Door Jennifer Asencio
| Gepubliceerd
Christopher Nolan’s extravagante versie van De Odyssee Er is al enige spot geweest over sommige van de keuzes die door de productie worden gemaakt. De kostuums zijn vergeleken met slechte Batman-schurken, en de donkere esthetiek van de scènes die aan het publiek zijn vrijgegeven, is bekritiseerd omdat ze niet de kleurrijke stijl van de klassieke Griekse cultuur weerspiegelen. De schepen, een belangrijk onderdeel van een verhaal over een zeereis, zien er afschuwelijk uit.
Ook de casting heeft voor veel controverse gezorgd, zeker nu er een gerucht gaat dat Lupita Nyong’O, bekend van Zwarte Panter En Twaalf jaar slaafis gecast als Helena van Troje. De verontwaardiging over haar gaat uiteraard over haar ras, en verdedigers van een meer klassieke Helen worden aangevallen als ‘racistisch’ omdat ze Nyong’O zogenaamd niet aantrekkelijk vinden.
De verdediging van de vermeende casting van Nyong’O is gevarieerd. Eén tactiek is geweest om erop te wijzen dat niemand in de rest van de cast Grieks is. Dat is waar, maar het is niet zo dat er geen klachten waren over bijvoorbeeld Jon Berenthal die werd gecast als Menelaüs, koning van Sparta en echtgenoot van Helena van Troje, of zelfs Matt Damon in de hoofdrol als Odysseus. Er is over vrijwel elk aspect van de ensemblecasting van deze film geklaagd, van John Leguizamo tot Anne Hathawayniet alleen Lupita Nyong’O.
Een andere invalshoek is dat het slechts fictie is, dus waarom zou iemand zich daar druk over maken? Natuurlijk is het misschien een fictief verhaal, maar er zit veel geschiedenis achter. Troje bestond en was de locatie van vele oorlogen met verschillende Griekse stadstaten, waarvan de meeste, waaronder Helens geboorteplaats Sparta, nog steeds bestaan. Homerus schreef De Odyssee langszij De Iliaswat het verhaal was van zo’n oorlog. De mythische elementen van het verhaal, zoals de inmenging van de goden en de verschillende monsters die Odysseus tegenkomt, overlappen specifieke historische, culturele, politieke en zelfs geografische verhalen.
Hoe Helena van Troje wordt beschreven in de Illiade en waarom het ertoe doet
Helena van Troje was een van die verhalen. Er is geen bewijs dat ze bestond, maar haar schoonheid en zogenaamd goddelijke afkomst werden zo hoog gewaardeerd dat er naar verluidt een oorlog om haar werd gevoerd die een groot deel van Griekenland verenigde. Er waren ook politieke gevolgen voor de ontvoering van de koningin van Sparta, die diep verankerd waren in de Griekse opvattingen over eer en afkomst. Het ontvoeren van de vrouw van Menelaüs en de moeder van zijn kind was een grote vernedering die, als er geen antwoord op was gegeven, Sparta aan spot en aanvallen zou hebben onderworpen. De Grieken zouden geen oorlog om haar hebben gevoerd als ze niet een van hen was.
Maar Helen werd ook gewaardeerd omdat ze de belichaming was van de Griekse schoonheidsnormen. Homer beschrijft haar zorgvuldig als een blanke, stralende huid, honingkleurig haar en diepblauwe ogen. Dit was zo belangrijk voor de Griekse cultuur dat Homerus het opmerkte, evenals de andere klassieke Griekse dichters Euripides en Sappho. Griekse kunst en beeldhouwkunst tonen haar met klassieke Griekse kenmerken op basis van deze beschrijvingen. We weten hoe George Washington eruit ziet, en schilderijen van hem bestaan pas 250 jaar. Fysieke afbeeldingen van Helena van Troje bestaan al duizenden jaren en vormden een beeld van wat haar schoonheid voor de Grieken vertegenwoordigde.
Argumenten die de bezwaren tegen de casting van Nyong’O afkeuren, vallen dus in duigen als racisme wordt ingeroepen. Het probleem is niet dat Nyong’O niet aantrekkelijk is; het is dat ze niet is wat de Grieken aantrekkelijk vonden. Het legt de huidige normen van schoonheid niet op aan een willekeurig narratief werk, maar aan een epos dat een culturele identiteit vertegenwoordigt. Helena van Troje was meer dan alleen een personage in een verhaal, ze was zoiets als een nationaal symbool. Tot op de dag van vandaag wordt Griekenland ook wel ‘Hellas’ genoemd.
Nog een voorbeeld van schermwassen?
Dat heeft de verdedigers van Nyong’O er natuurlijk niet van weerhouden tegenstanders van racisme te beschuldigen; Het ondersteunt in ieder geval het idee, want wie houdt er nog meer van mensen met blond haar, een lichte huid en blauwe ogen?
Het is niet zo dat er in Griekenland geen zwarte mensen bestonden. Ze noemden hen ‘Ethiopiërs’ en behandelden hen heel eerlijk, omdat ze niet de opvattingen over ras hadden die zich de afgelopen twintig jaar hadden ontwikkeld. Ze beschouwden ze echter ook als een exotische curiositeit. Ze waren zich er zeer van bewust dat er zwarte mensen bestonden, accepteerden ze zelfs als mooi, en schilderden Helena van Troje nog steeds niet als zodanig af. Dat was een kwestie van culturele waarden, niet van racisme. Als inclusiviteit het doel was, waren er nog genoeg andere personages uit het epos van Homerus die ze hadden kunnen kiezen.
Ten slotte is er het argument dat “Helena van Troje uit een ei is voortgekomen. Waarom maakt het uit welk ras ze is?” Dit verschilt een beetje van het ‘het is fictief’-argument, omdat het de wortels van de Griekse cultuur, de goden, in twijfel trekt. Helen’s ouders waren vermoedelijk Leda, koningin van Sparta, en Zeus, koning van Olympus en het Griekse pantheon. Als ze een echte persoon was, zou haar echte vader koning Tyndareus zijn geweest, en een mythische laag van folklore (het ei) werd aan haar verhaal toegevoegd om weer te geven waarom ze gezegend was met zo’n etherische schoonheid.
Maar laten we uitgaan van het idee dat ze uit een ei is gekomen en dat Zeus haar vader is: óf Sparta werd geregeerd door een Ethiopische koningin, wat zeer in strijd is met het Spartaanse en Griekse karakter (en de tijd van Homerus), óf mensen die met het eierverhaal zwaaien negeren dat dit impliceert dat de hele Griekse cultuur is eigenlijk zwart. In de Griekse mythologie was Zeus het sjabloon Prometheus gebruikt bij het creëren van het Griekse volk. Dat Zendayaeen andere zwarte actrice, werd gecast als Athena, die ook het nageslacht van Zeus is, waardoor je je afvraagt wat het echt probeert te zeggen.
Misschien ben ik defensief omdat de helft van mijn afkomst niet alleen Grieks is, maar vooral Spartaans. Misschien is het de hoofdvakstudent in mij die zich ergert aan het feit dat Christopher Nolan een klassieke tekst uit de Griekse literatuur behandelt alsof het niets meer is dan een Michael Baai actie-blockbuster.
Maar ik kan het niet helpen dat ik het gevoel heb dat de vreemd specifieke casting van Helena van Troje, die nog moet worden ontkracht, de zoveelste poging is om de westerse cultuur en waarden te ondermijnen door middel van schermwassen. Nolan en zijn achterban proberen concepten van schoonheid die al duizenden jaren bestaan, opnieuw te definiëren. En deze keer, in plaats van aan te vallen via moderne populaire cultuur zoals videogames en StarTrek‘maken ze een statement’ door achter de honingharige, lichte huidwortel aan te gaan.
gescreenwasht (bijvoeglijk naamwoord) — Wanneer iets dat op een scherm wordt gezien de manier waarop iemand denkt of voelt volledig verandert, alsof zijn oude overtuigingen worden uitgewist en vervangen door wat hij zojuist heeft gezien.
Ik weet het zeker De Odyssee zullen een publiek hebben dat zal betalen voor het fraaie effectenspektakel van $ 250 miljoen of om hun favorieten in sommige rollen te zien. Het klassieke werk van Homerus zal worden opgenomen in de klodder van de popcultuur, terwijl het Griekse volk dat het werkelijk vertegenwoordigde nauwelijks een tweede blik waard zal zijn, omdat het deel uitmaakte van de basis van een manier van leven waarvan veel mensen denken dat die zou moeten ophouden te bestaan. Ik hoop dat ik niet catastrofaal ben, maar ik verwacht dat zelfs als het slecht is, het falen ervan zal worden toegeschreven aan “internet-nazi’s” en niet aan gerechtvaardigde klachten over het vandalisme van een hoofdbestanddeel van de westerse beschaving.
We zullen deze zomer op 17 juli 2026 ontdekken wanneer De Odyssee wordt uitgebracht in theaters.
