ISLAMABAD — Nu de vrees voor een breder regionaal conflict escaleert na de Amerikaanse en Israëlische aanvallen op Iran die eind februari begonnen, Pakistan is naar voren gekomen als een onverwachte bemiddelaaren bood aan te helpen Washington en Teheran aan de onderhandelingstafel te krijgen.
Er wordt niet vaak een beroep gedaan op Islamabad om als tussenpersoon op te treden in diplomatie waar veel op het spel staat, maar deze rol is deze keer om een aantal redenen opgepakt, zowel omdat het relatief goede banden heeft met zowel Washington als Teheran en omdat er veel op het spel staat bij het zien van de oorlog opgelost.
Pakistaanse regeringsfunctionarissen hebben gezegd dat hun publieke vredesinspanningen volgen op weken van stille diplomatie, hoewel ze weinig details hebben verstrekt. Ze hebben ook gezegd dat Islamabad klaar staat om gesprekken te organiseren tussen vertegenwoordigers van de VS en Iran.
Dit is wat u moet weten over de bemiddelingspogingen van Pakistan:
De rol van Pakistan in de onderhandelingen tussen Iran en de VS kwam pas enkele dagen geleden aan het licht na berichten in de media. Ambtenaren in Islamabad erkenden dat later een Amerikaans voorstel naar Iran was overgebracht.
Het blijft onduidelijk wie als aanspreekpunt voor Iran heeft gediend in de indirecte gesprekken. Iran heeft volgehouden dat het dergelijke gesprekken niet heeft gevoerd verwierp het Amerikaanse voorstelmaar Teheran heeft toegegeven met eigen voorstellen te hebben gereageerd.
Volgens Pakistaanse functionarissen worden Amerikaanse berichten doorgegeven aan Iran en Iraanse reacties doorgegeven aan Washington, hoewel ze niet specificeren hoe het proces wordt afgehandeld of wie rechtstreeks met wie communiceert. De Pakistaanse minister van Buitenlandse Zaken Ishaq Dar zei deze week dat Turkije en Egypte ook achter de schermen werken om de partijen aan de onderhandelingstafel te krijgen.
Abdullah Khan, algemeen directeur van het Pakistan Institute for Conflict and Security Studies, zei dat de bemiddelingspogingen van Pakistan mogelijk kunnen bijdragen aan relatieve terughoudendheid in het conflict. Hij merkte op dat de Amerikaanse president Donald Trump zijn dreigementen met grootschalige aanvallen op de Iraanse energie-infrastructuur heeft uitgesteld, daarbij verwijzend naar diplomatieke vooruitgang, en dat de Iraanse reacties op de Amerikaanse belangen in de Golf zijn afgemeten aan wat een poging zou kunnen zijn om ruimte te behouden voor diplomatie.
Eerdere onderhandelingen tussen de VS en Iran werden voornamelijk gefaciliteerd door landen in het Midden-Oosten Oman En Katarmaar toen ze tijdens de oorlog onder Iraans vuur kwamen te liggen, heeft Pakistan deze rol op zich genomen.
Analisten zeggen dat de geografische nabijheid van Pakistan tot Iran – het is een van zijn buurlanden – in combinatie met zijn langdurige banden met de VS, het land een unieke positie geeft in een tijd waarin de directe communicatie tussen de twee partijen beperkt blijft.
Islamabad heeft goede werkrelaties met de meeste belangrijke partijen in de oorlog, waaronder zowel de VS als Iran. Het land onderhoudt nauwe strategische banden met de Golfstaten, waaronder Saoedi-Arabië, waarmee het vorig jaar een defensiesamenwerkingsovereenkomst heeft ondertekend. Pakistan onderhoudt echter geen diplomatieke betrekkingen met Israël vanwege de slepende kwestie van de Palestijnse staat.
De betrekkingen tussen de Verenigde Staten en Pakistan zijn sinds vorig jaar verbeterd, dankzij een grotere diplomatieke betrokkenheid en groeiende economische banden. Pakistan sloot zich ook aan bij Trumps Vredesraad, die tot doel heeft de vrede in Gaza te verzekeren, ondanks tegenstand van islamisten in eigen land.
Dit weekend sprak Trump met de Pakistaanse legerchef veldmaarschalk Asim Munir, die de Amerikaanse president publiekelijk heeft omschreven als zijn ‘favoriete veldmaarschalk’. Analisten zeggen dat hij een speler is die goede banden onderhoudt met zowel het Iraanse als het Amerikaanse leger.
Het conflict vormt een aantal van “de grootste economische en energieveiligheidsproblemen” in de geschiedenis van Pakistan, zegt veiligheidsanalist Syed Mohammad Ali uit Islamabad.
Het land haalt het grootste deel van zijn olie en gas uit het Midden-Oosten – en, zei hij, de vijf miljoen Pakistanen die in de Arabische wereld werken, sturen elk jaar geld naar huis, ongeveer gelijk aan de totale exportopbrengsten van het land.
De oplopende spanningen hebben al bijgedragen aan hogere mondiale olieprijzen, waardoor Pakistan gedwongen werd de brandstofprijzen met ongeveer 20% te verhogen en de regering van premier Shehbaz Sharif onder druk kwam te staan.
De oorlog draagt ook bij aan de binnenlandse onrust, waar Pakistan al maanden mee worstelt zijn eigen conflict met buurland Afghanistan. Islamabad heeft de Taliban-regering van het land beschuldigd van het tolereren van militante groepen die achter de aanslagen in Pakistan zitten.
Eerder deze maand, In het hele land braken protesten uit na Amerikaanse aanvallen op Iran, waarbij demonstranten in verschillende steden in botsing kwamen met veiligheidstroepen.
Een dag nadat de Verenigde Staten en Israël Iran hadden aangevallen, waarbij opperste leider Ayatollah Ali Khamenei om het leven kwam, braken er botsingen uit in de zuidelijke havenstad Karachi in Pakistan en in delen van het noorden, waarbij in het hele land ten minste 22 mensen om het leven kwamen en meer dan 120 gewond raakten.
Minstens twaalf mensen werden gedood in en rond het Amerikaanse consulaat in Karachi nadat een bende het complex had binnengedrongen en had geprobeerd het in brand te steken.
Khamenei was een centrale religieuze en politieke figuur voor sjiieten over de hele wereld, ook in Pakistan.
Hoewel Pakistan zelden als bemiddelaar optreedt, heeft het land wel een rol gespeeld in een aantal zeer spraakmakende gesprekken.
De toenmalige Pakistaanse president-generaal Yahya Khan faciliteerde backchannel-contacten die leidden tot het historische bezoek van de Amerikaanse president Richard Nixon aan China in 1972. Dat maakte de weg vrij voor het aangaan van diplomatieke banden tussen Washington en Peking in 1979.
Sindsdien heeft Pakistan een rol gespeeld in verschillende andere complexe regionale conflicten, met name tijdens de akkoorden van Genève uit 1988, die de weg vrijmaakten voor de terugtrekking van de Sovjet-Unie uit Afghanistan. Islamabad fungeerde als frontlijnstaat en belangrijke gesprekspartner en nam deel aan door de VN bemiddelde onderhandelingen, terwijl hij nauw samenwerkte met de Verenigde Staten en andere belanghebbenden, en hielp de druk op Moskou te vergroten om zijn troepen terug te trekken.
Meer recentelijk faciliteerde Pakistan de contacten tussen de Afghaanse Taliban en Washington, die leidden tot gesprekken in Doha die culmineerden in een overeenkomst uit 2020 en de weg vrijmaakten voor de terugtrekking van de door de VS geleide NAVO-troepen en de terugkeer van de Taliban aan de macht in 2021.
___
Castillo rapporteerde vanuit Peking.
