Een supporter poseert maandag met een foto van de nieuwe opperste leider van Iran, Mojtaba Khamenei, tijdens een bijeenkomst in centraal Teheran.
Atta Kenare/AFP via Getty Images
onderschrift verbergen
onderschrift wisselen
Atta Kenare/AFP via Getty Images
De gedode opperste leider van Iran zal worden vervangen door een van zijn zonen, Mojtaba Khameneieen geestelijke uit het middensegment die zijn macht tot nu toe uitsluitend achter de schermen heeft uitgeoefend.
De Iraanse Vergadering van Deskundigen – het geestelijke orgaan dat belast is met het selecteren van de hoogste leider van het land – zei zondag dat een meerderheid van haar leden heeft gestemd om Khamenei te benoemen tot de derde hoogste leider van de Islamitische Republiek sinds de oprichting in 1979.
De aankondiging verscheen in de staatsmedia, iets meer dan een week nadat de voormalige opperste leider, Ayatollah Ali Khamenei, werd gedood bij een gezamenlijke Amerikaans-Israëlische aanval. Zijn bijna vier decennia heerschappij werd gekenmerkt door fervente oppositie tegen beide landen en door pogingen om Iran te hervormen of te moderniseren. Er doemen vragen op over de toekomst van Iran, terwijl het land hierop blijft reageren aanvallen op Israël en de Golfstaten.
De benoeming van de jongere Khamenei beantwoordt een aantal van die vragen. De 56-jarige heeft nauwe banden met de Iraanse paramilitaire Revolutionaire Garde (IRGC), wat duidt op een voortzetting van het harde theocratische bewind van zijn vader.
“(Van) alle kandidaten die daar werden geplaatst, was hij degene die het dichtst bij de IRGC stond. Hij had ook zeer goede connecties in het eigen kantoor van zijn vader”, zegt Iran-specialist Afshon Ostovar vertelde NPR vorige week, toen Khamenei naar voren kwam als een van de meest waarschijnlijke opvolgers. Ostovar zei dat zijn selectie zou betekenen dat “het regime zoveel mogelijk van de status quo wil behouden.”
Maar Khamenei is ook een relatief mysterie. Hij heeft nooit een formele positie in de regering bekleed. En hij spreekt of verschijnt zelden in het openbaar, afgezien van incidentele loyalistische bijeenkomsten.
“Hij is een soort onbekende grootheid”, zei Ostovar. “Hij is een soort man die je op foto’s ziet, tijdens vergaderingen en dat soort dingen, op de achtergrond.”
Maar hij wordt er al geruime tijd van beschuldigd – onder meer door analisten, Iraanse dissidenten en de Amerikaanse regering – dat hij macht heeft vergaard en aan de touwtjes heeft getrokken vanuit de binnenste cirkel van zijn vader. Dit is wat je moet weten over Khamenei terwijl hij op de voorgrond komt.
Mojtaba Khamenei op de foto in Teheran in december 2016. Hij is de tweede zoon van de Iraanse Opperste Leider Ayatollah Ali Khamenei, die eind februari omkwam bij gezamenlijke Amerikaans-Israëlische luchtaanvallen.
Reza B/Midden-Oosten Afbeeldingen/AFP via Getty Images
onderschrift verbergen
onderschrift wisselen
Reza B/Midden-Oosten Afbeeldingen/AFP via Getty Images
De tweede zoon van de opperste leider
Khamenei is de tweede van de zes kinderen van de overleden leider. Hij werd geboren in 1969 en groeide op in de heilige sjiitische moslimstad Mashhad, in het noordoosten van Iran, toen zijn vader opkwam als een leidende revolutionaire anti-monarchiefiguur.
Na de revolutie van 1979 verhuisde het gezin naar Teheran, en de oudste Khamenei bekleedde sleutelposities in de nieuwe regering, van vice-minister van Defensie tot president en uiteindelijk tot opperste leider in 1989.
Ondertussen studeerde zijn zoon af aan de elite Alavi High School voordat hij zich bij de Revolutionaire Garde voegde. De jongere Khamenei diende in de strijdkrachten tijdens de laatste jaren van de oorlog tussen Iran en Irak (die eindigde in 1988) en vormde relaties met toekomstige hoofdrolspelers bij de Iraanse veiligheidsdiensten.
Khamenei ging vervolgens theologie studeren, een pad dat hem naar de heilige stad Qom leidde om te studeren onder – en relaties op te bouwen met – ultraconservatieve religieuze geestelijken. Hij bekleedt de geestelijke rang van ‘hujjat al-Islam’, die lager is dan de hogere rang van ‘ayatollah’ (die zijn eigen vader pas bereikte nadat hij tot opperste leider was gekozen).
Khamenei versterkte zijn politieke banden verder met zijn huwelijk met Zahra Haddad Adel, de dochter van een prominente hardliner: Gholam-Ali Hadad-Adel, een voormalig parlementsvoorzitter die wordt beschouwd als een nauw lid van de binnenste cirkel van de overleden opperste leider. Iraanse staatsmedia hebben gerapporteerd dat de vrouw van de jongere Khamenei – evenals zijn moeder, zus en zwager – werden gedood bij de staking van 28 februari waarbij zijn vader omkwam.
Vermeende invloed achter de schermen
Mojtaba Khamenei gefotografeerd tijdens de jaarlijkse Quds Day-bijeenkomst in Teheran in mei 2019, een van de weinige keren dat hij door de jaren heen in het openbaar is gefotografeerd.
Rouzbeh Fouladi/Midden-Oosten Afbeeldingen/AFP via Getty Images
onderschrift verbergen
onderschrift wisselen
Rouzbeh Fouladi/Midden-Oosten Afbeeldingen/AFP via Getty Images
Het Amerikaanse ministerie van Financiën opgelegde sancties over Mojtaba Khamenei – en zijn schoonvader – onder de eerste regering-Trump in 2019, omdat er naar verluidt ‘de Opperste Leider in een officiële hoedanigheid werd vertegenwoordigd, ondanks dat hij nooit werd gekozen of benoemd in een regeringsfunctie, afgezien van zijn werk in het kantoor van zijn vader.’
De VS zeiden dat de opperste leider “een deel van zijn leiderschapsverantwoordelijkheden aan zijn zoon had gedelegeerd”.
Concreet zei het dat de jongere Khamenei nauw samenwerkte met de commandant van de Revolutionaire Garde en de Basij Verzetsmacht (een vrijwillige paramilitaire organisatie gericht op binnenlandse veiligheid en het onderdrukken van politieke afwijkende meningen) “om de destabiliserende regionale ambities en onderdrukkende binnenlandse doelstellingen van zijn vader te bevorderen.”
Dat was niet de enige keer dat Mojtaba Khamenei werd beschuldigd van het stilletjes beïnvloeden van Iraanse aangelegenheden, waaronder meerdere presidentsverkiezingen.
Er wordt aangenomen dat hij achter de plotselinge opkomst van de harde voormalige president Mahmoud Ahmadinejad in 2005 en zijn herverkiezing bij de betwiste verkiezingen van 2009 zat, wat resulteerde in massale anti-regeringsprotesten die werden onderdrukt door veiligheidstroepen, waaronder de Basij. Eén van de gezangen van pro-hervormingsdemonstranten was: “Ik wens je dood Mojtaba, zodat je nooit de volgende leider zou zijn!”
Voormalig parlementsvoorzitter Mehdi Karroubi, die aan beide verkiezingen meedeed, schreef in 2005 en 2009 brieven aan de opperste leider waarin hij “de zoon van de meester” beschuldigde van inmenging. De opperste leider ter discussie gesteld met die karakterisering, door Khamenei ‘zelf een meester te noemen, niet de zoon van een meester’. Karroubi werd in 2011 onder huisarrest geplaatst vanwege zijn rol in de protesten over de verkiezingsresultaten en werd vastgehouden al ruim 14 jaar zonder proces of aanklacht.
Een niet verrassende maar controversiële keuze
De selectie van Khamenei is nu al controversieel: The Israëlische leger waarschuwde op sociale media dat hij een doelwit was voordat hij zelfs maar werd gekozen, terwijl president Trump – wie wil betrokken zijn bij het kiezen van de nieuwe leider van Iran – noemde hem ‘onaanvaardbaar’.
“Ze verspillen hun tijd. Khamenei’s zoon is een lichtgewicht”, zei Trump vertelde Axios vorige week, voordat er een besluit werd aangekondigd.
De uitdagende keuze van Iran suggereert dat de weg naar een oplossing voor dit conflict lang kan zijn. De markten voor ruwe olie reageerden zondag dienovereenkomstig. schiet voorbij de $100 voor het eerst sinds Rusland zijn grootschalige invasie van Oekraïne in 2022 lanceerde.
De selectie van Khamenei zou thuis impopulair kunnen zijn, aangezien de Iraniërs dat wel hadden gedaan de straat op gebracht om te protesteren tegen de economische omstandigheden en op te roepen tot regimeverandering – wat tot een dodelijke afloop leidt het harde optreden van de overheid – ruim vóór het huidige uitbreken van de gevechten. Het vertoont ook gelijkenis met een erfelijke monarchie, het regeringssysteem dat de revolutionairen in 1979 omverwierpen.
