Vrijdag de 13e is daar: schokkende legendes van over de hele wereld die verklaren waarom miljoenen er bang voor zijn |

Vandaag, 13 februari 2026, valt op een vrijdag, een combinatie die in veel westerse culturen een sfeer van onbehagen met zich meebrengt. Voor sommigen is het een grap; voor anderen een echte bron van angst. De date heeft geheime genootschappen, horrorfranchises, aandelenmarktthrillers en niet één maar twee tongbrekende klinische termen geïnspireerd: paraskevidekatriafobie en friggatriskaidekafobie. Het is een bijgeloof dat tegelijkertijd vertrouwd en vreemd hardnekkig is, zo herkenbaar als een zwarte kat die je pad kruist, onder een ladder doorloopt, binnenshuis een paraplu openklapt of een spiegel kapot maakt.

Een date met een onheilspellende reputatie

Vrijdag de 13e vindt plaats wanneer de 13e dag van een maand in de Gregoriaanse kalender op een vrijdag valt. Het gebeurt minstens één keer per jaar en soms wel drie keer. Gemiddeld komt er elke 212,35 dagen iemand aan. In 2026 zijn dat er drie: vrijdag 13 februari; vrijdag 13 maart; en vrijdag 13 november. In 2025 was er daarentegen slechts één, in juni. Voor een deel van de mensen veroorzaakt de date echt leed. Psychotherapeut Donald Dossey bedacht de term paraskevidekatriafobie, uit het Grieks Paraskevi (“Vrijdag”), triskaideka (“dertien”) en foto’s (“angst”), om een ​​intense, soms verlammende angst te beschrijven die met de dag gepaard gaat. Een andere term, friggatriskaidekafobiecombineert Frigg (de Noorse godin van wie Friday zijn naam ontleent) met triskaidekafobiede angst voor het getal 13 zelf. Angst rond de date kan lichamelijke klachten veroorzaken: verhoogde hartslag, zweten, snelle ademhaling en trillen. Onderzoekers schatten dat maar liefst 10 procent van de Amerikaanse bevolking enige angst koestert voor het getal 13, volgens rapportage geciteerd door The History Channel. Toch blijft de precieze oorsprong van het bijgeloof ongrijpbaar.

Waar is het in alle culturen en overtuigingen allemaal begonnen?

Historici hebben moeite om één enkele bron aan te wijzen. Verwijzingen die vrijdag en het getal 13 met elkaar verbinden, verschijnen in het 19e-eeuwse Frankrijk. Een artikel uit 1834 in het literaire tijdschrift Parijs recensiegeschreven door de Italiaanse auteur Marquis de Salvo en getiteld ‘Le Chateau de Carini’, vermeldt een Siciliaanse graaf die zijn dochter op vrijdag de 13e vermoordde en verklaarde: ‘Het zijn altijd vrijdagen en het getal 13 die ongeluk brengen!’ Datzelfde jaar, in het Franse toneelstuk De finesse van krabbelen door Claude-Louis-Marie de Rochefort-Luçay en Philippe-François Pinel Dumanoir, klaagt een personage: “Ik ben geboren op vrijdag 13 december 1813, waar al mijn tegenslagen vandaan komen.” Stephanie Hall, een specialist bij het American Folklife Center van de Library of Congress, heeft gesuggereerd dat het bijgeloof mogelijk is voortgekomen uit het idee dat vrijdagen en het getal 13 onafhankelijk van elkaar als ongelukkig werden beschouwd, en in eerste instantie mogelijk specifiek naar vrijdag 13 december had verwezen. Het getal 13 zelf had lange tijd argwaan gewekt. In de Noorse mythologie arriveert Loki, de bedriegergod, onuitgenodigd als de 13e gast op een banket in Valhalla, waar hij gebeurtenissen manipuleert die leiden tot de dood van Balder, de god van het licht. In de christelijke traditie wordt Judas Iskariot, wiens verraad voorafging aan de kruisiging van Jezus op Goede Vrijdag, vaak omschreven als de 13e gast bij het Laatste Avondmaal. Bijbelse verhalen verbinden ook ongeluk aan vrijdag: Adam en Eva zouden op vrijdag van de verboden vrucht hebben gegeten; Er wordt aangenomen dat Kaïn Abel op vrijdag heeft vermoord; de Tempel van Salomo werd op vrijdag verwoest; en de Grote Vloed zou op een vrijdag zijn begonnen. Sommige geleerden wijzen op numerologie. Spreken met Nationaal GeografischThomas Fernsler, een beleidswetenschapper bij het Mathematics and Science Education Resource Center van de Universiteit van Delaware, merkte op dat 12 historisch gezien de volledigheid symboliseert, 12 maanden, 12 sterrenbeelden, 12 goden van Olympus, 12 werken van Hercules, 12 stammen van Israël, 12 apostelen. Dertien, die net buiten die nette volgorde aankomen, “heeft te maken met het feit dat ze net iets verder zijn dan volledigheid. Het nummer wordt rusteloos of kronkelig”, zei hij.

De Dertien clubs en andere opstanden

Niet iedereen accepteerde de vloek. In 1882 richtte voormalig Union-kapitein William Fowler de Thirteen Club op in New York om het bijgeloof rond het getal te ontmantelen. De groep kwam elke 13e dag van de maand bijeen, dineerde in kamer 13 van de Knickerbocker Cottage en at 13-gangenmaaltijden. Leden morsten opzettelijk zout zonder het over hun schouders te gooien en openden binnenshuis paraplu’s. Voordat ze gingen eten, liepen ze onder een ladder door onder een spandoek met de tekst ‘Morituri te Salutamus’, Latijn voor ‘Degenen onder ons die op het punt staan ​​te sterven, groeten u.” Vier Amerikaanse presidenten, Chester A. Arthur, Grover Cleveland, Benjamin Harrison en Theodore Roosevelt, waren op verschillende punten ereleden. Vrijdag de 13e werd ook fictie. In 1907 publiceerde Thomas William Lawson de roman Vrijdag de dertiendeover een effectenmakelaar die bijgeloof manipuleert om paniek op Wall Street te veroorzaken. Tientallen jaren later, de horrorfilm uit 1980 Vrijdag de 13e liet het publiek kennismaken met Jason, de moordenaar met hockeymaskers, die twaalf films voortbracht en de popcultuurstatus van de date versterkte. Sommigen brengen het bijgeloof in verband met vrijdag 13 oktober 1307, toen koning Filips IV van Frankrijk opdracht gaf tot de arrestatie van honderden Tempeliers. De theorie blijft omstreden; historici beschrijven het verband als duister.

Over de hele wereld: variaties op een thema

De angst wordt vaak omschreven als op het Westen gericht, maar de vorm ervan verandert tussen culturen. In Spanje en Griekenland wordt dinsdag de 13e als een ongeluksdag beschouwd, waarbij het getal wordt gecombineerd met Mars, de Romeinse god van de oorlog, van wie het Spaanse woord Mars (dinsdag) is afgeleid. In Italië concentreert de angst zich op vrijdag de 17e; het Romeinse cijfer XVII kan worden herschikt om te spellen VIXILatijn voor ‘mijn leven is voorbij’. In Japan en China wordt de vierde dag van de vierde maand gevreesd omdat de uitspraak van het getal vier lijkt op het woord voor ‘dood’. India heeft zijn eigen verenigingen. In de hindoeïstische mythologie dronk Rahu, oorspronkelijk een asura genaamd Rahuketu, nectar tijdens het karnen van de oceaan (Samudra Manthan) nadat hij zichzelf als god had vermomd. Vishnu, in de vorm van Mohini, sneed zijn hoofd af met de Sudarshana Chakra voordat de nectar zijn keel passeerde. Het hoofd werd Rahu en het lichaam Ketu, beide later beschouwd als planetaire entiteiten. Rahu wordt soms de 13e onsterfelijke genoemd, waarbij het getal symbolisch wordt gekoppeld aan kosmische verstoringen.

Voor velen is vrijdag de 13e tegenwoordig minder een voorteken dan een gelegenheid. Tattoostudio’s in delen van de Verenigde Staten en Europa bieden ‘flash’-tatoeages met korting aan, een traditie die in de jaren negentig aan populariteit won. Anderen markeren de dag met horrorfilmmarathons of door opzettelijk klein bijgeloof te testen. Toch verandert gedrag. Sommige mensen stellen reis- of zakelijke beslissingen uit; sommige gebouwen slaan een 13e verdieping over; Luchtvaartmaatschappijen merken af ​​en toe dipjes in boekingen. En hoewel er geen empirisch bewijs is dat vrijdag de 13e ongeluk brengt, duidt de hardnekkigheid van dit geloof op iets diepers: een menselijke neiging om een ​​verhaal op te leggen aan het toeval. De datum komt, zoals altijd, als een gril van de Gregoriaanse kalender. Of het angst, vreugde of onverschilligheid met zich meebrengt, hangt minder af van de sterren, en meer van wat we erin willen zien.