Naarmate onze aandachtsspanne en cognitieve vaardigheden steeds meer worden beschadigd door digitaal overmatig gebruik AIDoor middel van snelkoppelingen wordt het vermogen om diep te focussen en iets diepgaands te leren snel een cruciale vaardigheid aan het worden.
Nooit eerder hadden we zo’n brede toegang tot informatie. En nog nooit hebben zoveel mensen het gevoel gehad dat ze zich niet lang genoeg konden concentreren om echt iets onder de knie te krijgen. Leren is overal, maar diepte voelt ongrijpbaar.
In een wereld waar kunstmatige intelligentie informatie sneller kan ophalen, samenvatten en opnieuw combineren dan welk mens dan ook, blijft het vermogen om informatie te verzamelen waardevol. opnemen Het. En om dat mogelijk te maken, moet je lang genoeg bij een onderwerp blijven zodat het je kan transformeren. Om oordeel, gevoeligheid en belichaamd begrip te ontwikkelen.
{“blockType”:mv-promo-block”,”data”:{“imageDesktopUrl”https://images.fastcompany.com/image/upload/f_webp,q_auto,c_fit/wp-cms-2/2026/01/PhotoLVitaud-169.jpg”,”image MobileUrl ‘https://images.fastcompany.com/image/upload/f_webp,q_auto,c_fit/wp-cms-2/2026/01/PhotoLVitaud-11.jpg’, ‘eyebrow’, ‘headline’, ‘u003Cstrongu003EAbonneren naar Laetitia@Worku003C/strongu003E”,”dek ‘Vrouwen zijn de drijvende kracht achter de productiviteit van de wereld – het wordt tijd dat we er meer over praten. Ontdek een vrouwgerichte kijk op werk, van verborgen discriminatie tot culturele mythen over ouder worden en zorg. Mis het volgende nummer niet – abonneer u op Laetitia@Work.’ Meer”,”ctaUrl”:http://laetitiaatwork.substack.com”, “theme”:{“bg”:#2b2d30″, “text”:#ffffff”, “eyebrow”:#9aa2aa”, “subhed”:#ffffff”, “buttonB g”#3b3f46”, “buttonHoverBg”:91472265,”buttonText”:false,”slug””}}
Technische schaarste in een wereld van overvloed
Het is opvallend dat enkele van de rijkste mensen ter wereld actief proberen omstandigheden van schaarste aan onderwijs te creëren. Miljardairs uit Silicon Valley sturen hun kinderen naar scholen zonder schermen. Het doel is om de jonge hersenen van hun nakomelingen de kans te geven aandacht, geheugen en verbeeldingskracht op te bouwen zonder voortdurend digitaal vragen. En om ze een voorsprong te geven op het hyperverbonden, cognitief geërodeerde plebs.
Omdat ze zich bewust zijn van de erosie van hun cognitieve vermogens, proberen steeds meer mensen kunstmatige informatieschaarste voor zichzelf te creëren. Ze blokkeren websites, zetten meldingen stil, gebruiken apparaten zonder afleiding of trekken zich terug in ‘diepe werkbubbels’. Een groeiend aantal verruilt bewust smartphones voor zogenaamde dumbphones en accepteert ongemak in ruil voor cognitieve ruimte.
Onder de jongere generaties is er is een merkwaardige trend ontstaan op TikTok: video’s van mensen die zichzelf filmen terwijl ze helemaal niets doen. Wat op absurditeit lijkt, is in feite een rebellie tegen overstimulatie – een verlangen om het vermogen te herwinnen om bij zichzelf te blijven zonder input van buitenaf.
Al deze strategieën wijzen op dezelfde intuïtie: overvloed zonder grenzen is niet bevrijdend. Het is verlammend. En vooral leren lijkt grenzen nodig te hebben om te kunnen floreren.
Leren wanneer de toekomst radicaal onzeker is
Dit is des te belangrijker omdat leren een van zijn traditionele motivaties heeft verloren: voorspelbaarheid. Decennialang was het verwerven van vaardigheden gekoppeld aan relatief stabiele professionele trajecten. Je leerde boekhouden om accountant te worden, rechten om advocaat te worden, techniek om ingenieur te worden. Het verband tussen inspanning en resultaat was in grote lijnen begrijpelijk.
Tegenwoordig weet niemand welke vaardigheden gewaardeerd zullen worden onder toekomstige bedienden – en of veel van die vaardigheden überhaupt nog zullen worden aangenomen. Hele beroepen worden sneller hervormd, gefragmenteerd of geautomatiseerd dan onderwijsinstellingen zich kunnen aanpassen. In een dergelijke context kan leren op een vreemde manier demotiverend aanvoelen. Waarom jaren investeren in het beheersen van iets dat binnenkort verouderd kan zijn?
En toch kan juist deze onzekerheid deep learning nog betekenisvoller maken. Wanneer externe garanties verdwijnen, gaat het leren minder over inzetbaarheid en meer over oriëntatie, over het opbouwen van interne hulpbronnen zoals onderscheidingsvermogen, esthetisch gevoel en intellectuele veerkracht. Dit is waar taoïstisch geïnspireerde benaderingen van leren plotseling steeds relevanter worden.
Wat is taoïsme?
Als een van de grote spirituele tradities van China wordt het traditioneel geassocieerd met de Tao Te Chingtoegeschreven aan Lao-Tzu (rond de 6e eeuw voor Christus), en latere teksten zoals de geschriften van Zhuangzi. In de kern ligt het concept van de Tao– vaak vertaald als ‘de Weg’ – het onderliggende, steeds veranderende principe dat de natuurlijke wereld regeert.
Het taoïsme is geen doctrine van controle of optimalisatie. Het benadrukt afstemming in plaats van overheersing, en harmonie in plaats van prestatie. Een van de centrale ideeën is wu weivaak verkeerd vertaald als ‘niet-handelen’, maar beter begrepen als ‘moeiteloos handelen’: handelen in overeenstemming met de natuurlijke stroom der dingen in plaats van resultaten af te dwingen.
Een ander belangrijk idee is puhet ‘ongesneden blok’, dat eenvoud, openheid en ongeconditioneerd potentieel symboliseert. De taoïstische wijsheid waarschuwt consequent tegen excessen – van verlangen, van kennis, van interventie – en waardeert leegte, traagheid en terughoudendheid als voorwaarden voor duidelijkheid. Kortom, het taoïsme biedt een scherpe lens waardoor we opnieuw kunnen nadenken over de manier waarop we vandaag de dag leren.
Een les van Fabienne Verdier: schaarste als leraar
Tijdens het lezen werd ik hieraan herinnerd Passagier van de stiltehet opmerkelijke verslag van de Franse kunstenaar Fabienne Verdier over de tien jaar die ze in de jaren tachtig in China doorbracht, waar ze kalligrafie studeerde en zich verdiepte in de Chinese artistieke en filosofische tradities. (Tot maart 2026 worden enkele van haar opvallende werken tentoongesteld in het Cité de l’Architecture-museum in Parijs, wat een visuele echo biedt van de intellectuele reis die ze beschrijft.)
Verdier vertelt over de ascetische lesmethoden van haar kalligrafiemeester. De karikatuur komt meteen in me op: de genadeloze meester in Dood Billwaardoor Beatrix Kiddo gedwongen wordt hetzelfde gebaar eindeloos te herhalenwaarbij de validatie wordt onthouden totdat de leerling bijna kapot is. Herhaal en herhaal en herhaal dezelfde streek – totdat verveling, frustratie en wanhoop naar de oppervlakte komen. Wacht maanden, soms jaren, voordat je het waard wordt geacht om verder te gaan. Bewijs motivatie, geduld en nederigheid voordat je zelfs maar als student wordt geaccepteerd.
Op een bepaald punt in haar boek vertelt Verdier over een beslissend moment van instorting nadat haar werd gevraagd eindeloos dezelfde streken te schilderen – een streken die haar meester niet met bezorgdheid, maar met vreugde begroet.
Na maanden en maanden van training barstte ik op een winterochtend uit voor mijn meester:
“Ik kan niet meer verder; ik weet niet waar ik ben. Kortom, ik begrijp er niets meer van.”
“Goed, goed.”
“Ik weet niet waar ik heen ga.”
“Goed, goed.”
“Ik weet niet eens meer wie ik ben.”
“Nog beter!”
“Ik weet niet langer het verschil tussen ‘ik’ en ‘niets.’”
“Bravo!”
Hoe meer ik kookte, hoe opgetogener hij werd; zijn gezicht straalde van geluk en verbazing. Hij huppelde van vreugde, met tranen in zijn ogen. Ik ging verder, overweldigd door een innerlijke pijn, denkend dat hij niet had begrepen wat ik zei:
“Na al die jaren van oefenen besef ik dat ik nog steeds net zo onwetend ben tegenover het universum. Ik zal er nooit in slagen te bereiken wat je van mij vraagt.”
‘Ja, dat is het precies,’ zei hij, terwijl hij van vreugde in zijn handen klapte.
Hij danste ter plaatse met een onbegrijpelijk genot. Op dat moment dacht ik dat hij aan het ijlen was.
“Je hebt geen idee hoeveel plezier je me zojuist hebt gegeven! Er zijn mensen voor wie een heel leven niet genoeg is om hun eigen onwetendheid te begrijpen.”
5 taoïstische leerprincipes die we allemaal zouden kunnen overnemen
1. Leren als transformatie, niet als acquisitie: In het taoïsme is kennis niet iets dat je vergaart, maar iets dat je wordt. De Tao Te Ching suggereert herhaaldelijk dat het ware begrip niet voortkomt uit het toevoegen van meer, maar uit het wegnemen van het overbodige. Meesterschap gaat niet over het verzamelen van referenties of informatie, maar over interne verandering. Leren is succesvol als het de manier verandert waarop je in de wereld handelt.
2. Geduld als voorwaarde: Lao-Tzu schrijft beroemd: “Ik heb slechts drie dingen te leren: eenvoud, geduld, mededogen. Deze drie zijn je grootste schatten.” Geduld is een voorwaarde om überhaupt te kunnen leren optreden. Vooruitgang kan niet worden afgedwongen. Groei ontvouwt zich in zijn eigen tijd, net als de seizoenen. Bij het leren is wachten geen tijdverspilling, maar een onderdeel van het proces, vooral als het gaat om oordeel, smaak of gevoeligheid.
3. Schaarste en eenvoud als cognitieve discipline: Het taoïsme waarschuwt consequent voor excessen. De ideale leerling wordt niet omringd door oneindige hulpbronnen, maar beschermd tegen afleiding. Minder hulpmiddelen, minder referenties, minder stimuli zorgen ervoor dat de aandacht zich kan vestigen. Zoals Lao-Tzu opmerkt: “Als je beseft dat er niets ontbreekt, is de hele wereld van jou.”
4. Proces boven resultaten: De taoïstische wijsheid staat sceptisch tegenover lineaire vooruitgang en meetbare resultaten. Leren verloopt niet soepel van beginner naar expert; het cirkelt, verdiept, stopt en start opnieuw. Dit staat in schril contrast met moderne leerculturen die geobsedeerd zijn door efficiëntie, mijlpalen en KPI’s. Als je je te veel op resultaten concentreert, mis je de interne transformaties die echt meesterschap inhouden.
5. Verveling en niet-weten als drempels: Misschien wel het meest radicale principe is de rol van verveling. Taoïstische praktijken waarderen stilte en leegte als toegangspoort tot inzicht. Bij het leren is verveling vaak het punt waarop oppervlakkige motivatie instort – en waar iets diepers kan beginnen. Het tolereren van verveling, onzekerheid en stilte betekent weerstand bieden aan de voortdurende stimulatie van digitale omgevingen.
Nederigheid leren in een tijd van hoogmoed
Het taoïsme ontmantelt de illusie van meesterschap en overheersing. Het herinnert ons eraan dat kennis altijd gedeeltelijk is, dat controle kwetsbaar is en dat geweld uiteindelijk averechts werkt. Water verslaat rotsen.
Degenen die beweren het te weten, weten het niet echt. Leren is in deze traditie onlosmakelijk verbonden met de erkenning van iemands onwetendheid. Verdiers meester viert haar wanhoop niet uit wreedheid, maar omdat ze eindelijk een punt heeft bereikt waarop ego, zekerheid en ambitie instorten. Pas dan kan het echte leren beginnen.
Dit staat in schril contrast met ons hedendaagse klimaat van hoogmoed – technologisch, economisch en politiek – waarin vertrouwen meer wordt beloond dan twijfel.
Taoïstisch leren biedt een tegenethiek. Het leert ons dat in tijden van geweld terughoudendheid de meest radicale vorm van verzet kan zijn.
{“blockType”:mv-promo-block”,”data”:{“imageDesktopUrl”https://images.fastcompany.com/image/upload/f_webp,q_auto,c_fit/wp-cms-2/2026/01/PhotoLVitaud-169.jpg”,”image MobileUrl ‘https://images.fastcompany.com/image/upload/f_webp,q_auto,c_fit/wp-cms-2/2026/01/PhotoLVitaud-11.jpg’, ‘eyebrow’, ‘headline’, ‘u003Cstrongu003EAbonneren naar Laetitia@Worku003C/strongu003E”,”dek ‘Vrouwen zijn de drijvende kracht achter de productiviteit van de wereld – het wordt tijd dat we er meer over praten. Ontdek een vrouwgerichte kijk op werk, van verborgen discriminatie tot culturele mythen over ouder worden en zorg. Mis het volgende nummer niet – abonneer u op Laetitia@Work.’ Meer”,”ctaUrl”:http://laetitiaatwork.substack.com”, “theme”:{“bg”:#2b2d30″, “text”:#ffffff”, “eyebrow”:#9aa2aa”, “subhed”:#ffffff”, “buttonB g”#3b3f46”, “buttonHoverBg”:91472265,”buttonText”:false,”slug””}}
