De Straat van Hormuz is gedurende het conflict tussen de Verenigde Staten, Iran en Israël een cruciaal knelpunt gebleven. De Amerikaanse president Donald Trump heeft meerdere malen gewaarschuwd dat als Teheran de strategische waterweg niet openstelt voor volledig en veilig verkeer, dit ernstige gevolgen zou kunnen hebben.De Straat, een nauwe doorgang tussen de Perzische Golf en de Golf van Oman, is een twistpunt gebleven, aangezien deze bijna een vijfde van de olievoorraad in de wereld vervoert en als een essentiële verkeersader voor de wereldhandel fungeert.Het is ook een belangrijke route voor vloeibaar aardgas en andere essentiële grondstoffen, waardoor elke verstoring een kwestie van mondiaal belang is.
Waarom kan Iran de Straat niet volledig heropenen?
Het onvermogen van Iran om het normale scheepvaartverkeer te herstellen is voornamelijk te wijten aan de zeemijnen die het land in de vroege fase van het conflict heeft ingezet. Volgens Amerikaanse functionarissen kunnen veel van deze mijnen nu niet worden gelokaliseerd. Ze werden gelegd met behulp van kleine boten door troepen die banden hadden met de Islamitische Revolutionaire Garde, zo meldde de New York Times. Sommige van deze mijnen zijn mogelijk op drift geraakt als gevolg van zeestromingen, waardoor de onzekerheid nog groter is geworden. Dit betekent dat grote delen van de vaarweg onveilig blijven, omdat zelfs één enkele niet-gedetecteerde mijn een schip ernstig kan beschadigen. Als gevolg hiervan zijn rederijen niet bereid de normale activiteiten te hervatten zonder geverifieerde veilige routes.
Technische limieten en beveiligingsproblemen
Het verwijderen van zeemijnen is veel moeilijker dan het plaatsen ervan. Het proces vereist gespecialiseerde apparatuur en opgeleid personeel en moet langzaam worden uitgevoerd om ongelukken te voorkomen. Iran beschikt momenteel niet over de capaciteit om binnen een kort tijdsbestek grootschalige mijnopruimingsoperaties uit te voeren.De situatie wordt verder gecompliceerd door aanhoudende veiligheidsrisico’s. Er zijn zorgen over mogelijke drone- of raketaanvallen, evenals de aanwezigheid van kleine boten die kunnen worden gebruikt om de scheepvaart te ontwrichten. Zelfs na schade aan zijn marinemiddelen behoudt Iran het vermogen om onzekerheid in de waterwegen te creëren, waardoor volledige heropening moeilijk wordt.
Strategische druk en onderhandelingen
De kwestie is ook centraal geworden in de voortdurende diplomatieke inspanningen. De door Trump benadrukte voorwaarden voor een staakt-het-vuren roepen op tot een “volledige, onmiddellijke en veilige” heropening van de zeestraat. Iran heeft echter aangegeven dat elke heropening onderworpen zal zijn aan ‘technische beperkingen’, een punt dat naar voren werd gebracht door minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi.Gesprekken waarbij de Amerikaanse vice-president JD Vance en Iraanse functionarissen betrokken zijn, zullen naar verwachting bespreken hoe de veilige doorgang kan worden hersteld. Tegelijkertijd heeft Iran maatregelen voorgesteld zoals doorvoerkosten en gecontroleerde routes, die de Verenigde Staten hebben afgewezen en de zeestraat een internationale waterweg noemen.Deze overlappende uitdagingen hebben de volledige heropening van de Straat van Hormuz vertraagd. Totdat veilige navigatie kan worden gegarandeerd, zal de waterweg waarschijnlijk onder de normale capaciteit opereren, met aanhoudende gevolgen voor de mondiale energiestromen.
Trump verwerpt het tolplan van Iran
Te midden van de crisis heeft Trump zich krachtig verzet tegen het gerapporteerde voorstel van Iran om doorvoervergoedingen op te leggen aan schepen die door de zeestraat varen. In een gesprek met verslaggevers op zaterdag (lokale tijd) zei hij dat de Verenigde Staten een dergelijke stap niet zouden toestaan, waarbij hij benadrukte dat de waterweg een internationale route is.“Nee, dat gaan we niet toestaan, het is internationaal water. Als ze dat doen, zullen we dat niet laten gebeuren”, zei Trump, waarmee hij de mogelijkheid van het toestaan van tolgelden van de hand wees.Hij bekritiseerde ook Teheran omdat het de zeestraat probeerde te gebruiken als hefboom bij onderhandelingen, en zei dat dergelijke acties neerkomen op kortetermijndruk op de wereldhandel.
