Door Jennifer Asencio
| Gepubliceerd
Het lijkt erop dat veel van wat we tegenwoordig verwachten te vermaken, slordig is. Veel mensen abonneren zich op talloze streamingdiensten, en mogelijk ook op de kabel, maar op de een of andere manier is er niets om naar te kijken. We bladeren eindeloos door kanalen of scrollen door filmbibliotheken, op zoek naar iets dat jeukt, maar vinden alleen remakes, sequels of grote filmische universums waarvoor je dertig films van drie uur moet kunnen bekijken.
Dan komt, als een licht in de duisternis, die klassieker naar boven.
Wat je mist in moderne films
Het kan iets heel ouds zijn, bijvoorbeeld Rock je of Weg met de wind. Het zou recenter kunnen zijn, bijvoorbeeld Raiders van de Verloren Ark of O, broeder! Waar ben je? Maar een klassieker trekt je aandacht en je trekt hem aan en herinnert je waarom je hem zo geweldig vond. Hoe zit het met sommige films (of boeken, televisieprogramma’s, videogames en andere media) die mensen keer op keer naar zich toe trekken?
Klassiekers boeien het publiek omdat ze goed geschreven en interessant zijn. Ze laten het publiek hun eigen conclusies trekken en presenteren visueel aantrekkelijke bezienswaardigheden. Karakters hebben diepte en nuance, en de plots zijn interessant en tot nadenken stemmend. Goede media hoeven ons uiteindelijk niet blij te maken: ze kunnen ons verward of zelfs verdrietig achterlaten, maar altijd voldaan. Het zegt iets tegen zijn publiek, of het nu vorig jaar of eeuwen geleden is gemaakt.
Films die de tijdsgeest vastleggen, worden vergeten
Vaak zijn films op dit moment populair. Ze vertegenwoordigen hedendaagse trends en gedachten die zich niet zo goed vertalen naar het publiek uit andere tijdperken. Deze gedateerde films zijn vanwege cultuurveranderingen alleen zinvol voor de mensen in de tijd en plaats waar ze zijn gemaakt. Gedateerde films worden bijna nooit klassiekers, ook al zijn ze herbekijkbaar.
Een duidelijk voorbeeld van een gedateerde film is die uit 1995 Hackersdat vooral als curiosum kan worden gezien, aangezien het de eerste bioscooprelease van Angelina Jolie was. Het maakt gebruik van ‘cutting-edge’ technologie die vóór Y2K verouderd was. Hackers was een film die ging over de specifieke technologie van de jaren negentig en die vandaag de dag niet meer verteld kon worden omdat de programmering en computerhardware zo zijn geëvolueerd dat de plot onwaarschijnlijk is geworden.
Een film maken die de tand des tijds doorstaat
Ondertussen de klassieker Vreemdeling heeft technologie die ook erg gedateerd is, en er wordt van ons verwacht dat we geloven dat computers nog meer verouderd zijn dan die in Hackers vliegen mensen door de ruimte. Vreemdeling slaagt als een klassieker waar Hackers faalt omdat het zich voedt met het meer universele thema van opgejaagd worden, en de oorsprong van de jaren zeventig overstijgt om vandaag de dag nog steeds met het publiek te spreken.
De waarheid is dat de meeste media gedateerd zijn. Klassiekers stijgen naar de top omdat, zoals Vreemdelingze hebben iets tijdloos te zeggen dat het publiek jaren later bereikt. “Jaren” kunnen een zeer groot getal zijn, gegeven het feit dat Shakespeare, Beowulfen Homer resoneren nog steeds ondanks dat het oude werken zijn.
Moderne filmtoegeeflijkheid maakt ze wegwerpbaar
Moderne films doen te hard hun best om een publiek te bedienen dat niet alleen een minderheid is, maar ook een heel klein publiek. Films, en veel andere moderne media, zijn geschreven om te voorkomen dat zoveel mogelijk markten worden beledigd, vooral omdat China een belangrijke filmmarkt voor Hollywood is geworden. Personages zijn er om ideeën en demografische gegevens te vertegenwoordigen, niet om mensen in de plot te zijn.
Dit resulteert in eendimensionale karakters die betrokken zijn bij plots die ofwel extreem simplistisch zijn ofwel opzettelijk ingewikkeld zijn om te verbergen dat ze nergens op slaan. Het gaat er niet meer om een verhaal te vertellen; het gaat erom een morele les te prediken op een manier die ervoor zorgt dat zelfs de kleinste gemene deler het begrijpt. Dit veronderstelt dat de film überhaupt een boodschap heeft; Te veel van de hedendaagse media zijn zo dwaas geworden dat ze volledig vergeten zijn. Films zijn Chinees voedsel voor de geest geworden en vullen ons een tijdje, maar laten kijkers kort nadat ze de bioscoop verlaten hongerig zijn naar meer.
Verslechterende visuele kwaliteit
Het helpt niet dat films er niet zo goed uitzien als vroeger. Zelfs de ergste praktische stop-motioneffecten van Ray Harryhausen zijn niet zo slecht als die van de Avatar Disney live-actiefilms: hoe meer CGI in films is gebruikt, hoe meer ze op tekenfilms lijken.
Live-actiescènes krijgen een behandeling in de postproductie, waardoor veel films in sepiatinten worden overstemd. Hierdoor worden de kleuren gedempt, waardoor de film er saai uitziet. Zelfs superheldenfilms missen kleur, ondanks de levendige kostuums.
De enshittificatie van films
Futurist Cory Doctorow bedacht de term ‘enshittification’, die verwijst naar hoe een website die een veelgevraagde service goed levert, in de loop van de tijd in kwaliteit achteruitgaat en tegelijkertijd in winstgevendheid toeneemt. Dit concept is niet beperkt tot sociale-mediaplatforms en e-commercesites; Bijna alles in ons leven is de afgelopen tien jaar verslechterd, en vooral sinds de COVID-lockdowns.
Vooral entertainment heeft veel te maken gehad met enshittificatie, omdat het probeert tegemoet te komen aan zijn denkbeeldige doelgroep. Het behandelt de kijkers alsof we alles meerdere keren zorgvuldig moeten uitleggen. Het geeft zichzelf een schouderklopje omdat het ons agenda-gedreven onzin opdringt.
Dus als je merkt dat je naar Turner afdrijft Klassieke films om van Cary Grant of John Wayne of Marilyn Monroe te genieten, want het enige andere op tv is de laatste regurgitatie van de MCU, het is niet alleen dat je vastzit in je eigen manier van doen. Klassiekers, of het nu films, tv-programma’s, boeken, strips, videogames of grafische kunsten zijn, zijn klassiekers geworden omdat ze goed zijn. De bergen afval die je negeert, zullen uiteindelijk langs de kant vallen waar ze thuishoren.
