WASHINGTON — De crisis geraakt door de eis van president Trump om Groenland in eigendom te nemen lijkt voorbij, althans voorlopig. Maar de Verenigde Staten en hun Europese bondgenoten staan nog steeds voor een grotere uitdaging op de langere termijn: kan hun wankele huwelijk gered worden?
Op 75-jarige leeftijd heeft de NAVO al eerder stormen overleefd, van ruzies over handel tot vervreemding over oorlogen in Vietnam en Irak. Frankrijk, jaloers op zijn onafhankelijkheid, trok zelfs zijn strijdkrachten voor 43 jaar uit de NAVO.
Maar diplomaten en wetenschappers op het gebied van het buitenlands beleid waarschuwen dat de huidige verdeeldheid in het bondgenootschap wellicht nog erger is, omdat Trumps dreigementen aan het adres van Groenland veel Europeanen ervan hebben overtuigd dat de Verenigde Staten een onbetrouwbare en misschien zelfs gevaarlijke bondgenoot zijn geworden.
De wortels van de crisis liggen in de vaak geuite minachting van de president voor allianties in het algemeen en de NAVO in het bijzonder.
Lang voordat Trump in het Witte Huis arriveerde, klaagden presidenten van beide partijen daarover in veel NAVO-landen trokken niet aan hun trekken in militaire uitgaven.
Maar eerdere presidenten beschouwden de alliantie nog steeds als een essentiële troef voor het Amerikaanse buitenlandse beleid en als de hoeksteen van een systeem dat oorlog in Europa het grootste deel van een eeuw lang heeft voorkomen.
Trump lijkt die mening nooit te delen. Zelfs nadat hij erin slaagde de NAVO-leden ervan te overtuigen hun defensie-uitgaven te verhogen, hij bleef de meeste bondgenoten bespotten als vrijlopers.
Tot vorig jaar weigerde hij de toezegging van de VS om andere NAVO-landen, het kernprincipe van het bondgenootschap, te helpen verdedigen. En hij behield zich het recht voor om afstand te doen van elke overeenkomst, militair of commercieel, wanneer dit zijn doel uitkwam.
Tijdens de twee weken durende impasse boven Groenland dreigde hij het eiland met geweld van NAVO-lid Denemarken te veroveren, een actie die in strijd zou zijn geweest met het NAVO-verdrag.
Toen Groot-Brittannië, Duitsland en andere landen troepen naar Groenland stuurden, dreigde hij om ze te treffen met nieuwe tarieven, wat in strijd zou zijn geweest met een handelsovereenkomst die Trump vorig jaar sloot.
Beide bedreigingen veroorzaakten woede in Europa, waar regeringen het grootste deel van het afgelopen jaar concessies hadden gedaan aan Trump op het gebied van zowel militaire uitgaven als tarieven. Toen Trump zich terugtrok, was de les die sommige leiders trokken dat terugdringen beter werkte dan aardig doen.
“Wij geven de voorkeur aan respect boven pestkoppen”, zei de Franse president Emmanuel Macron.
“Een gelukkige vazal zijn is één ding. Een ellendige slaaf zijn is iets anders”, zei de Belgische premier Bart De Wever.
Het gevaar voor de Verenigde Staten op de lange termijn is volgens wetenschappers dat Europeanen ervoor zouden kunnen kiezen elders militaire en economische partners te zoeken.
“Ze vertrouwen ons gewoon niet”, zegt Richard N. Haass, een voormalig topfunctionaris van het ministerie van Buitenlandse Zaken in de regering van George W. Bush.
“Er is snel een post-Amerikaanse wereld aan het ontstaan, die voor een groot deel tot stand is gebracht doordat de Verenigde Staten het voortouw nemen bij het ontmantelen van de internationale orde die dit land heeft opgebouwd.” schreef hij vorige week.
Sommige Europese leiders, waaronder Macron, hebben dit betoogd ze moeten zich losmaken van de Verenigde Staten, strijdkrachten op te bouwen die zich tegen Rusland kunnen verdedigen, en betrouwbaardere handelspartners zoeken, waaronder mogelijk India en China.
Maar de ontkoppeling van de Verenigde Staten zou niet gemakkelijk, snel of goedkoop zijn. Europa en Canada zijn nog steeds afhankelijk van de Verenigde Staten voor veel van hun defensiebehoeften en als belangrijke exportmarkt.
Bijna alle NAVO-landen hebben beloofd de defensie-uitgaven te verhogen tot 5% van het bruto binnenlands product, maar het is de bedoeling dat ze dat doel pas in 2035 zullen bereiken.
Ondertussen worden ze geconfronteerd met het huidige gevaar van een expansionistisch Rusland aan hun oostgrens.
Het is niet verrassend dat de Europese NAVO-leden, voor een groep van dertig landen, het niet eens zijn over deze kwestie. Macron heeft gepleit voor meer autonomie, maar anderen hebben opgeroepen tot voorzichtigheid.
“Laten we, ondanks alle frustratie en woede van de afgelopen maanden, niet te snel het transatlantische partnerschap afschrijven”, zei de Duitse bondskanselier Friedrich Merz in Davos.
“Ik denk dat we feitelijk bezig zijn met het creëren van een sterkere NAVO”, zei de Finse president Alexander Stubb. “Zolang we dat blijven doen, komt het langzaam maar zeker goed met ons.”
Ze betogen in feite dat de beste strategie is om er doorheen te modderen – wat de NAVO en Europa in de meeste eerdere crises hebben gedaan.
Het sterkste argument voor die koers kan de onzekerheid en wanorde zijn die zouden volgen op een snelle erosie – of erger nog, ontbinding – van een alliantie die haar leden het grootste deel van een eeuw heeft geholpen veilig te blijven.
De kosten van die uitkomst, zo waarschuwde historicus Robert Kagan onlangs, zouden zowel door Amerikanen als Europeanen worden gedragen.
Als de Verenigde Staten hun verplichtingen aan de NAVO en andere allianties blijven verzwakken, schreef hij in de Atlantische Oceaan: “De VS zullen geen betrouwbare vrienden of bondgenoten hebben, en zullen volledig afhankelijk moeten zijn van hun eigen kracht om te overleven en te bloeien. Dit zal meer militaire uitgaven vereisen, niet minder. … Als Amerikanen dachten dat het verdedigen van de liberale wereldorde te duur was, wacht dan tot ze gaan betalen voor wat daarna komt.”
