De Amerikaanse president Donald Trump heeft beloofd de tarieven gestaag te verhogen voor Europese landen die zich verzetten tegen zijn plan om Groenland te verwerven, waardoor een geschil over het semi-autonome Deense grondgebied dat hij al zo lang begeerde, escaleert.
Dus wat zit er achter Trumps drang om Groenland, het grootste eiland ter wereld, onder controle te krijgen, en hoe hebben de NAVO-bondgenoten van Washington gereageerd?
Wat is Trumps tariefdreiging voor Groenland?
In een post op zijn Truth Social-platform schreef Trump zaterdag dat hij Denemarken en andere landen van de Europese Unie heeft gesubsidieerd door hen geen tarieven in rekening te brengen.
“Nu, na eeuwen, is het tijd voor Denemarken om terug te geven – de wereldvrede staat op het spel! China en Rusland willen Groenland, en Denemarken kan er niets aan doen.”
Trump voegde eraan toe dat “de nationale veiligheid van de Verenigde Staten en de wereld als geheel op het spel staat.”
Trump schreef dat Denemarken, Noorwegen, Zweden, Frankrijk, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Nederland en Finland vanaf 1 februari een tarief van 10 procent moeten betalen op al hun export naar de VS.
Op 1 juni wordt het tarief verhoogd naar 25 procent, zei hij. “Dit tarief zal verschuldigd en betaalbaar zijn totdat er een deal is bereikt voor de volledige en totale aankoop van Groenland”, schreef Trump.
Trump schreef bovendien: “De Verenigde Staten proberen deze transactie al meer dan 150 jaar tot stand te brengen. Veel presidenten hebben het geprobeerd, en met goede reden, maar Denemarken heeft altijd geweigerd.”
Is Trump de eerste Amerikaanse president die controle over Groenland zoekt?
Leiders in Denemarken en Groenland hebben er consequent op aangedrongen dat Groenland niet te koop is. De afgelopen dagen hebben Groenlanders geprotesteerd tegen de wens van Trump om Groenland te verwerven. Toch heeft Trump sinds zijn eerste termijn aangedrongen op het verwerven van het Noordpoolgebied, en hij is niet de eerste Amerikaanse president die een dergelijke aankoop nastreeft.
Nadat hij in 1867 Alaska van Rusland had gekocht, probeerde de toenmalige minister van Buitenlandse Zaken William H. Seward tevergeefs Groenland te kopen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog bezetten de VS Groenland na de Duitse invasie van Denemarken en bouwden daar militaire en radiofaciliteiten. Het is vandaag de dag permanent aanwezig op de Pituffik Space Base in het noordwesten.
In 1946, toen Groenland nog een Deense kolonie was, bood president Harry S. Truman Denemarken in het geheim 100 miljoen dollar aan voor het eiland, maar Kopenhagen weigerde. Het voorstel werd pas in 1991 openbaar.
Amerikaanse burgers steunen de overname van Groenland door Washington niet, zo blijkt uit peilingen. Deze week bleek uit een peiling van Reuters/Ipsos onder inwoners van de VS minder dan één op de vijf respondenten steun het idee om Groenland te verwerven.
Waarom wil Trump Groenland?
De ligging en natuurlijke hulpbronnen van het eiland maken het van strategisch belang voor Washington.
Groenland maakt geografisch gezien deel uit van Noord-Amerika, gelegen tussen de Noordelijke IJszee en de Noord-Atlantische Oceaan. Het is de thuisbasis van voornamelijk 56.000 inwoners Inheemse Inuit-bevolking.
De hoofdstad van Groenland, Nuuk, ligt dichter bij New York City – ongeveer 2.900 kilometer verderop – dan de Deense hoofdstad Kopenhagen, die 3.500 kilometer naar het oosten ligt.
Het is een NAVO-gebied via Denemarken en een met de EU geassocieerd overzees gebied met inwoners die het EU-burgerschap bezitten.
De locatie biedt de kortste lucht- en zeeroutes tussen Noord-Amerika en Europa, waardoor het van strategisch belang is voor Amerikaanse militaire operaties en systemen voor vroegtijdige waarschuwing van raketten. Washington heeft ook gezocht naar meer radardekking rond de kloof tussen Groenland, IJsland en Groot-Brittannië om Russische en Chinese bewegingen te volgen.
Groenland is rijk aan mineralen, waaronder de meeste van de door de EU genoemde “kritieke grondstoffen”, maar er vindt geen olie- en gaswinning plaats, en veel inheemse bewoners zijn tegen grootschalige mijnbouw. De economie is vooral afhankelijk van de visserij.
Nu de klimaatverandering een groter deel van het Noordpoolgebied ontsluit, zijn grootmachten als de VS, Canada, China en Rusland steeds meer geïnteresseerd in de onaangeboorde hulpbronnen ervan.
Hoe heeft Europa gereageerd op de tariefdreigingen van Trump?
Alle 27 leden van de EU komen zondag bijeen voor een spoedvergadering om hun reactie op de dreiging van Trump te bespreken.
De Britse premier Keir Starmer reageerde zaterdag in een bericht op X en zei: “Ons standpunt over Groenland is heel duidelijk – het maakt deel uit van het Koninkrijk Denemarken en de toekomst ervan is een zaak voor de Groenlanders en de Denen”, schreef Starmer.
“Het toepassen van tarieven op bondgenoten voor het nastreven van de collectieve veiligheid van NAVO-bondgenoten is volkomen verkeerd. We zullen dit uiteraard rechtstreeks met de Amerikaanse regering nastreven.”
Voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, reageerde ook in een X-post en zei: “De EU is volledig solidair met Denemarken en de bevolking van Groenland. De dialoog blijft essentieel en we zijn vastbesloten voort te bouwen op het proces dat vorige week al is begonnen tussen het Koninkrijk Denemarken en de VS.
“Tarieven zouden de transatlantische betrekkingen ondermijnen en een gevaarlijke neerwaartse spiraal riskeren. Europa zal verenigd, gecoördineerd en toegewijd blijven aan het hooghouden van zijn soevereiniteit.”
Voorzitter van de Europese Raad Antonio Costa deelde een bericht dat identiek was aan dat van Von der Leyen op zijn eigen X-account.
Kaja Kallas, hoofd van het buitenlands beleid van de EU, schreef op X: “China en Rusland moeten een geweldige dag hebben. Zij zijn degenen die profiteren van de verdeeldheid onder de bondgenoten.”
Kallas voegde hieraan toe: “Tarieven dreigen Europa en de Verenigde Staten armer te maken en onze gedeelde welvaart te ondermijnen.”
David van Weel, de minister van Buitenlandse Zaken van Nederland, zei zondag tijdens een interview op de Nederlandse televisie: “Het is chantage wat hij doet, … en het is niet nodig. Het helpt de alliantie (NAVO) niet, en het helpt ook Groenland niet.”
