Jodelen is door de VN officieel erkend als onderdeel van het immaterieel cultureel erfgoed van de wereld.
SCOTT SIMON, HOST:
Jodelen kennen we allemaal, toch? Alpenmannen en -vrouwen zingen over groene valleien en met sneeuw bedekte bergtoppen, soms begeleid door een enorme hoorn.
(GELUID VAN HET LIED, “DE SOLOTHURNER”)
NADJA RASS: (Vocaliseren/jodelen).
SIMON: En nu is jodelen officieel erkend door de Verenigde Naties als immaterieel cultureel erfgoed van de mensheid, volgens UNESCO. Eén van de mensen die daarbij heeft geholpen is Nadja Rass. Ze is hoogleraar jodelen en hoofd van de afdeling volksmuziek aan de Luzern University of Applied Sciences and Arts in Zwitserland. Heel erg bedankt dat je bij ons bent.
RAS: Ja. Het is een genoegen. Bedankt dat je mij hebt uitgenodigd.
SIMON: Wat betekent jodelen voor Zwitserland?
RASS: Dus jodelen is – ik zeg vaak dat het de vijfde taal van ons land is. We hebben vier gesproken talen en we hebben één zangtaal. Het is jodelen.
SIMON: En de regionale verschillen.
RASS: Er zijn enkele variaties. Jodelen met tekst kennen we dus wel. Maar we hebben ook – meestal hebben we jodelen zonder tekst, en dit jodelen noemen we naturjodel. En dit soort jodel werkt als dialecten. Het hangt dus af van de regio waarin je opgroeit. Dus als je in het oostelijke deel bent opgegroeid, klinkt het erg melancholisch. Als je opgroeit in het middelste deel van Zwitserland, is het behoorlijk luid en soms ook een beetje snel.
SIMON: Is het entertainment, communicatie? Wat voor taal is het voor de Zwitsers?
RASS: Eigenlijk kan het allebei zijn. Dus het – we doen het op podia. Natuurlijk vermaken we ons met jodelen, maar het is ook om je gevoelens te tonen. Er zijn zeven redenen waarom het jodel is ontstaan, en één daarvan is ook dat we met het jodel de gevoelens laten zien. Maar het is ook dat we de bewegingen van de bergen kunnen laten zien. Of je kunt het jodel ook gebruiken om bijvoorbeeld de koeien te roepen.
SIMON: (Gelach) Nou, ik wilde je daarover vragen. Ik bedoel, ik ben bang dat veel Amerikanen er zo van weten, uit de films en door koeiengeluiden.
RASS: (Gelach).
SIMON: Ik wil je niet op het verkeerde been zetten, maar mag ik een droevig, melancholisch jodel horen?
RAS: Ja. Ik kan dat heel goed, omdat mijn vader in dat deel is opgegroeid, en ik heb het in mijn jeugd geleerd. Zo is het bijvoorbeeld.
(Zingen in een niet-Engelse taal).
En ga zo door.
SIMON: O. Dat is heel mooi. Bedankt.
RAS: Ja.
SIMON: Hoor ik een soort blij jodel?
RAS: Ja. Deze heb ik van een heel oude vrouw geleerd en daarom heet het ‘Next To Her’. Het is (niet-Engelse taal gesproken). Het kan ook instrumentaal zijn. Zo is het.
(Jodelen).
En verder zo. Ja.
SIMON: Wauw. Dat is geweldig.
RASS: (Gelach).
SIMON: Is jodelen moeilijk om te leren? Het moet lang duren.
RASS: Eigenlijk denk ik dat het net sport is. Je moet het oefenen, maar je kunt het leren. Het is dus heel belangrijk dat je een goede ademhalingstechniek hebt, maar je moet ook het register van je stem kunnen kiezen. We wisselen dus heel snel tussen de hoofdstem en de borststem. Dit is heel typisch voor het Zwitserse jodelen, en dit zijn dingen die je kunt oefenen. Er zijn spieren die je moet trainen.
SIMON: Dus er is een hoofdstem en een borststem, toch?
RAS: Ja. Weet jij wat het is?
SIMON: (Spreekt in hoge toon) Wel, ik denk dat dit een hoofdstem is (lage toon sprekend) en dit is een borststem?
RAS: Ja.
SIMON: Ach, nou ja.
RAS: Ja. Erg goed. Erg goed. Als ik de hoofdstem zing, gebruiken we de klinker ooh (ph), bijvoorbeeld (vocaliserend) yo, doh, doh, doh-doh. Kun je herhalen?
SIMON: Nee. Maar ik zal het proberen. (Hoge vocalisatie) Yo, doh, doh, doh-doh.
RAS: Ja.
SIMON: (Gelach).
RAS: Ja. Ja. Voor mannen is het moeilijk. Ja. En dan de borststem, gebruiken we oh. (Vocaliseren) Yo, lo, lo, lo, lo-lo.
SIMON: (Vocaliserend) Yo, lo, lo, lo, lo-lo.
RAS: Ja. Ja. Erg goed. Als je jodelt, moet je tussen beide wisselen. (Vocaliserend) Yo-oh.
SIMON: (Vocaliserend) Yo-oh.
RASS: Het kost wat tijd. Ja. Ja.
SIMON: Nadja, ik wil je niet ongerust maken, maar ik kijk uit het raam van onze studio en zie een stel koeien door de straat komen. Is dit…
RASS: (Gelach) Dat zou kunnen. Ja. Eigenlijk reageren ze erop als je in de regio bent. Ja.
(GELUID VAN HET LIED, “RASSE CHAS”)
RASS: (Jodelend).
SIMON: Wat betekent het dat jodelen erkend wordt als cultureel erfgoed?
RASS: Voor mij is het voor ons in Zwitserland heel belangrijk dat we doorgaan, dat we op het jodel letten en het vervolgens aan de toekomst geven, dat we het aan de kinderen geven. En aan de ene kant is het een cadeautje, en het levert ons ook veel werk op, maar ik vind dit werk leuk.
SIMON: Mag ik het je vertellen? (Hoge toon) Dank je.
(GELACH)
RAS: Geweldig.
SIMON: (Hoge toon) Dank je.
RASS: (Zingend) Jij ook bedankt.
SIMON: Oh, ik voel me zo vereerd. Nadja Rass, professor en jodeler. Heel erg bedankt dat je bij ons bent.
RAS: Dank je.
(GELUID VAN HET LIED, “RASSE CHAS”)
RASS: (Vocaliseren/jodelen).
Copyright © 2026 NPR. Alle rechten voorbehouden. Bezoek onze website gebruiksvoorwaarden En machtigingen pagina’s bij www.npr.org voor meer informatie.
De nauwkeurigheid en beschikbaarheid van NPR-transcripties kunnen variëren. Transcripttekst kan worden herzien om fouten te corrigeren of updates voor audio aan te passen. Audio op npr.org kan na de oorspronkelijke uitzending of publicatie worden bewerkt. Het gezaghebbende record van de programmering van NPR is de audio-opname.
