Nu Bangladesh zich opmaakt voor een van de meest ingrijpende verkiezingen, gepland voor 12 februari, is dit het juiste moment om terug te blikken op de cijfers en momenten die de moderne geschiedenis van het land hebben gevormd. Het huidige politieke klimaat komt na bijna achttien maanden van onrust. In augustus 2024 dwong een door studenten geleide opstand voormalig premier Sheikh Hasina uit zijn ambt en bracht Nobelprijswinnaar Muhammad Yunus ertoe een interim-regering te leiden.
Nu de peilingen er bijna zijn, is kolonel Abu Taher een figuur die nog steeds opvalt in het politieke geheugen van Bangladesh, een oorlogsheld die de militaire hiërarchie uitdaagde en daarvoor de ultieme prijs betaalde.
Wie was Mohammed Abu Taher?
Mohammad Abu Taher werd in 1938 geboren in Badarpur, destijds onderdeel van Brits-Indië. Opgeleid in het Pakistaanse leger, liep hij tijdens de Bevrijdingsoorlog van 1971 over en sloot zich aan bij de Mukti Bahini. Later voerde hij het bevel over Sector 11, een van de actieve fronten van de oorlog.
Tijdens de gevechten bij Kamalpur verloor Taher een been. Voor zijn moed ontving hij de Bir Uttom, de op een na hoogste militaire onderscheiding van Bangladesh. Na de onafhankelijkheid bleef hij dienen in het nieuwe leger van Bangladesh.
Het idee van een ‘klasseloos leger’
Taher geloofde dat het leger, gevormd door koloniale en Pakistaanse tradities, rigide was geworden en afstandelijk was geworden van de mensen die het moest dienen. Hij stelde zich een ‘klasseloos leger’ voor, waar de privileges onder officieren werden verminderd en soldaten nauwer verbonden waren met de samenleving.
In het kantonnement van Comilla moedigde Taher soldaten aan om landbouw te bedrijven en productieve arbeid te verrichten. Hij verspreidde pamfletten waarin werd opgeroepen tot een hervormde, egalitaire strijdmacht. Terwijl sommigen zijn ideeën als vooruitstrevend beschouwden, beschouwden hoge officieren ze als een bedreiging voor de discipline en de orde.
Begin jaren zeventig verliet Taher het leger en sloot zich aan bij de Jatiya Samajtantrik Dal (JSD), een linkse partij die kritisch stond tegenover de politieke elite en het militaire leiderschap.
De staatsgreep in Bangladesh van 1975
Bangladesh was onstabiel na de moord op sjeik Mujibur Rahman in augustus 1975. In de maanden die volgden vonden er binnen het leger een reeks staatsgrepen en tegencoups plaats.
Op 7 november 1975 speelde Taher een sleutelrol in een soldatenopstand georganiseerd door de Biplobi Shainik Sangstha, die opriep tot het beëindigen van de klassenverschillen binnen de strijdkrachten. De beweging hielp generaal-majoor Ziaur Rahman te bevrijden, die door rivaliserende officieren was vastgehouden.
Executie van Mohammed Abu Taher
Zia consolideerde al snel de macht. Taher stond echter buitenspel.
Aanvankelijk door sommigen gezien als een held omdat hij Zia had bevrijd, werd Taher al snel als een bedreiging beschouwd. Op 24 november 1975 werd hij gearresteerd en beschuldigd van hoogverraad, moord en het aanzetten tot ongedisciplineerdheid binnen het leger.
Taher en anderen werden berecht onder de staat van beleg in een geheim militair tribunaal in de centrale gevangenis van Dhaka. Hij werd op 17 juli 1976 ter dood veroordeeld en drie dagen later, op 21 juli, geëxecuteerd door ophanging.
Tientallen jaren later, in 2011, verklaarde het Hooggerechtshof van Bangladesh het militaire proces van Taher onwettig en de executie een “koelbloedige moord”. De rechtbank suggereerde dat Taher erkend moest worden als patriot en niet als verrader.
