Terwijl raketten elkaar kruisten de Perzische Golf dit weekend en er zijn explosies gemeld in de hele regio, miljoenen mensen deden hetzelfde: ze pakten hun telefoon. Binnen enkele minuten stonden de feeds van sociale media vol met video’s, waarschuwingen over het laatste nieuws en speculaties over wat er daarna zou kunnen gebeuren.
De stakingen volgden Amerikaans-Israëlische aanvallen binnen Iran eerder deze week, wat een golf van vergeldingsraketlanceringen en luchtverdedigingsonderscheppingen in verschillende Golfstaten.
Op momenten als deze kunnen sociale media snel veranderen onheil scrollen– de dwangmatige consumptie van slecht nieuws via eindeloze updates, waarschuwingen en algoritmisch versterkte crises. Een snelle controle op informatie kan gemakkelijk leiden tot een stroom oorlogsupdates, politieke instabiliteitcyberaanvallen en constante crisisdekking.
In de dagen sinds de eerste aanvallen is die stroom alleen maar toegenomen. Video’s van raketonderscheppingen, luchtruimsluitingen en cyberincidenten (evenals veel desinformatie) zijn binnen enkele minuten na elke nieuwe ontwikkeling online verspreid. Omdat bevestigde informatie langzaam maar zeker updates binnenkomt, merken veel gebruikers dat ze hun feeds herhaaldelijk vernieuwen, in een poging gebeurtenissen in realtime samen te voegen.
Wat voelt als op de hoogte blijven, kan snel een feedbackloop worden tussen het bedreigingsdetectiesysteem van de hersenen en platforms die zijn ontworpen om gebruikers betrokken te houden.
Niet al het scrollen werkt op dezelfde manier. Alexander TR Sharpe, universitair hoofddocent aan de Universiteit van Chichester, maakt een onderscheid tussen doomscrolling en wat sommigen ‘dopamine scrolling’ noemen.
“Doomscrolling verwijst naar de herhaalde consumptie van negatieve of crisisgerelateerde informatie”, zegt hij. “Het gaat minder om stimulatie en meer om opgesloten blijven in dreigingsgerelateerd materiaal.”
Waarom we niet weg kunnen kijken
Cognitieve wetenschappers zeggen dat het patroon geen toeval is. Mensen zijn gewend om prioriteit te geven aan bedreigingen, waardoor negatief nieuws bijzonder moeilijk te negeren is.
“Het menselijk geheugen, als onderdeel van het cognitieve systeem dat wordt gevormd door evolutionaire druk, is geneigd prioriteit te geven aan informatie die verband houdt met gevaar, dreiging en noodsituaties om overleving te ondersteunen”, zegt mediapsycholoog Reza Shabahang.
“Daarom zijn geheugenprocessen bijzonder effectief in het coderen en vasthouden van negatieve nieuwsinhoud, waardoor dergelijke informatie gemakkelijker te onthouden is. Negatieve informatie, en de herinneringen die daarmee samenhangen, zijn daarom vaak bijzonder opvallend en blijvend.”
Een 2026 studie van Sharpe vond verbanden tussen doomscrollen en herkauwen, emotionele uitputting en intolerantie voor onzekerheid. Deelnemers die frequent doomscrolling meldden, vertoonden ook hogere niveaus van angst, depressie en stress, naast een lagere veerkracht.
Shabahang zegt dat het gedrag kan lijken op een vorm van indirecte blootstelling aan trauma. “Trauma wordt niet alleen ervaren door directe persoonlijke blootstelling”, zegt hij. “Consequente blootstelling aan beelden of rapporten van traumatische incidenten kan acute stressreacties uitlokken en, in sommige gevallen, symptomen die verband houden met posttraumatische stress.” Het resultaat is niet altijd het trauma zelf, maar een zenuwstelsel dat moeite heeft om terug te keren naar een staat van kalmte.
De hersenen blijven controleren
Uit experimenten blijkt dat mensen lichamelijk ongemak tolereren om onzekerheid op te lossen. In tijden van crisis kan het verversen van een feed verantwoordelijk en zelfs beschermend aanvoelen.
Een 2024 rapport van Shabahang ontdekte dat langdurige blootstelling aan negatief nieuws verband hield met toegenomen angst, onzekerheid en onaangepaste stressreacties. Het probleem is niet dat nieuws zelf schadelijk is, maar dat herhaalde blootstelling zonder oplossing stresssystemen geactiveerd lijkt te houden.
Uit leeronderzoek blijkt dat emotionele activering zonder afsluiting de stressreacties versterkt in plaats van ze uit te doven. Hamad Almheiri, oprichter van BrainScroller, een app die doomscrolling vervangt door microlearning, beschrijft het effect visceraal: “De amygdala blijft gevoelig. Zelfs zonder fysiek gevaar reageren de hersenen alsof het risico aanhoudt.”
Sharpe dringt er echter op aan voorzichtig te zijn met het overdrijven van de neurowetenschappen. “De doomscrolling-literatuur heeft nog geen klassiek biomarkerwerk gedaan”, zegt hij. “Maar we zien wel consistente verbanden met hyperwaakzaamheid, herkauwen en moeite met het tolereren van onzekerheid.”
Hoe feeds de scroll ontwikkelen
Doomscrolling komt niet voor in een neutrale omgeving. Sociale feeds zijn geoptimaliseerd om gebruikers betrokken te houden.
Op gedragsniveau werkt scrollen volgens hetzelfde principe als een gokautomaat: onvoorspelbaarheid. Elke vernieuwing kan iets nieuws onthullen: een kop, een laatste update, een schokkende video. Die onzekerheid is precies wat ervoor zorgt dat mensen keer op keer blijven controleren.
