Hoe maak je een film over AI die niet binnen 24 uur verouderd is? Dat was de vraag die Daniel Roher en Charlie Tyrell, co-regisseurs van de zinderende nieuwe documentaire, hadden Het AI-document: of hoe ik een apocaloptimist werd, waarmee ze te maken kregen in de drie jaar dat ze aan de film werkten. De film kwam tot stand toen Roher hoorde dat hij en zijn vrouw, collega-filmmaker Caroline Lindy, hun eerste kind verwachtten, en hij – nou ja – twijfelde of het nu een goed moment was om een kind groot te brengen. Zijn angsten hadden vooral betrekking op AI, een technologie waar zelfs drie jaar geleden nog honderden miljarden dollars aan investeringen van grote technologiebedrijven in terechtkwamen. Tegenwoordig kunnen de uitgaven voor de ontwikkeling ervan in biljoenen worden gemeten. Als zodanig werd verwacht dat het een productie van een jaar zou zijn drie geworden naarmate de investeringen stegen en de technologie steeds meer vooruitgang boekte.
“Een van de grootste uitdagingen bij het maken van de film is: hoe vinden we de altijd groene versie van het verhaal die relevant blijft buiten de nieuwscyclus van AI?” Charlie Tyrell vertelt Omgekeerd. “Het evolueert zo snel. En ik denk dat we met deze film een manier hebben gevonden om dat te doen.”
De AI-doc van een jaar geleden zou er heel anders hebben uitgezien dan wat er vandaag werd uitgebracht, of wat volgend jaar zou verschijnen, erkent Tyrell. Maar “Ik ben blij dat we hebben vrijgegeven wat we nu hebben, want zoals je weet, komen we met de nieuwscyclus over wat er gebeurt met Anthropic en zo, op een moment waarop … sommige dingen die de film zegt heel toepasselijk zijn voor wat er nu aan de hand is.”
En naarmate AI, en ons begrip ervan, snel vordert, zullen we alleen maar meer en meer documentaires krijgen die ontleden wat het voor de mensheid zou kunnen betekenen. Het bewijs zit in de bruisende release van twee afzonderlijke AI-gerichte documentaires op Sundance: Rocher’s De AI-doc (dat dit weekend zijn SXSW-première beleeft) en die van Valerie Veatch Geest in de machine. Beiden schetsen een somber beeld van de snelle groei van AI, en wat dat betekent voor de economische en sociaal-politieke voetafdruk ervan. Als je een AI-scepticus bent, zoals ik, zul je waarschijnlijk beide met een vergelijkbare mentaliteit verlaten als toen je erin ging. De AI-doc biedt een uitgebreidere kijk op AI en wat het betekent voor onze toekomst door een ‘beide kanten’-portret aan te bieden dat iedereen interviewt, van technologen tot tech-CEO’s, Geest in de machine hanteert een andere benadering en kijkt naar ons verleden.
De broer in de machine
Microsoft lanceerde Tay in 2016.
Bloomberg/Bloomberg/Getty Images
Veatch’s film begint met het beroemde citaat van Antonio Gramsci dat stelt: “De oude wereld sterft, en de nieuwe wereld heeft moeite om geboren te worden: nu is de tijd van monsters.” Dat exacte citaat is waarschijnlijk niet iets wat Gramsci feitelijk zei of schreef, wat zowel perfect als verschrikkelijk is voor een documentaire over AI.
De film van Veatch gaat over een casestudy van Tay, de AI-aangedreven chatbot die Microsoft in 2016 op Twitter lanceerde – een experiment dat snel ontspoorde toen Tay nazi-missies begon uit te spuwen en Hitler te vieren. Het was een waarschuwend verhaal waar Silicon Valley geen gehoor aan gaf. Geest in de machine waarschuwt, terwijl het begint met een alomvattende en uitputtende geschiedenis van de oorsprong van ‘kunstmatige intelligentie’, waarbij de etymologie ervan helemaal teruggaat tot de eugenetica. Het is een fascinerende analyse, gegeven door verschillende filosofen, cultuurcritici en historici De AI-doc’s rijkdom aan technologen.
Het is het soort buitenstaandersperspectief voor de ’tech bro’-gemeenschap waarvan Veatch dacht dat het essentieel was nu steeds meer industrieën AI omarmen. “Het techbro-verhaal en de machtsstructuur, zoals we zien in Geest in de machineis alomtegenwoordig,” vertelde ze Filmmakers tijdschrift. “Hun perspectieven vullen elke pagina van onze kranten, onze politici capituleren ademloos voor hen… Het schijnheilige exceptionisme van de technologie-industrie – we moeten AI niet reguleren, we moeten de niet-consensuele integratie van AI in elk stukje software niet in twijfel trekken – bestendigt hun machtsconsolidatie, en ik zou een verhaal waarin hun stem te horen is niet vertrouwen. Als je naar de films rond AI kijkt waarin de techbros voorkomen, zijn hun conclusies ‘laat de jongens hun speelgoed blijven bouwen.’ Ons verhaal raakt de kern hiervan.”
Als iemand de opkomst van AI met enige bezorgdheid heeft gevolgd, is de documentaire van Veatch nauwelijks schokkend. Het meest interessante en nieuwe argument ervan – dat de moderne concepten van intelligentie geworteld zijn in de eugenetica, waardoor ‘kunstmatige intelligentie’ vanaf het begin een verrotte basis heeft gekregen – is misschien wel de grootste bijdrage aan het voortdurende AI-gesprek, maar één die zich beperkt voelt door Veatch’s ‘essay doc’-benadering.
Apocaloptimisme nu
Anderzijds, De AI-doc neemt de kijker mee op een reis door de valkuilen en het potentieel van AI, met enkele van de meest productieve experts uit de industrie, waaronder de CEO van OpenAI zelf, Sam Altman (Elon Musk zei blijkbaar ja, maar had het “druk”). In eerste instantie voelt de meer hoopvolle benadering van AI in de film te naïef, maar… De AI-doc behendig brengt Roher’s reis in kaart van doomer naar optimist naar uiteindelijk ‘apocaloptimist’, de term die hun documentaire gebruikt voor iemand die realistisch is over de echte gevaren die ongereguleerde AI-technologie met zich meebrengt, terwijl hij ook hoop heeft op het potentieel ervan.
Tyrell vat hun bevindingen na het maken van de documentaire samen: “Ik geloof in de technologie, maar ik geloof niet in de technologiebedrijven. Ik ben een echte apocaloptimist”, zegt hij.
In de film gaat Roher op reis om technologen en experts uit de industrie te vragen wat AI werkelijk betekent voor onze samenleving. Hij luistert naar doomers die schatten dat het vijf tot tien jaar zal duren voordat AI onze samenleving tot een apocalyptische woestenij zal maken. Hij wordt vrolijk als optimisten een utopisch beeld schetsen van een toekomst waarin AI-technologie onze handarbeiders en leraren vervangt, waardoor mensen hun passies kunnen nastreven. En hij sluit vrede met het idee dat de realiteit misschien iets daar tussenin ligt: accepteren dat deze nieuwe technologieën hoe dan ook deel uitmaken van ons leven – maar dat betekent niet dat we ze allemaal kritiekloos moeten omarmen.
“In een wereld waar technologiebedrijven buitengewoon krachtig zijn, is het de plicht van ons allemaal om echt onderscheidend en attent te zijn op de technologie die we gebruiken en hoe we deze gebruiken”, vertelt Roher. Omgekeerd. “En dat lijkt misschien heel basaal, maar het is iets waar mensen echt aan moeten worden herinnerd. Waar wil je deze technologie voor hebben? Hoe wil je dat dit wordt geïmplementeerd? Hoe gaat het je empoweren of hoe gaat het je vervangen? Als ik vanuit die lens en perspectief over deze dingen nadenk, denk ik dat het gewoon een heel pragmatisch en empowerend iets is dat iedereen kan doen.”
In de loop van de film worstelt Roher met het feit dat hij een nieuwe vader is – de ‘menselijke invalshoek’ die Roher en Tyrell nodig vonden om een film te helpen gronden die over zoveel onmenselijke onderwerpen ging. Maar Roher was niet de enige die tijdens de productie van de film met ouderschap te maken kreeg; Tyrell maakte dezelfde reis achter de camera door. “Daniel en mijn zoons zijn een week na elkaar geboren”, zegt Tyrell. “Dus bij elke stap van deze film was ik de vader buiten de camera die existentiële aanvallen en angstaanvallen doormaakte, en de film vertegenwoordigt dat zeker.”
Vraagt om het algemeen belang?
Toch is er voldoende overlap tussen beide documentaires – De AI-doc En Geest in de machine beide raken aan de gesprekken over ‘generatieve AI’, of Gen AI, oftewel AI die een niveau van ‘superintelligentie’ zal bereiken dat de menselijke capaciteiten te boven gaat. En beide besteden uiteraard ruimschoots aandacht aan de dringende zorgen rond AI: de impact op het milieu.
Maar Roher en Tyrell maken zich geen zorgen dat de AI-documentaireruimte steeds drukker wordt met urgente films die waarschuwen voor de gevaren van de technologie.
“Eerst en vooral vind ik het verbazingwekkend dat veel van deze films uitkomen”, zegt Roher. “Dit is echt heel belangrijk. Hoe meer, hoe beter. Hoe meer mensen zich met dit materiaal kunnen bezighouden, hoe beter we allemaal zullen zijn.”
Beide De AI-doc En Geest in de machine verschillende missies gehad. Die van Tyrell en Roher was “om heel duidelijk samen te vatten en uit te leggen wat dit is op een manier die toegankelijk is voor de niet-technische mensen daarbuiten, de moeders en vaders van de wereld die niet echt weten of waarderen wat er op de loer ligt.” Geest in de machine was om een perspectief te bieden buiten de ‘tech bro’-stem die de AI-ruimte domineerde.
Maar uiteindelijk is Roher van mening dat zowel documenten als potentiële toekomstige documenten “een openbare dienst zijn die erg belangrijk is.” (Hoewel Geest in de machine laat je meestal met de sombere realiteit zitten.) Dat is waarom De AI-doc eindigt in een oproep tot actie: voor degenen die de film hebben bekeken om te verwerken wat ze zagen, en zowel de gevaren als het potentieel dat AI met zich meebrengt, en er iets aan te doen.
“Vanuit mijn perspectief zijn er bedrijven die mijn eigen waarden meer belichamen dan andere, en ik steun ze met mijn geld”, zegt Roher. “En ik stem op politici die proactief zijn in deze kwestie. Ik wil niet dat dit gepolitiseerd wordt, maar dat zal onvermijdelijk gebeuren. Dus dat zijn slechts een paar manieren waarop ik leef en de apocaloptimistische mantra belichaam.”
