF noemde de moord op Soleimani “een extra zware klap voor de commando- en controlestructuren van het regime” en beloofde “met vastberadenheid te blijven optreden tegen de commandanten van het Iraanse terreurregime.”
De regering-Trump zei eerder deze maand dat de operatie tegen Iran 49 van ‘de hoogste Iraanse regimeleiders’ had gedood.
De VS zeiden vrijdag dat ze tot 10 miljoen dollar boden, en de mogelijke mogelijkheid om te verhuizen, voor informatie over de verblijfplaats van tien hoge Iraanse leiders. Larijani was een van hen geweest.
