Als je ooit hebt overwogen meditatie beoefenenzou je kunnen denken dat je moet ontspannen, ademen en je geest moet leegmaken van afleidende gedachten. Beginners hebben de neiging om meditatie te beschouwen als de hersenen in rust, maar een nieuwe internationale studie concludeert dat deze eeuwenoude praktijk precies het tegenovergestelde is: meditatie is een toestand van verhoogde hersenactiviteit die de hersendynamiek diepgaand verandert.
Onderzoekers van de Universiteit van Montreal en de Italiaanse Nationale Onderzoeksraad rekruteerden twaalf monniken van de Thaise Bostraditie in Santacittārāma, een boeddhistisch klooster buiten Rome. In een laboratorium in Chieti-Pescara analyseerden wetenschappers de hersenactiviteit van deze meditatiebeoefenaars met behulp van magneto-encefalografie (MEG), technologie die in staat is om met grote precisie de elektrische signalen van de hersenen op te nemen.
De studie concentreerde zich op twee klassieke vormen van meditatie: Samatha, een techniek die zich richt op aanhoudende aandacht voor een specifiek doel, vaak een gestage ademhaling, met als doel de geest te stabiliseren en een diepe staat van kalmte en concentratie te bereiken, en Vipassana, die is gebaseerd op gelijkmoedige observatie van sensaties, gedachten en emoties wanneer deze opkomen om mentale helderheid en een dieper begrip van de ervaring te ontwikkelen.
“Met Samatha verklein je je aandachtsveld, een beetje zoals je de straal van een zaklamp verkleint; met Vipassana verbreed je daarentegen de straal”, legt Karim Jerbi uit, hoogleraar psychologie aan de Universiteit van Montreal en een van de coauteurs van het onderzoek. “Beide praktijken maken actief gebruik van aandachtsmechanismen. Hoewel Vipassana uitdagender is voor beginners, worden de twee technieken in mindfulnessprogramma’s vaak afwisselend beoefend.”
De onderzoekers registreerden meerdere indicatoren van de hersendynamiek, waaronder neurale oscillaties, metingen van signaalcomplexiteit en parameters die verband houden met de zogenaamde ‘kriticiteit’, een concept ontleend aan de statistische fysica dat al twintig jaar wordt toegepast op de neurowetenschappen. Criticality beschrijft systemen die efficiënt opereren op de grens tussen orde en chaos, en in de neurowetenschappen wordt het beschouwd als een toestand die optimaal is voor het verwerken van informatie in een gezond brein.
“Een brein dat geen flexibiliteit heeft, past zich slecht aan, terwijl te veel chaos tot storingen kan leiden, zoals bij epilepsie”, legt Jerbi uit in een artikel. persbericht. “Op het kritieke punt zijn neurale netwerken stabiel genoeg om informatie betrouwbaar te verzenden, maar toch flexibel genoeg om zich snel aan nieuwe situaties aan te passen. Deze balans optimaliseert de verwerkings-, leer- en reactiecapaciteit van de hersenen.”
Tijdens het experiment werd de hersenactiviteit van de monniken geregistreerd door een MEG-systeem met hoge resolutie terwijl ze wisselden van het ene type meditatie naar het andere, met korte rustperiodes ertussen. De gegevens werden vervolgens verwerkt met geavanceerde signaalanalyse en machine learning-tools om verschillende indicatoren van neurale complexiteit en dynamiek te extraheren.
Een evenwicht vinden
Resultaten gepubliceerd in het tijdschrift Neuroscience of Consciousness laten zien dat beide vormen van meditatie de complexiteit van hersensignalen vergroten vergeleken met hersenen in rust. Deze bevinding suggereert dat de hersenen tijdens meditatie niet simpelweg kalmeren, maar eerder in een dynamische staat terechtkomen die rijk is aan informatie. Tegelijkertijd observeerden de onderzoekers wijdverbreide reducties in bepaalde parameters die verband hielden met de mondiale organisatie van neurale activiteit.
Een van de meest opvallende bevindingen bij de analyse van de kriticiteitsafwijkingscoëfficiënt liet een duidelijk onderscheid zien tussen Samatha en Vipassana. Dit geeft aan dat, hoewel beide praktijken de complexiteit van de hersenen vergroten, ze dit doen via verschillende dynamische configuraties, consistent met hun subjectieve ervaringen. Met andere woorden: Vipassana brengt de beoefenaar dichter bij de balans tussen stabiliteit en flexibiliteit, terwijl Samatha een wat stabielere en meer gefocuste staat teweegbrengt. Volgens onderzoekers geldt dat hoe dichter de hersenen bij deze kritieke evenwichtstoestand komen, hoe responsiever en efficiënter ze functioneren. Dit uit zich bijvoorbeeld in een groter vermogen om van taak te wisselen of informatie op te slaan.
